ФИЛМ

Оса (20003)

препорачува: Наталија Теодосиева, актерка

 

Наслов: Wasp

Режија: Андреа Арнолд

Играат: Натали Прес, Џоди Мичел

Времетраење: 26′

Земја на потекло: Британија

Жанр: краткометражен, драма

 

 

Во филмот „Оса” од 2003 година, режисерката  Андреа Арнолд ни овозможува лесно да се впуштиме во  обсервација на ликот на една самохрана мајка која се бори и со себе и со општеството за да опстанат и таа и нејзините четири гладни деца. Овој краток филм, носејќи длабока нарација во своето кратко времетраење, го хуманизира стереотипниот лик на лоша мајка.

Ваквите приказни, обично се раскажуваат така што го демонизираат неодговорниот и немарен родител, прикажувајќи го  како  морално корумпирана личност  со плејада на постапки што што укажуваат на тоа дека е  „лош” човек.

Ликот на Зои (Натали Прес) во оваа приказна, несомнено го прави овој филм еден од моите омилени краткометражни дела, кој оддава траен впечаток и ги поттикнува гледачите да размислуваат и да имаат побисока емпатија кон туѓите борби.

 

 

НИНЏАБЕБЕ (2021)

препорачува: Наталија Теодосиева, актерка

 

Наслов: Ninjababy

Режија: Yngvild Sve Flikke

Играат: Kristine Kujath Thorp, Arthur Berning, Nader Khademi

Земја: Норвешка

Времетраење: 103′

Жанр: комедија, драма

 

Кристин Кујат Торп ја толкува улогата на 23 годишната Ракел, авторка на стрипови, која низ својот живот се движи слободна и обезбремена од одговорностите за тоа како треба да се однесува или да изгледа една девојка на нејзина возраст. Нејзиниот живот е прилично хаотичен, но до мера на симпатичност, сака секс за една вечер и ужива да трипа на печурки. Ракел сонува да биде астронаутка, дегустаторка на пиво, стрип артистка… Живеејќи го својот живот во полн здив, неочекувано дознава дека е бремена во шести месец. Овој пресврт на настаните ја става во позиција да размислува за можностите како да се справи со ова неочекувано „итро нинџабебе” како што таа ќе го крсти и ќе го нацрта налик мало нинџа желка човечко бебе, кое подоцна ќе ја следи секаде и ќе ги осудува нејзините потези и одлуки, a и ќе сака да биде посвоено од Анџелина Џоли. 

Режисерската Ингвилд Све Флике во оваа храбра комедија не само што  ја отвора табу темата за несакана бременост и одлучувањето тоа бебе да биде дадено на посвојување или да биде згрижено само од машкиот родител, туку и многу реално и со голема доза на шарм ја претставував жената која е сосема во ред со тоа да има масна коса, големи соништа, љубов за својот слободен и независен живот и обожава да зборува за какање. Кога и да се навратам на овој урнебесно забавен филм секогаш чувствувам некакво олеснување како жена која често се наоѓа под некаков општествен и хетеронормативен притисок. 

 

 



Рома (2018)

препорачува: Наталија Теодосиева, актерка

 

Режија: Алфонсо Куарон

Играат: Јалица Апарицио, Марина де Тавира, Хорхе Антонио Гуереро

Земја: Мексико

Времетраење: 155’


Режисерот Алфонсо Куарон ја раскажува приказната за Клео, која работи како куќна помошничка во богато семејство во Мексико Сити во 70те. Уште на самиот почеток  Куарон е јасен во прикажувањето дека нејзината работа бара многу повеќе од физички труд околу сите домашни задачи. Емоционалната грижа за членовите од семејството, особено за четирите деца, е пример како домашниот труд преминува во афективен труд. 

