ФИЛМ

Скапување на сонце (2023)

препорачува: Билјана Радиноска

 

Режија: Себастиан Силва

Глумат: Себастиан Силва, Џордан Фрстман, Каталина Саведра

Времетраење: 109‘

Земја: Мексико, САД

Жанр: Комедија, Мистерија

Првата мистерија, за мене, e што прават режисерите кога не режираат, или како се носат со товарот на неопходното –неправење ништо,  ако неправењето ништо е воопшто возможно во оваа економија. Во таков еден период, на правење/неправење, меѓу две претстави и два града, дојдов до „Скапување на сонце“.

Во оваа мистерија и комедија од 2023 година,  Себастијан Силва се игра себеси (или некоја верзија на себеси) како симпатично несимпатичен режисер. Во еден период на заглавеност меѓу потребата за одмор и исчезнувањето од сцената на сметка на тој одмор, Себастијан почнува на шега да го оддава својот страв од исчезнување (читај невидливност) низ досетки за самоубиство. Блиските му препорачуваат да оди на геј ресорт во Мексико, како малку би одморил и можеби би нашол елан за работа на нов филм. Не е извесно дали наоѓа елан, но сигурно го наоѓа Џордан Фрстмен, инстаграм селебрити, кој исто така се игра себеси во оваа комплексна авто-фикција што се развива во сценариото.  Сместена во еко-систем на сексуална експлицитност, сцената на нивното запознавање, каде Себастијан го спасува Цордан од давење, со цело наше претходно сознание дека е дојден на овој ресорт да се спаси себеси, отвара една нова линија на иронија во оваа мета-комедија. Меѓу нив започнува инстант пријателство, кое не се само што внесува една сосема друга енергија во филмот, тукуниз комичното отвара простор за преговарање со ранливноста на поп-културата и себе-опседнатоста. 

Оттука, дејствието тргнува стрмоглаво угоре-удоле. Доаѓаме до апсолутната ѕвезда на овој филм, Каталина Саведра, куќната помошничка на Себастијан. Навидум периферен лик што останува периферен за сите ликови, додека истовремено станува главен катализатор на дејството. Каталина доминантно игра низ невербално дејство, сеприсутно и „сеотсутно“ зуи низ домот додека е во акутен шок од развојот на настаните. Вешто низ играта на премолчување и помагање, го растегнува социјалниот материјал на средната класа до ниво на комична неподносливост која ја скокотка имагинацијата, емпатијата и  предизвикува некоја конфликтна солидарност со оваа случајна убијца.

Тоа што ме освои во ваквата поставеност на елементите на филмот е дека оперира на познатата театарска премиса: што знае публиката, а што ликовите, и тензијата  што се гради од тоа (не)знаење. Филмот доаѓа до својот климакс како ноќна пеперутка што се удара во сијалица, повторно и повторно, пробивајќи ја мојава метафора со последната сцена која е апсолутно срце-прегнувачка.

 

 

Анатомија на еден пад (2023)

 

 

препорачува: Билјана Радиновска 

 

Режија: Џастин Триет ( Justine Triet)

Глумат: Сандра Хулер, Сван Арлауд, Мило Макадо Гарнер

Времетраење: 151‘

Земја: Франција

Жанр: Драма, Трилер, Крими

 

Веројатно еден од најдобрите филмови што ги изгледав изминатата година, заедно со македонскиот „Домаќинство за почетници“ и хрватскиот „Безбедно место“. Она што ме освои во оваа интимна и општествена драма, во режија и сценарио на Џастин Триет, е апсолутното и непоколебливо отварање на приказната во длабочини на психолошката драма и филмските изразни средства со кои се користи за да изгради комуникација меѓу формата и содржината. Со средствата на детективска реконструкција на настанот, во обид да се расплете што се случило и да се создаде една егзактна нарација, всушност се конструира една тајна нарација како чеиз на неименливата и комплексна човечка природа.

