Разговoрот го води Мања Величковска

(Scroll down for the English version)

Сара Ахмед е независна кафеава квир феминистка и теоретичарка. Работи на пресекот меѓу феминизмот, квир студиите и студиите за изучување на расите. Во нејзините дела таа е насочена кон искусувањето на моќта и начинот на нејзино предизвикување во секојдневниот живот и во институционалните култури. Штотуку го издаде првото дело наменето за општата популација, The Feminist Killjoy Handbook (2024) преку Allen Lane, а во претходно објавените дела, сите издадени од Duke University Press, се вбројуваат Complaint! (2021), What’s The Use? On the Uses of Use (2019), Living a Feminist Life (2017), Willful Subjects (2014), On Being Included: Racism and Diversity in Institutional Life (2012), The Promise of Happiness (2010) и Queer Phenomenology: Orientations, Objects, Others (2006). Нејзиното антологиско дело, The Cultural Politics of Emotion, каде ги разгледува емоциите како културни практики со политички импликации, претставува фундаментално четиво за теоријата на афектите во зародиш.  

Иако е познато дека Сара Ахмед го менува методот и стилот на пишување, нејзиното дело има континуирана мисла, како секоја една нејзина книга да ја најавува следната. Знае да навлезе длабоко во одредена тема или проблем низ својата работа, но и флексибилно и способно да се движи низ различните пејзажи на пишувањето. Успева да изнесе разновидни теми, директно да комуницира со своите читатели, и да остане верно отелотворен феминистички смор, во теорија и во пракса. Како што вели самата, тоа е начинот на кој таа постои и размислува. Таа е рамото на кое како феминистички сморови можеме да се потпреме додека го менуваме светот за наш заеднички опстанок. 

М: Како загревање за читателите, Сара, што е она што те инспирираше да ја истражуваш сложената врска меѓу емоциите и политиката? Во The Cultural Politics of Emotion укажуваш на влијанието на различните дела кои ја обликувале твојата мисла. Можеш ли накратко да објасниш зошто теоријата на афектите е значајна за тебе, и, генерално, за критичката анализа, феминистичката теорија, критичката расна теорија, квир теоријата и критиката на капитализмот? 

С: Четири години пред објавувањето на The Cultural Politics of Emotion, за книгата Strange Encounters пишував на тема странци. Ме интересираше како Странецот е всушност позната фигура. Вообичаено ни кажуваат дека доколку некого не препознаваме, тој е странец за нас. Но, јас сакав да покажам дека некои луѓе ги препознаваме како странци, како некои кои не припаѓаат овде. Старото правило не зборувај со непознати (stranger danger) нѐ учи да се плашиме од странци. Ни кажува и дека треба да се плашиме од темното тело кое се движи по работ на општественото искуство.

Така се заинтересирав за емоциите – и уште од самиот почеток тој интерес беше повеќе насочен кон објектите, отколку кон субјектите, односно она што ни е посочено како застрашувачко, од што треба да се плашиме, или подоцна, она за кое ни велат дека ќе нѐ направи среќни. Бев многу повлијаена од расправата за омразата на Одри Лорд, како и од расправата за стравот на Франц Фанон. Во овој период на доцните деведесетти и раните двеилјадити имаше група на феминистички истражувачки кои работеа на јавните емоции – вклучително и Лорен Берлан, а кои беа во Ланкастер во неколку наврати. Така што, интересот за она што емоциите можат да го направат, за тоа како создаваат простори, или пак како кружат, беше споделен. Мислам дека тогаш не се сметавме за некои кои работат „теорија на афекти“, а ни сега не го мислам тоа за себе, делумно поради тоа што бев повлијаена од црнечкиот феминизам и деколонијалната практика. Но, останувам заинтересирана за прашањата за вложеноста и јавните животи на чувствата кои се поклопуваат со теоријата на афектите. За мене, размислувањето за емоциите и нивното делување е исто така размислување за материјалноста на телата, работата и исцрпувањето на капацитетите, најважни за разбирањето на доцниот капитализам и доселеничкиот колонијализам.