Она што ме фасцинира во овој црно- бел филм, е тивкиот приказ на макотрпната физичка и емотивна работа а воедно и неприметното  постоењето на Клео  (Јалица Апарицио). Со оваа тишина многу прецизно Каурон ни ја отцртува позицијата на овие жени работнички, не само во домовите во кои работат туку и во социјалното опкружување. Количината на страдања во животот на куќната помошничка Клео, како да стануваат олицетворение на животот на секоја  жена од работничката класа.  Апарицио со улогата на Клео ни испорачува еден суптилно – емотивен и истовремено многу шармантен перформанс со кој остава впечаток дека е многу искусна пред камера а всушност ова е нејзиното прво воопшто појавување на филм.

 



Маргаритки (Sedmikrásky, 1966)

Режија: Věra Chytilová
Улоги: Jitka Cerhová, Ivana Karbanová
Времетраење: 89’
Земја: Чехословачка
Жанр: комедија/сатира

Две девојки кои го носат името Марија (Jitka Cerhová и Ivana Karbanová) решаваат дека штом светот е расипан, не им преостанува ништо друго освен и тие да бидат расипани. Па така, двете Марии нè водат низ една хаотична, непредвидлива и деструктивна одисеја во која буквално го конзумираат и уништуваат светот околу нив.

Режисерката Хитилова и нејзината филмска естетика се дел од чешкиот Нов бран, а „Маргаритки“ како зашеметувачка шлаканица на милитантиот-мачо поредок и радикална критика на угнетувачкиот режим во Чехословачка, правен непосредно пред Прашката пролет во 1968 год., важи за еден највлијателните филмови од тоа време. Филмот е предвесник на револуцијата, но истовремено и потсетник за неминовното враќање на статус квото. Преку бунтовништвото и  женскиот уништувачки нагон, кој е прикажан не само преку содржина, туку и преку форма, Хитилова има создадено совршена чудна експериментална феминистичка (анти)приказна, каде две девојки едноставно кажуваат „не“ на очекуваната послушност, услужност и питомост и наместо тоа, живо и полетно го истражуваат полето на животот.

Поради својата примамлива цветна естетика лесно е да се сретнат парченца од „Маргаритки“ по секакви Пинтерест бордови и блогови, што помалку се занимаваат со политичка тежина на овој филм и можеби до некаде го комодифицираат неговиот потенцијал. Затоа, ви предлагам да го погледнете ова колажно-чудо од 89 минути (достапно во целост на YouTube, повелете линк подолу) и и да се опседнете со оваа генијална режисерка, исто како и јас.

А доколлку сакате да прочитате повеќе за овој филм, ви го предлагам и текстот „Како да се борам за подобро утре, ако веќе не верувам во утре?“. 

Лавови љубов (… и лаги) (1969)

препорачува: Калиа Димитрова, уредничка на Медуза 

Режија: Ањес Варда

Играат: Вива, Ширли Кларк, Џејмс Радо, Џером Рањи

Времетраење: 113‘

Земја: САД, Франција

Жанр: Драма, романса, авто-фикција (?)

Во оваа заводлива flower-power приказна, која си игра со границите помеѓу филмот и реалноста, се истражува политичкиот потенцијал на слободната љубов и уметноста, преку односот на глумицата Вива (позната по андергроунд филмовите на Ворхол) со нејзините двајца пријатели/љубовници/цимери (креаторите на фамозниот мјузикал „Коса“), како и нивната гостинка од Њујорк – Ширли Кларк, која доаѓа со цел да сними филм за тогашниот Холивуд.

Дејството во најголема мера се случува во огромната сончева и сонлива вила на падините на Холивуд, каде се чини дека времето стои, а слободната љубов не е концепт, туку природен начин на живот.

Сепак, суровата реалност, растечката тензија на доцните 60ти и смртта на Америка (доминатно претставена преку смртта на Кенеди) упорно ѕвони и ги задрмува (буди?) ликовите, кои се подзаспани и затскриени зад навидум новиот, револуционирен модел на живот, кој во дадените околности се чини целосно аполитичен, неодржлив и отсечен од реалноста.