Сандра (брилијатно играна од Сандра Хулер) е германска писателка, која заедно со својот сопруг, французинот Семјуел, и нивниот единаесетгодишен син Даниел, живеат затскриено во својата недоизградена вила на француските Алпи.  Фактот дека целото дејствие се случува во овој недоправен објект, после некое време почнува да станува една просторна метафора за нивната врска или за нарацијата на истата. Кога нивниот син со оштетен вид го наоѓа Семјуел мртов во снегот под нивната вила, полицијата се прашува дали тој се самоубил или бил убиен. Малку по малку, судењето станува не само истрага за околностите на смртта, туку вознемирувачко психолошко патување во длабочините на динамиките на моќ во една врска, просторот меѓу родителството и уметничката кариера и еманципацијата.

Кога станува збор за анатомија или телознание, наука која се занимава со прочучување на структурите на организмот, или поточно градбата на живиот организам, низ сценариото и актерската игра, успева да се создаде еден жив ментален простор, организам кој долго ја демне својата точка на вриење, градејќи напнатост која е постојано во надоаѓање. Тоа што фасцинира во играта на Сандра Хулер е нејзината умешност да го донесе искуството кое го премолчува низ нејзината актерска присутност. Суптилното ехо на сарказам кое наѕира низ нејзините реплики и сведочења, служи како барометар за апсурдноста на целата ситуација, каде барајќи го виновникот за смртта, се открива магентното поле на вина кое осцилира во современите врски: како да бидеме тука едни за други додека се остваруваме самите себе.

 

Фарха (2021)

Режија: Darin J. Sallam

Глумат: Karam Taher, Ashraf Barhom

Времетраење: 92’

Земја: Јордан

Жанр: историска драма

Во солидарност со палестинскиот народ, филмските предлози што следат ги насочуваме кон славење и воздигање на палестинскиот живот и култура сред нивно бесрамно, насилно и масивно бришење.

Сместена во 1948 година, филмот „Фарха“ дава женско лице на Никба (Денот на големата катастрофа, со кој се одбележува масовниот прогон на Палестинците при основањето на Државата Израел во 1948 година). Филмот прикажува трагедија од навидум мали размери со оглед на обемот на насилството со кое се соочува палестинскиот народ надвор од малата просторија за складирање, но токму таму лежи моќта на оваа (вистинска) приказна, преточена во филм од авторката и режисерка од Јордан, Дарин Џеј Салам.

Фарха (Карам Тахер) е храбра 14 годишна девојка кој се бори против родовите традиции во селото во кое живее. Таа го моли нејзиниот татко (Ашраф Бархом), да ја пушти да оди на училиште во градот со нејзината најдобра пријателка, Фарида (Тала Гамох). Таткото на крајот прифаќа, но соништата на Фарха набргу се уништени како што започнува војната.

Изборот на Салам да ја ограничи перспективата на филмот на тој мал магацин е брилијантен – на некој начин, тој го претставува глобалниот наратив поврзан со Палестина. Станува збор за една ограничена перспектива, испрекинато и некохерентно знаење, како резултат на историската цензура, изгубени и уништени записи и едвај раскажани орални приказни од малкуте претци кои преживеале. Истовремено, филмот верно ја доловува болката поврзана со брутално одземеното детство и дом.

 

Фарха е достапен за гледање на Нетфликс.

 

Speed Sisters (2015)

Режија: Amber Fares

Глумат: Marah Zahalka, Noor Daoud, Betty Saadeh, Rabab Haj Yahya

Времетраење: 78’

Земја: Палестина

Жанр: документарец

Во солидарност со палестинскиот народ, филмските предлози што следат ги насочуваме кон славење и воздигање на палестинскиот живот и култура сред нивно бесрамно, насилно и масивно бришење.

Speed Sisters се првиот женски тим во возење на тркачки автомобили на Средниот Исток. Освојувајќи ги насловните страни по импровизираните патеки низ Западниот Брег во окупирана Палестина, овие пет жени успеваат да излезат на крај со доминантно машката палестинска улична сцена на трки со автомобили. Раскажувајќи ги нивните животи на и надвор од тркачките патеки, Speed Sisters е приказна за тестирање на сопствените граници во свет кој постојано ве потценува.