М: Присетувајќи се на минати моменти кога сум се почувствувала како смор, сфатив дека дури и кога едвај се воздржуваме да не проговориме додека некој нѐ предизвикува, запаметени сме како сморови без да избувнеме или пресечеме, особено ако сме познати по тоа од порано. Сморовите се издвојуваат меѓу луѓето. Нè издава нашиот телесен израз, здрвен став, забрзаното дишење и неспокој, кои често им сметаат на другите. Нашиот остар поглед ги вознемирува најмногу. Да се биде во просторијата за време на одредени разговори им ги растресува нервите на оние кои се расфрлаат со навидум невини коментари зад кои се кријат задни и злобни намери. 

Но, ти многу добро објаснуваш дека постоењето на овој феномен на смарање (буквален превод: „убивање на радоста“) без вербализирање на нашите мисли нè ослободува од одреден товар и ни дава до знаење дека не секогаш сме одговорни за тоа како другите нè доживуваат. Колку е моќна нашата моментална тишина, а колку се податливи за нас подлите дофрлувања што ни ги преиспитуваат емоциите и границите на толеранција?  

С: Доволно е некои од нас само да се појават и да ги потсетат луѓето на историјата што го оспорува нивното заземање на простор. Токму тоа го научив од бел хукс, која опишува како обоената жена може да предизвика непријатност со самото нејзино влегување во одредена просторија, попречувајќи ја солидарноста која дотогаш се чувствувала таму. Сознанието дека може да предизвикаме непријатност без да изустиме било што нè ослободува од одредени оптоварувања! Но, тогаш повторно останува да се справиме со непријатноста! Во тој случај, навистина е важно да најдеме други кои сфаќаат бидејќи поминале низ истото. Тоа е така затоа што дури и кога не сме одговорни за тоа како сме перципирани, живееме со тие перцепции, и дел од нашата работа е да „менаџираме“ со нив, обидувајќи се да ги минимизираме знаците на разлика (облик на труд што го нареков „институционално проаѓање“ [англ. institutional passing])“. 

Сепак, понекогаш може да се обидеме да поминеме низ некои простори со молчење и тоа да функционира, или да не функционира. Помислувам на аутирањето и сите наврати кога сум разговарала со некој што не го познавам кој реферирал на мојата партнерка во машки род. Може да речеш „тој“ е всушност „таа“. Или, може поблаго да пристапиш, протнувајќи го „таа“ во реченицата, претпазливо исчекувајќи го одговорот (кој може да биде разнолик, од нејасен одговор до засраменост, вознемиреност или искрено препознавање). Или, можеби ќе дозволиш тоа „тој“ да остане, па да завршиш во мини-плакар по своја мерка, што понекогаш може да се доживее и како да си даваш оддишка, одмор од себеизложувањето, а во други случаи, може да биде болно затоа што си си дозволила да останеш скриена. Значи, претпоставувам дека мојот одговор е дека со текот на времето учиме од сопствените реакции како треба да постапиме. И треба да бидеме трпеливи со самите себе, бидејќи она што еднаш функционира, не работи баш секогаш. 

М: Значењата на смор и сезнајко честопати се употребуваат синонимно и како логичка заблуда, особено кога некој сака принудно од нас да извлече мислење за секоја актуелна тема или врева. Неретко, целта на тоа барање на став е да го сврти вниманието од системските проблеми, војните, миграцијата, сиромаштијата, нееднаквоста и многу други кои притискаат. Во The Feminist Killjoy Handbook и Living a Feminist Life зборуваш за тоа како е да се биде феминистички смор и колку може таа улога да стане исцрпувачка. Што мислиш за дополнителниот товар со кој се носиме како феминист(к)и кога во одредени средини ќе се навикнат на нашето сморовско однесување? Колку често ти доаѓа да викнеш: „Заеби! Нели имаме поважни работи што колективно треба да ги решиме?“

С: Мислам дека до мигот кога ја завршив втората од овие книги, на исцрпеноста ѝ дадов поинаква тежина. Да, да си секогаш „пуштен на јако“ е заморно. Заморно може да биде она што се очекува од нас да го знаеме или да го кажеме. И да, напорно е кога мора да повторуваш едно исто нешто затоа што некој друг продолжува да го прави истото, иако учиме многу во процесот. Нашиот ум се изморува. Но, наоѓаме други луѓе кои нè полнат со енергија. Фасцинантно ми е што сморовите се прилично омоќнувачки фигури. Секогаш кога зборувам за феминистички сморови во публиката фрчат искри и летаат погледи. Затоа, помага да имаме други сморови кои ни помагаат да се справиме со искуствата кои инаку би биле едни те исти и досадни.