Жени зборуваат (2022)

препорачува: Кристина Леловац, актерка, изведувачка и кураторка на изведувачки уметности

 

Режија: Сара Поли (Sarah Polley)

Играат: Руни Мара, Клер Фој, Џеси Бакли, Џудит Ајви, Френсис Мек Дорманд и Бен Вишоу (Rooney Mara, Claire Foy, Jessie Buckley, Judith Ivey, Frances McDormand, Ben Whishaw)

Времетраење: 104‘

Земја: САД

Жанр: Драма

 

Ова е дело на лудата женска фантазија.

Во 2005 година, жените во менонитската колонија во Боливија почнаа да се будат во своите кревети крвави, со рани, модринки и болки, но без никакво сеќавање за тоа што им се случило во текот на ноќта. Духовните водачи на заедницата, нападите му ги припишуваа на ѓаволот или на „лудата женска фантазија“, сè до 2009 година, кога конечно беше откриено што навистина се случува: девет мажи од колонијата ноќе упаѓаат во домовите, дрогираат цели семејства со силни анестетици наменети за говеда и ги силуваат жените и девојчињата.

Филмот „Жените зборуваат“ (Women talking), според истоимениот роман на Мириам Теивз (Miriam Toews), е (лудо) имагинарен одговор на овие вистински настани. Собрани во амбарот за да – за само еден ден – донесет одлука дали да останат во колонијата и да се борат против угнетувачкото барање да им простат на злосторниците за да душата им оди во Рајот или да ја напуштат заедницата засекогаш оставајќи ги зад себе дури и своите синови, неколку жени од различни генерации, низ длабоко емотивен, но секогаш рамноправен и сочувстителен разговор, всушност замислуваат радикална слика за светот во кој сакаат да живеат.

Како и романот на Теивз, филмот на Поли е алегорија за женската борба за ослободување, која не е насилство ни агресија, туку движење (Always moving. Never fighting. Always moving.) и која се темели на сестринство како идеолошка определба – на засегнатост и грижа, на страдање и утеха, на плачење заедно, на смеење заедно, на наоѓање на себеси во другата, заедно со која, тој свет е можен.

Жена под влијание (1974)

препорачува: Кристина Леловац, актерка, изведувачка и кураторка на изведувачки уметности

Режија: Џон Касаветес (John Cassavetes)

Играат: Џина Рејнолдс, Питер Фолк, Фред Дрејпер (Gena Rowlands, Peter Falk, Fred Draper)

Времетраење: 155‘

Земја: САД

Жанр: Драма, Романса

 

Џина Рејнолдс (воодушевувачки!) ја игра Мејбл Лонгети (Mabel Longhetti) – понекогаш танцува боса низ градината, ги обожува своите три деца и лудо е вљубена во својот сопруг (Фолк), често е вознемирена, понекогаш скока на каучот во дневната, постојано се конфронтира со мајка си, знае да биде незгодна со гостите … во сета своја јаркост и кревкост, одважност и уплашеност, потполна безглавост и длабока сочувствителност, се обидува да го одржува својот и семејниот живот…Филмот го следи секојдневието на Мејбл непосредно пред и веднаш по нејзиниот шестмесечен престој во психијатриска клиника.

Актерката во мене го сака Касаветес зашто својата естетика ја темели на актерската игра ослободена да импровизира и „да оди до крај“, на чувстувањето чие траење и интензитет конвенционалниот холивудски кадар не може да ги поднесе. Кај него (веројатно зашто и самиот бил актер) актер(к)ите, ослободени од оневозможувачките динамики на моќ втемелени во филмската индустрија, се рамноправни чинители во творечкиот процес и имаат „многу за играње“.

Освен што ме воодушевува секој кадар, Жена под влијание (A Woman Under the Influence) по мене е важен филм зашто ја крши на најситни парчиња клишеизираната слика за „занемарената, непочитувана мајка и домаќинка“ и, поважно, клишеизираната интерпретација на женските искуства (особено на женското ментално здравје), кои западната кинематографија (на која, за жал, обично мислиме кога мислиме на филм) најчесто, ги романтизира или, најстрашно, ги патологизира.