Girl, interrupted

Режија: James Mangold

Улоги: Winona Ryder, Angelina Jolie, Brittany Murphy, Elisabeth Moss, Clea DuVall

Земја: САД

Жанр: Психолошка драма

Времетраење: 127’

 

„Girl, interrupted“(1999) е филм базиран на истоимениот мемоар на авторката Сузана Каусен. Приказната е сместена во променливиот свет од доцните 1960-ти, а во фокусот е 18 годишната Сузана (Винона Рајдер), која откако пробува да си го одземе животот, се наоѓа во позната ментална институција за млади жени. Дејството на филмот го водат комплексните релации кои ги оформуваат жените во институцијата, но и централната дилема на главниот лик: изборот помеѓу светот на жените отпаднички како Лиса (Анџелина Џоли), или акомодација кон правилата на светот надвор. Тоа што е специфично за начинот на кој филмот се занимава со менталните растројства е што го носи родот како клучен фактор, додека го проблематизира концептот на дијагностицирање и го поставува прашањето: кој има авторитет да диктира што е нормално или социјално прифатливо однесување?

Иако филмот беше подложен на критика во однос на третманот на мемоарот на кој е базиран, како и во поглед на проблематичното портретирање на различните ментални проблеми и следствено на ликовите, сепак останува да биде култна приказна која, меѓудругото, зборува и за автентичноста на женските врски и пријателства, кои во дадени околности, знаат да спасуваат животи.

 

 

Водни лилии (Naissance des pieuvres)

Режија: Céline Sciamma

Глумат: Adèle Haenel, Pauline Acquart, Louise Blachère

Времетраење: 85’

Земја: Франција

Жанр: драма, романса

Ако ви се допадна „Портрет на жената во огнот“ (2019) и сакате да се запознаете со опусот на режисерката Céline Sciamma, погледнете го нејзиниот дебитански долгометражен филм Водни лилии (Naissance des pieuvres, 2007) во кој ја среќаваме младата Adèle Haenel.

Дејството во филмот се одвива за време на спарно лето во едно француско предградие. Тинејџерката Мари очајно сака да се приклучи на тимот за синхронизирано пливање на локалниот базен, но дали нејзиниот интерес е само поради спортот или за да може да се зближи со Флоријан, застрашувачката капитенка на тимот? 

Тинејџерските агонии на Ана (најдобрата другарка на Мари), Мари и Флоријан на симпатичен и искрен начин ја доловуваат скокотливоста и неизвесноста на тинејџерската сексуалност во оваа деликатна драма за анксиозноста на полнолетството.



Едната пее, другата не (L’une chante, l’autre pas)

Режија: Agnès Varda

Глумат: Thérèse Liotard, Mona Mairesse

Времетраење: 120’

Земја: Франција

Жанр: драма, мјузикл

„Едната пее, другата не“ (1977) – дело кое француската режисерка Агнес Варда го посвети на „сите женски движења и групи“ – се занимава со борбата за поголема женска застапеност во 1960-тите, на релација Париз-Иран. Филмот во фокус ги става животите на две девојчиња, Полин и Сузана, додека тие се борат да го пронајдат својот глас и да заземат простор отаде оној во кој се заробени од страна на свет доминиран од мажи.

Во Париз во 1960-тите, амбициозната пејачка Полин се спријателува со бремената Сузана. Полин ѝ позајмува пари за абортус, но тие бргу се разделуваат како резултат на една трагедија. Една деценија подоцна, тие повторно се поврзуваат и си ветуваат дека ќе останат во контакт преку разгледници, раскажувајќи за нивните животи трансформирани од движењето за ослободување на жените.

Во филмот, Варда се залага за репродуктивните права на жените и правото на професионална исполнетост надвор од домаќинството – точки на загриженост за вториот феминистички бран што продолжуваат да бидат важни и денес. Смелото непочитување на наметнатите правила и разиграната музичка форма го прават „Едната пее, другата не“ неповторливо филмско искуство за современата публика, како и пораката што ја праќа до жените да инсистираат на неограниченото самоизразување по каков било неконвенционален пат.

