„Како си?“ 

„Добра, ти?“ 

„Добар, еве, кафе да пијам.“ 

„Мило ми е што те видов.“ 

„И мене.“ 

„Ајде, се гледаме.“

Два реда разговор разменети шетајќи со кафе во парк, во недела попладне. Површноста на тие зборови не ја чувствуваме додека животот тече. Не мислиме на приказната зад насмевката, зад она „добро сум“. Не прашуваме понатаму. Немаме време, немаме навика, немаме храброст.

Двојно убиство во Тафталиџе. Жена и дете. Уште еден случај, којзнае кој по ред, не знаемe дали воопшто сакамe да дознаeме повеќе. До кога? Додека не го осетиме шамарот на бројката позади која стои човечко лице. Лице кое некој го познавал. Лице кое некој го сакал. Лице кое некој го сретнал пред еден ден и му рекол: „Како си? Добро.“

Насловот на овој текст е од песната “Lesley” на британскиот рапер Дејв. Рефренот го носи гласот на жртвата:

I don’t know myself, 

I don’t know myself no more.

Зборови на девојка која постепено го губи својот идентитет и престанува да се препознава себеси додека темнината полека ја обзема. Жртва која неретко самата се обвинува за насилството кое го трпи. Стравот гуши, парализира, ја прави немоќна да избега. А ние, однадвор, прашуваме: зошто не си заминала?

Зошто? Затоа што не можела. Затоа што сите живееме во околности што создаваат насилници и ги обесхрабруваат девојките и жените да побараат спас.

Системот потфрли. Тоа веќе го знаеме и слушаме со години. Системот е игнорантноста на МВР, системот се судиите и обвинителите кои оставаат насилници на слобода, системот се премиерите, министрите и политичарите кои излегуваат на говорница и изразуваат сочувство, наместо да креираат политики и протоколи кои ќе ги заштитат жртвите.

Но не потфрли само системот, потфрливме и ние како заедница. Потфрливме кога на машките деца им прогледавме низ прсти бидејќи такви се „машките“ деца. Потфрливме кога му премолчевме на нашиот другар кој се налути што девојка му излегла со другарките. Потфрливме кога немо слушнавме дека некој ѝ наредил на својата девојка да ги избрише сликите на Инстаграм. Потфрливме кога нашата другарка ни рече дека сака да го остави, а ние, наместо да ѝ помогнеме, ѝ рековме: „Па што бе, остави го“, без да се обидеме да го разбереме нејзиниот страв: „А што ако останам засекогаш сама?“ Насилството не е само еднократен чин што го задава последниот удар, туку често е долгогодишна состојба која полека се создава преку малите акти кои често поминуваат незабележано. Потфрливме затоа што не создадовме свет во кој таа немало да мора да бега.

Нашата борба не треба да биде борба за одмазда, иако најлесно е да кажеме како насилникот требало да биде претепан и убиен. Лесно е да пишуваме коментари како некој близок требало физички да ја заштити жртвата. Никој не верува дека ситуацијата ќе заврши со најтешките последици, никој не знае на што е спремен насилникот, сѐ додека најлошото не се случи. А тогаш, сите „знаат“ како требало да се постапи. 

Нашата борба е многу потешка од тоа, таа е во секојдневните разговори кои ги избегнуваме. Насловот може да биде приказна за една жртва, но и приказна за еден насилник. Мораме да собереме храброст да му кажеме на другарот дека неговото однесување не е нормално. Да му објасниме дека љубомората не е љубов и дека подобро е да разговара со психолог, наместо да се расправа со девојката затоа што објавила некакво story. Да ѝ покажеме на нашата другарка дека не е сама. Дека изборот е тежок, но е подобар од ужас без крај. Да не ја советуваме да истрпи, туку да ја охрабриме дека заслужува и многу подобро и многу повеќе и дека сме стоиме зад неа.

Исто како и со оваа трагедија, исто како и со сите претходни што ги посведочивме, така и во песната на Дејв насилникот ги убива Лесли и нејзиното неродено дете. Наместо да парафразирам само ќе ги оставам неговите стихови:

It’s a message to a woman with a toxic man

I’m beggin’ you to get support if you’re lost or trapped

I understand that I can never understand

And I ain’t sayin’ that it’s easy but it must be right

Some of your sisters, aunties, mums, or wives

Are fucked inside and they will never touch on why

I’m touched ’cause I’ve seen women that I loved or liked

Cry a little red tear through a bloodshot eye

This shit’s awful, no matter what culture, it ain’t normal

Men try and twist it and make it seem like it’s your fault

In that train full of people that you’re takin’

How many Lesleys are runnin’ from their Jasons?

Колку жени бегаат од нивниот Стојанче? Колку жени бегаат од нивниот „урбан дечко“ Илија? Колку жени во Македонија се плашат да избегаат од својот дом бидејќи нивниот маж ќе ги најде и убие, а институциите ќе останат неми? Колку жени пријавуваат семејно насилство без да има соодветна реакција? Колку жени се плашат да пријават насилство бидејќи очекуваат институциите да го премолчат, а насилникот дополнително да се изнервира и да стане уште понасилен?

Колку од нив утре ќе ги прашаме „како си?”  и колку искрено ќе сакаме да го чуеме вистинскиот одговор? И што откако ќе го чуеме?