Одолевајќи му на објетивизирачкиот и осудувачки машки поглед, Касаветес, без растеретувачко стилизирање и плитка стентименталност, ни ги открива емотивните ексцеси и маничните афекти на Мејбл како единствени можни реакции на притисокот од рестриктивните, угнетувачки улоги кои ѝ се наметнати – ќерка за пример, пожртвувана мајка, послушна сопруга, вредна домаќинка, страствена љубовница.

На овој филм задолжително треба да се потсетат филмските автори (особено локалните) кога се впуштаат во трендот на раскажување женски приказни. Раскажувањето на приказните на угнетените подразбира радикално сочувствување и подготовеност за борба со угнетувачот, особено во себеси. Сè друго е злоупотреба.

Палестинските жени (1974)

препорачува: Кристина Леловац, актерка, изведувачка и кураторка на изведувачки уметности

Режија: Жозелин Саб (Jocelyne Saab)

Времетраење: 10 мин

Земја: Франција

Жанр: Документарен, краток

Документирајќи ги ужасите предизвикани од војните на Блискиот Исток во доцните 1970-ти и 1980-ти, новинарката и воена известувачка Џозефин Сааб стана централна фигура во арапската кинематографија, препознатлива по својата грижлива посветеност кон прогонетите, раселените, обесправените и сиромашните, но особено кон оние што се спротивставуваат и преживуваат.

Нејзиниот филм „Палестинските жени“ е краток след на прецизни и бритки кадри со кои таа ни ги приближува многуте женски лица на палестинскиот отпор против децениите угнетувања, узурпации, протерувања и масакри, кои денес кулминираат во геноцидот кој го следиме (за жал во главно ноншалантно) на екраните на нашите мобилни телефони.

Годинешниов Меѓународен ден на борбата за социјалната, економска и политичка рамноправност на жените – која во својата суштина е борба за поправичен, побезбеден… подобар свет, го посветуваме на палестинските жени чие страдање, но и автентичен отпор, нè обврзува нас кои се претставуваме како борки/ци за правата на жените, на ЛГБТИК+ луѓето, на децата, на етничките малцинства, на животните, како еко и урбани активист(к)и…, да се спротивставиме и на колонијализмот и империјализмот, кои со најбрутални средства ги приграбуваат и оние малку ресурси кои останаа на Земјата.

Нека овие 10ина минути бидат поттик одново да се прегрнеме во волјата, одважноста и истрајноста во борбата за подобар свет.
 

Алпи (2011)

препорачува: Билјана Радиновска, театарска режисерка 

 

 

Режија: Јоргос Лантимос

Глумат: Ангелики Папоулиа, Ариане Лабед

Времетраење: 93‘

Земја: Грција

Жанр: Драма

 

„Алпи“ (Alpeis, 2011) е името на тајна група на луѓе, кои ги нудат своите услуги на семејства коишто се во процес на оплакување, преземајќи го идентитетот на починатите во обид да ја олеснат нивната болка и да им помогнат во пребродување на тагата. Во оваа чудна и фасцинантна приказна, ја следиме оваа група во разни ситуации од секојдневието, режирани од фамилиите кои ги користат нивните услуги. Сепак, додека ги отелотворуваат овие улоги, тие влегуваат во комплексноста на емоциите и имитацијата на истите и се заплеткуваат во мрежата на фикцијата каде се создава идентитетот. Тематски, „Алпи” зарива во природата на тагата и го поставува прашањето до каде се подготвени да одат луѓето во потрагата по утеха. Филмот отвара дилеми за автентичноста на човечките врски и етичките импликации на манипулирањето со емоции за лична корист.