М: Доста интересно е што во On being Included зборуваш за феноменот на „замор од различноста“, како пример за термин кој предизвикува исцрпеност бидејќи станува дел од „затворен круг на повторливост“. Именката род, пак, доби сличен статус на озлогласен и помодарски збор, кој како резултат на честата употреба од страна на традиционално конзервативните и антиродовите мобилизации влезе во „лингвистичка мода“. Како да продолжиме да зборуваме за одредени поими кои станале општествено болни точки, кога некој ќе го промени нивното основно значење и ќе развие јавно чувство на замор кон нив? Што може да направиме кога тие чувства прераснуваат во акции на отпор, влегуваат во институциите и стануваат уште една од многуте тешко искорениви „институционални навики“? 

С: Толку многу од нашето учење е врзано за последиците од нашите постапки. И феминистичкиот смор може да биде присвоен и неутрализиран, и нецелисходен (па дури и да биде преземен како заслуга од страна на вознемирувачот – што е еден пример од Прирачникот). Но, продолжуваме со нашата работа затоа што е важна. Се обидуваме да создадеме простор едни за други. Значи, не се откажуваме. И не знаеме кој ќе го пронајде тој труд во иднина; дури и ако ние не се пробиеме, дури и ако зборовите ни отидат во ветер и магла, подоцна тие ќе се вратат назад и ќе предизвикаат бура. Прилично чудесен е несигурниот исход од нашите зборови и работа.

М: И покрај омекнувањето на својот изглед при влезот во институција, „проблематичните“ или „нелагодните“ тела се сепак прекорени затоа што имаат тенденција да ја прекинуваат „институционалната среќа“, за која зборуваш во Complaint! Поразително е кога сведочиме како институциите, обземени од задачата на отфрлање и пренасочување, не успеваат да ги разберат неверојатно имагинативните светогледи и искуства на оние кои им се обраќаат. Тие не успеваат да понудат решенија на проблемите затоа што брзината на развој и сложеноста на човековата состојба ги надминува институционалните капацитети, за тие воопшто да можат некогаш да стекнат каква било предност. Многу лесно е да си претставиме некоја институција како трагикомичен лик, грозоморен и злонамерен, но и неспособен и апсурден. Можеме ли да си замислиме радикален институционален пресврт во нашите услови, не употребувајќи ги „алатките на господарот“ (како што би рекла Одри Лорд)? Дали институционалните капацитети за прифаќање на различноста се ограничени на „здиплување“ на луѓето во постоечките норми, кога нивната моќ произлегува од забавувањето на нештата? 

С: На институциите гледам како на многу сложени истории. Оградувајќи се од нив, понекогаш луѓето прават доста заебани работи – Мислам дека некогаш поединци го користат „институционалниот расизам“ за да покажат дека институцијата е таа која е расистичка, а не тие, само затоа што се против неа. Врзани сме со институциите на сложен начин. Се обидувам да научам како, на пример, луѓето со радикални политички идентитети стануваат неверојатно конзервативни кога се во прашање институциите – тоа е нешто што го посведочив кога истражував за Complaint!. Тие се вложуваат во институцијата дури и кога не се идентификуваат со неа, поради тоа што таа (им) го обезбедува. Подготвени се да го премолчат институционалното насилство за да ги задржат своите ресурси. Претпоставувам дека јас го гледам проблемот во одгатнувањето на овие репродуктивни механизми. Треба да пронајдеме начин како да го прекинеме процесот во кој ние кои се бориме за помалку непријателски настроени институции сме спречени да работиме на тоа поради таквиот однос. 