Минати животи (Past Lives)

Режија: Celine Song

Глумат: Greta Lee, Teo Yoo, John Magaro

Времетраење: 106’

Земја: САД, Јужна Кореја

Жанр: драма, романса

Нора и Хе Сунг, блиски пријатели од детството, се разделуваат на 12-годишна возраст откако семејството на Нора емигрира од Јужна Кореја. Дванаесет години подоцна, Нора дознава дека Хе Сунг ја бара на социјалните мрежи. Тие успеваат да се поврзат, но ќе поминат уште десетина години пред конечно да се сретнат за време на неговата посета на Њујорк.

Овој исклучително силен дебитантски филм на корејско-канадската писателка и режисерка Селин Сонг е приказна за жигосаните средби на две несудени души што се расплетува низ 24 години. Комбинирајќи го страдалниот копнеж на „Расположени за љубов“ на Вонг Кар-Ваи со лежерната интимност на трилогијата „Пред“ (..Изгрејсонце, Зајдисонце, Полноќ) на Ричард Линклејтер, „Минати животи“ слика една деликатна, длабока и неподмирена наклонетост помеѓу пријателите од детството, испреплетена со безвременската тема за судбината во комбинација со игриви размислувања за случајностите и преобразбите на идентитетот.


American honey

Режија: Andrea Arnold

Улоги: Sasha Lane, Shia LaBeouf, Riley Keough

Времетрање: 162

Земја: САД

Жанр: Драма

 

American honey (2106), на режисерката Андреа Арнолд ја раскажува дивата, субверзивна приказна за изгубените млади од “Midwest” САД, преку призмата на тинејџерката Стар (Саша Лејн), која го напушта својот живот и насилен татко, за да се приклучи на група на адолесцентни продавачи на списанија кои заедно патуваат низ земјата. Наоѓајќи ги својот дом кај бандата тинејџери, таа набрзо се впушта во животниот стил на групата што вклучува континуирана забава, насилство и деликвенции, но и обиди за наоѓање љубов, пријателство и засолниште. Филмот маестрално успева да го прикаже очајот на бидување сиромашен млад човек во заборавените ќошиња на Америка, на одисеја кон никаде, без да ги сензационализира и сожалува ликовите или морализира нивните избори.

Во однос на самата приказна, не се случува многу: во центарот на филмот е светлината и музиката, (поради што некои критичари го нарекуваа филмот ужасно долг музички спот). Но овој пристап на Арнолд едноставно прави смисла, зашто успева да ја прикаже сонливата бесперспективност на ликовите, речиси не користејќи зборови. Финално, American honey е филм за Америка. За Америка по победата на Трамп, Америка на длабоката сиромаштија и апчињата како бегство од болката, но и грандиозноста и убавината на запуштените американски пространства.

 

 

Џејн на Шарлот (Jane by Charlotte)

Режија: Charlotte Gainsbourg 

Глумат: Jane Birkin, Charlotte Gainsbourg 

Времетраење: 86’

Земја: Франција 

Жанр: докудрама

Вчера, на 76 години, почина единствената Џејн Биркин – актерка, пејачка, модна икона и активистка. Една од низата фасцинантно храбри (и контроверзни!) работи што Џејн ќе ги оствари во својот живот е тоа што ќе остаре, достоинствено и јавно, бестрашно покажувајќи му на светот како ја менуваат искуството и годините.

Пред само две години, нејзината средна ќерка, глумицата Шарлот Гензбург, го сними „Џејн на Шарлот” (2021), како еден омаж на докудрамата „Биркин на Варда” (1988) на француската режисерка Агнес Варда што го следи статусот на Биркин на икона и муза кога актерката се наоѓа на прагот на 40-тите. Филмот е метанаративен обид на двете жени да ги демистифицираат мислите за неизбежната старост што почнуваат да ја вознемируваат Биркин.

„Џејн на Шарлот”, пак, е филм во кој Шарлот го врти објективот кон својата мајка со што премостува една обострана церемонијална воздржаност што постоела во нивната релација. Филмот е интимно патување во кое ќерката се обидува одблиску и одново да го запознае својот родител, нејзините размисли за мајчинството и женственоста, свесна дека времето што им преостанува полека одминува. 

 

Scroll to Top