Низ богатата визуелна драматургија, кинематографското чувство е како да набљудувате операциона сала откако операцијата завршила и започнува процесот на чистење. Не знаеме точно што се случило претходно, туку ги сретнуваме ликовите во нивните последици, во нивното отпосле. Па така, кадрите се некомотно оддалечени или доближени, предизвикувајќи чувство на неудобност. Изборот на празни и стерилни локации ги одразува емотивните состојби на ликовите и нивната отуѓеност од светот околу нив.

Филмот  мајсторски плете неколку тенки линии, како во нарацијата, така и во актерската игра: ако има нешто помеѓу егзистенционализмот и апсурдот, таму е актерската игра, која на моменти фаќа некој инфантилен проблесок особено кај Ангелики Папулиа – мистериозниот лидер на групата. Нејзината интерпретација балансира вознемиреност и стоицизам, фиксирајќи се на внатрешните конфликти на жена која се соочува со сопствениот идентитет преку улогите кои ги презема за другите.

Лето 1993 ( 2017)

препорачува: Билјана Радиноска

 

Режија: Карла Симон

Глумат: Лаиа Артигас, Паула Роблес, Бруна Куси

Времетраење: 98‘

Земја: Шпанија

Жанр: Драма

Ја имав среќата, добар дел од летните распусти да ги поминам во Радовишко село, каде се сади и обработува тутун, заедно со други земјоделски култури. Деновите беа топли и долги, ништо посебно не се случуваше и тоа го прави ова сеќавање, за мене, многу посебно. Игрите вклучуваа талкање наоколу по селото и некоја домашна работа која ни беше дадена како задача.  Филмот „Лето 1993“ (Estiu 1993) се расплетува низ селските пејзажи на талкање и домашна работа,  во темпо кое е стабилно, но и неверојатно потресно, налик на долги топли денови поминати на село, каде тие бескрајни лета се чувствуваат како некој колаж на самотијата, досадата и забавата.

Како почнувам да пишувам за „Лето 1993“, така сфаќам дека тоа кое го движи овој филм, се истите елементи кои ме инспирираат да пишувам за него. Филмот има најдено начин, низ приказната, актерската игра и камерата, да донесе емоции кои се интензивни, без да се изгуби во вителот на патетиката или во рационализирање на емоциите. Оставајќи време низ сценариото и камерата за неизговореното да се манифестира низ пејзажите на секојдневното, оваа интимна и лична приказна, станува универзална.

Дејствието се случува во рурална Каталонија, каде после смртта на нејзините родители, Фрида (Лаиа Артигас) е однесена да живее со роднини и нивната тригодишна ќерка (Паула Роблес). Базиран на личните искуства на Карла Симон, во нејзина режија и сценарио,  Лето 1993, не е само автобиографско прераскажување на настаните, туку начин на споделување на искуства кое вибрира помеѓу сеќавање, имагинација и омаж на изгубеното детство.

Приказната се открива постепено и поставеноста на нештата ја откриваме постепено од перспективата на шестогодишната Фрида. Камерата некогаш ги пресекува телата во чудни агли, најчесто не ја гледаме целата слика, како што најчесто не го слушаме целиот разговор на возрасните во логична целина. На тој начин поминува некое време додека да сфатиме што се случило, доведувајќи не кон емотивно прифаќање на реалноста, која не можеме да ја рационализираме, исто како и главниот лик. Во тој процес, конфликтните емоции и неможноста да се насочат истите кореспондира со брилијантната актерската игра во овој филм. Деца како главни ликови пред камера е ризичен потег, кој во овој случај станува еден од најсилните двигатели на филмот.

Еднакво важна е улогата на вујната на Фрида, Марга (Бруна Куси) која се бори со улогата на млада мајка, изведувајќи една сложена фамилијарна динамика, која вклучува повеќе генерации: од мислењето на бабите и сосетките како треба да се воспитуваат децата до како треба да се разговара за смртта, каде причините од минатото кое ја обликуваат сегашноста остануваат напрегнато неизговорени.

 

 

 

Scroll to Top