М: Поради низа несреќни општествено-политички околности и случувања по распадот на Југославија и брзиот пад кон неолиберализмот, овде (а и генерално на Балканот) е вообичаено често да се изразува тага наместо радост, да се биде претерано свртен кон минатото, или како во некои случаи – да се остане заглавен во фиктивното минато на една националистичка гордост. Следствено, секој што покажува знаци на среќа се соочува со критика, особено ако доаѓа од квир заедницата. На изразувањето задоволство и радост се гледа како на прекумерена самопофалба. Ова мислење е особено видливо кога трансфобичните и хомофобични луѓе ја оправдуваат нивната несолидарност велејќи дека манифестациите кои ја изразуваат квир гордоста „премногу се свртеле кон славење“. Почетното очекување меѓу стрејт луѓето е дека феминист(к)ите и квир луѓето треба да бидат постојано мизерни и незадоволни. Приказот на повеќе различни емоции уште повеќе ги збунува и лути, а од нас прави критички настроени сморови кои постојано укажуваат на нивниот неуспех да ја сфатат смислата зад сето тоа.

С: Мислам дека квир радоста и сморовското поведение се во блиска врска: среќата си е заслужена, како награда за донесените правилни одлуки. Да кажеш – „да му ебам мајката“, и да се забавуваш и уживаш затоа што си тоа што си, со таа што сакаш да си – значи да ја убиеш радоста на другите, толку посветени да добијат благодарност за жртвата што ја направиле. Не мислам дека тагата или бедата се наша должност, ниту пак дека се неизбежни во екот на угнетувањето, иако понекогаш да се биде причина за туѓата беда е бедно. Но, исто толку се противам и кон поставувањето на радоста или среќата како цел или должност – како да треба да се оправдаш дека си транс или квир со тоа што ќе бидеш среќен. Тоа би имало такви несреќни ефекти. На квир среќата гледам како на враќање на случајноста во среќата (putting the hap back into happiness). Кога ќе ни се случи среќа, ние сме среќни. Но, тоа не е ниту целта, ниту поентата. Всушност, сакам да размислувам за чувствата надвор од моралната област на должноста. Оттука, мојот последен совет за сморовите е „да чувствуваат сè (вклучително и сморовската радост [англ. the killjoy joy])“!.

М: Сара, нашироко зборуваш за можностите за трансформирање на негативноста во алатка за опстојување и давање отпор. Каде наоѓаш надеж дека однесувањето на луѓето ќе се промени така што ќе успеат да ги почувствуваат афектите и емоциите на угнетените? Има ли изгледи за тоа кога осведочуваме дека солидарноста и поддршката не се условени дури ни од дневно емитуваната масовна трагедија на Другите, од геноцидот во Палестина или пак која било од другите сега присутни војни? 

С: Проектот кој ме остави најнадежна беше оној што најмногу ме приближи до траумата и болката на другите луѓе – емпирискиот проект кој го спроведов за Complaint! Ме научи дека луѓето се подготвени навистина напорно да се борат за другите луѓе да не мора да го минат она низ кое тие поминале. И, кога се бориш дознаваш многу за другите луѓе, за себеси, за институциите и нивните методи за прикривање на насилството. Сето тоа е политизирано. Ги осведочуваме политизирачките ефекти од тековното насилство што го гледаме во Палестина. Ужасниот факт е дека за многумина ќе биде доцна и дека ова предолго траеше. Тоа е трогателна, поразителна реалност. 

Можноста неодамна да присуствувам на протестниот камп за солидарност со Палестина на Оксфорд, да ги слушам студент(к)ите, да ги слушам начините на нивниот отпор кон геноцидот, ми причини сморовска радост; Колективниот напор на студент(к)ите да ја принудат нивната институција да го препознае своето соучесништво, да се оттргне од Израел и другите империјално-воени машини, додека тие изнаоѓаа начини како да се грижат едни за други, за кампот, за шаторите, за шаторите за готвење, за пречек, за времето за читање, за мирот, за благосостојбата, за викањето, за кажувањето не на постојаноста на нештата. Да се мобилизира, да се каже не, да се живее тоа не, отвора многу нови врати. Се посветуваме на проекти кои се итни и неопходни, правејќи сè што можеме, таму сме, изнемоштени и истрошени, онолку долго колку што е тоа потребно. 

Сара Ахмед го води блогот feministkilljoy.com, а е активна на Твитер како @SaraNAhmed и на Инстаграм како @SaraNoAhmed. 

​Мања Величковска (р. 1995) е книжевница и трансдисциплинарна истражувачка, која работи со современата книжевна, општествена и политичка теорија. Дипломирала компаративна книжевност, а магистрирала на филозофија. Работи во Коалиција МАРГИНИ, и безрезервно е дел од организацискиот состав зад Фестивалот за квир уметност, култура и теорија Викенд на гордоста, и колективот Побунети читателки кој го доделува регионалното книжевно признание Штефица Цвек. Нејзини избрани текстови се достапни на: https://linktr.ee/manjavelichkovska.

Illustration by Bea Lozano (Source: CCCB)

Sara Ahmed: “Feel everything, including killjoy joy!”

Conversation led by Manya Velichkovska

Sara Ahmed is an independent brown queer feminist and theorist that works at the intersection of feminism, queer studies, and race studies. In her works, she focuses on the experience of power and the way it gets challenged in everyday life and institutional cultures. She has just released her first work aimed for the general public, The Feminist Killjoy Handbook, with Allen Lane. Her previous works (all published by Duke University Press) include Complaint! (2021), What’s The Use? On the Uses of Use (2019), Living a Feminist Life (2017), Willful Subjects (2014), On Being Included: Racism and Diversity in Institutional Life (2012), The Promise of Happiness (2010) and Queer Phenomenology: Orientations, Objects, Others (2006). Her anthology, The Cultural Politics of Emotion, examines the emotions as cultural practices with political implications. 

Even though Sara Ahmed is known to shift between methods and styles of writing, it seems as though all of her work delineates one continuous thought process, as if one book builds momentum for the next one. She is known to delve deeply into a particular subject or theme throughout her work, but is also flexible and able to navigate different writing landscapes. Ahmed manages to bring forth versatile topics and directly communicate with her readers, all the while staying faithful to the embodiment of the feminist killjoy, in theory and in practice. In her words – It is what she does, it is how she thinks. She is the “killjoy shoulder” next to ours, to lean on while transforming the world for our joint survival. 

M: As a warm up for our readers, Sara, could you briefly tell us what originally inspired you to explore the intricate relation between emotions and politics? You have explained in The Cultural Politics of Emotion how various works have shaped your thinking, but could you briefly elaborate on why affect theory holds such significance for you and, in general, for critical analysis, as well as for feminist theory, critical race theory, queer theory, and the critique of capitalism?

S: I was writing about strangers – it was for the book Strange Encounters, which came out four years before The Cultural Politics of Emotion. I was interested in how the stranger was a rather familiar figure. We are told that if we don’t recognise someone, then they are a stranger. But I wanted to show we recognise some people as strangers, as not belonging here. The discourse of stranger danger tells us to fear strangers. It also tells us who to fear – the dark body passing by at the edge of social experience. 

That is how I became interested in emotions – and right from the beginning that interest was more about objects, what we are told is frightening, who we are told is frightening, or later, what we are told will make us happy, than subjects. I was very influenced by Audre Lorde’s discussion of hate as well as Frantz Fanon’s discussion of fear. During this period in the late 1990s and early 2000s, there were a group of feminist scholars working on public emotions – including Lauren Berlant who came to Lancaster on a number of occasions. So, this interest in what emotions do, how they create spaces, and how they circulate, was shared. I don’t think we thought of ourselves then as doing “affect theory,” and I don’t think of myself now as doing affect theory in part because the influences on me came more from Black feminism and decolonial praxis. But I remain interested in the questions of investment and the public lives of feelings which overlap with affect theory. And for me, reflecting on emotions and what they do is also about thinking of the materiality of bodies, work, and the exhaustion of capacities central to understanding late capitalism and settler colonialism.

M: Upon recalling past killjoy experiences, I realized that even in moments when we barely succeed in holding ourselves back and remaining silent while someone is winding us up, we are still remembered as killjoys, even before we snap, especially if we have been known to snap before. People seem to identify sister killjoys even when they are not saying anything, whether by the very appearance of our body language, poised stance, quick breaths, and restless demeanor that often unnerves others. Our piercing gaze seems to unsettle them the most. Simply being in the room during discussions hits the nerve because it exposes vile and evil intentions lurking beneath seemingly innocent comments. You also explain how this phenomenon of killing joy without verbalizing our thoughts can also liberate us from certain burdens and make us realize that we’re not always accountable for how others perceive us. How empowering this momentary stillness can be? How resourceful and revealing are these mean-spirited remarks that are testing our feelings and the limits of what one can get away with? 

S: Some of us can just turn up and remind people of a history that gets in the way of their occupation of space. bell hooks taught me that especially – her description of how a woman of colour by entering the room can cause discomfort, getting in the way of the solidarity felt in the room. It does release us from certain burdens to know we can cause discomfort without saying anything! But then we still have to deal with the discomfort! That is when finding others who get it as they have been there really matters. Because even when we are not responsible for how we are perceived, we live with the perceptions, and some of the work you end up doing is “managing them” perhaps by trying to minimize the signs of difference (a labour I called “institutional passing”). 

Sometimes, though, we might try and pass our way into spaces by not saying anything and it works. Sometimes it doesn’t. I think of coming out and all the times I have been in conversation with someone I don’t know and they have referred to my partner as “he.” You might say, “he” is “she.” Or you might use a more delicate maneuver, sliding a “she” into a sentence, cautiously awaiting the response (and there are many responses, including no obvious one to embarrassment, annoyance, or a warm acknowledgment). Or you might let it pass, that “he” lingering, so you end up in a mini-closet of your own making, which can sometimes feel like giving yourself a little room, a break from the light of being seen, and at other times, can be painful because of how you have allowed yourself to be passed over. So, I guess my answer is that in time we learn from our own reactions what we need to do. And we need to be patient with ourselves as if what works at one time might not work at another.

M: It seems like people often equate being a killjoy with being a know-it-all, particularly when this logical fallacy forces us to explain our stance on each rising (non)issue, particularly when the inquiry’s goal is to divert attention from more pressing subjects like war, migration, poverty, inequality, etc. In The Feminist Killjoy Handbook and Living a Feminist Life you give us a deep insight into how it feels to be a feminist killjoy and how exhausting it can become at times. What do you think about the extra weight placed on feminists when certain circles grow accustomed to our “inconvenient” attitude? How often do you want to shout: “Screw that, don’t we all have more significant matters to address collectively”?

S: I think by the time I wrote the second of these books, I gave a different weight to exhaustion. Yes, it can be tiring, always being “on it.” It can be tiring what we are expected to know or to say. And yes, it can be exhausting having to keep saying it because they keep doing it. But we learn so much. Our wisdom is weary. And it is how we find other people who give us energy. It remains fascinating to me that the killjoy is a rather electric figure. Whenever I speak of feminist killjoys, there is a bit of a snap, snap, sizzle in the audience. It helps to have the figure as it gives us a handle on experiences that would otherwise be just plain old wearing.

M: I found it very interesting that in On being Included you talk about the phenomenon of “diversity fatigue” as an example of a term that causes tiredness because it becomes “part of a loop of repetition” on our end. The noun gender on the other hand has acquired a similar status of a notorious buzzword that is in “linguistic fashion” as a result of the frequent usage of it by the traditionally conservative and anti-gender mobilizations. How can we continue to bring sore points out when someone takes over the meaning of basic terms of expression and develops a public feeling of fatigue towards them? How to proceed when those feelings trigger actions of resistance that enter institutions and become yet another “institutional habit”? 

S: So much of our learning is about what comes back at us. Even the feminist killjoy can be appropriated and neutralized and made not to do anything (or even put as a sign on the door by a harasser – an example from the Handbook). But we keep doing the work because it matters. We are trying to create space for each other. So, we keep going. And we don’t know who might in the future find the work – even if we don’t get through, even if the words get turned into water or mush, they come back and ignite fires later on. That uncertainty about what our words and work can do I think of as rather marvellous.

M: Troublesome, inconvenient bodies that are anyhow softening their appearances upon entering an institution, are nevertheless reprimanded because they tend to break, what you in Complaint! described as, “institutional happiness”. It is devastating to witness that while consumed by the task of rejection or redirection, institutions fail to understand the incredibly imaginative worldviews and experiences of those who turn to them. They fail to offer solutions because the pace of development and complexity of the human condition exceeds the institutional capacity to ever gain an advantage. One might even think that if an institution were personified, it might resemble a tragicomic figure, heinous and malicious while incompetent and absurd at the same time. Can we envision a radical institutional turn on our own terms, not relying on “the master’s tools” (as Lorde would say), or are the institutional capacities to embrace diversity limited to merely “folding” people back into their initial norms, considering their power stems from putting things to halt? 

S: I think of institutions as very complex histories. Sometimes it is by disidentifying from them that people can do pretty shitty things – I think how sometimes “institutional racism” is used by individuals to say the institution is racist so I am not because I am against the institution. We are implicated in them in complex ways. I am trying to learn how people with radical political identities for instance become institutionally quite conservative – it’s something I observed when doing the research for Complaint!. They get invested in the institution even when they don’t identify with it because of what it provides. They are willing to be silent about institutional violence to keep their resources. I guess for me it is just working out these reproductive mechanisms. We need to find a way to stop those of us fighting for less hostile institutions from being stopped by that very hostility. 

M: Due to a series of unfortunate socio-political circumstances and developments after the breakup of Yugoslavia and the fast decline to neoliberalism, it’s common here (and generally in the Balkans) to often express feelings of sadness rather than joy, to overly dwell on the past, or in some cases – to be stuck in a non-existent past of nationalistic pride. Consequently, when someone, particularly from the queer community, displays signs of happiness, they’re often met with criticism, as their joy is seen as excessive self-praise. This sentiment is particularly evident when transphobic or homophobic people use the excuse that “too much celebration” is why they avoid showing support. There’s an underlying expectation, especially among straight people, that feminists and queers should remain only miserable or discontent. The ambivalent display of a variety of emotions confuses and angers them even more, which in turns makes us the killjoy critic that keeps pointing out to their failure to grasp the meaning behind it all. 

S: I think there is an intimate connection between queer joy and being a killjoy: happiness is meant to be deserved, a reward for doing the right thing. To say “Fuck that”, and to have fun and enjoyment because you are who you are with whom you want to be, is to kill the joy of others so invested in getting returns for their sacrifice. I do not think of sadness or misery as duty or even as inevitable in the face of oppression, though sometimes being the cause of other people’s misery can be miserable. But I am just as resistant to making joy or happiness an aim or a duty– as if you have to justify being trans or queer by being happy. That would have such unhappy effects. I think of queer happiness as about putting the hap back into happiness. When happiness happens, we are happy. But that’s neither the goal nor the point. In fact, I want to think of feelings outside of the moral realm of duty altogether. Hence my last tip for killjoys is to “feel everything (including killjoy joy)”!

M: You speak at length of how we can transform negativity into a tool in order to persist and keep fighting back. Where do you find ongoing hope that people’s attitude can shift to feel the affects and emotions of the oppressed, knowing that solidarity and support are not conditional even on the displayed mass scale misfortune of Others (case in point the genocide in Palestine, amongst the many)? 

S: The project that left me the most hopeful was the project that brought me closest to other people’s trauma and pain – the empirical project I did on Complaint!. It taught me that people are willing to fight really hard so that other people do not have to go through what they went through. And when you fight, you find out so much about other people, about yourself, about institutions and their methods for shutting the violence out. It is politicizing. We are witnessing the politicizing effects of seeing the violence that has been ongoing in Palestine. The awful fact is that it will be too late for too many and that it has taken too long. It is a shattering, devastating reality.

It was a killjoy joy to attend recently the Palestinian solidarity encampment at Oxford, to listen to students, to hear the how of their resistance to the genocide; the collective effort to force their institution to recognise its complicity, to divest from Israel and other imperial-war machines, as they were working out how to care for each other, and for the camp, for the tents, tents for cooking, for welcoming, for reading, for quiet times, for wellness, for shouting, for saying no, to business as usual. To assemble, to say no, to do no, throws so much open. We throw ourselves into projects that are urgent, necessary, doing what we can, being there, in the wear and the tear, for as long as it takes.  

Sara Ahmed runs the blog feministkilljoy.com. 

Her twitter profile is @SaraNAhmed and you can find her on instagram as @SaraNoAhmed. 

Manja Velichkovska (b.1995) is a transdisciplinary researcher who works with contemporary literary, social and political theory. She has a BA in comparative literature and MPhil in Philosophy. Velichkovska is employed in Coalition MARGINS and is wholeheartedly part of the organisational collective behind Skopje Pride Weekend – Festival for queer art, culture and theory and of the Rebelled Readers collective that grants the regional literary honour Štefica Cvek. A selection of her work is accessible at: https://linktr.ee/manjavelichkovska.