„Целта на нашите поетски акции е да се доближат гласовите на поети/поетеси кои твореле или творат во тоталиртарни и патријархални режими, без разлика на официјалната религија или етничката слика на државите од кои доаѓаат. Почнавме со поетеси од Авганистан, а овојпат се вртиме кон Иран.

Повеќето жени чии песни препеавме (од двете држави), биле игнорирани, цензурирани, потценувани, а некои од нив биле и жртви на фемицид. Поетските акции се наш мал бунт против сите обиди за задушување на уметноста и слободата на индивидуите. Тие исто така се наш начин да дадеме поддршка на сите кои во мигов се соочуваат со опресија, од секаков вид, a во случајов – теократска.

Сакаме и да ја освестиме македонската читателска и книжевна сцена за митот на европоцентризмот според кој квалитетната уметност, односно „онаа која вреди да се зачува“, е исклучиво западноевропска. Уметноста постои секаде, во секое време, а според примерите на овие храбри жени, уметноста постои дури и кога постојат напори целосно да биде уништена.“

5.
Капење
Форуг Фарохзад

Ја фрлив облеката во воздухот буен
да се искапам целосно гола во изворската вода,
но тишината на ноќта ме заведе
да ѝ ја раскажам мојата заумна приказна.
Студените бранови треперливо
одекнуваа, сладострасно ме опкружија
и со нежните кристални дланки
ме втурнаа длабоко во себе.
Одеднаш, далечно ветре се приближи
и истури грст латици во мојата коса,
а во устата ми издиши здив на евроазиско нане
со остар мирис што се прилепува за срцето.
Тивко и возвишено, ги затворив очите,
го притиснав телото кон меките млади трски,
и како жена свиткана во прегратките на својот љубовник
се предадов на течението.
Усните на водата, полетни, со трескавична жед,
брануваа бакнежи на моите бедра,
и одеднаш потонавме, опиени, задоволни,
ние грешниците, моето тело и душата на изворот.

Препев: Анета Попова

Форуг Фарохзад (1934 – 1967) е иранска поетеса, сценаристка, сликарка и филмаџика. Таа е родена во Мазандаран, северно од Техеран, во големо семејство и е една од најзначајните ирански писатели од средината на 20-от век. Уште во нејзината прва збирка поезија, Asir (приближно преведена како „Заробена“, 1955), Фарохзад се занимавала со женската желба, сензуалноста и културните ограничувања на жените. Во текот на следните десет години, таа објавила три збирки поезија: Divar („Ѕид“, 1956), Esian(„Бунт“, 1958) и Tavallodi digar („Друго раѓање“, 1964). Таа исто така ги превела делата на Џорџ Бернард Шо и Хенри Милер и направила иновативен документарен филм, The House Is Black (1962), за колонија на лепрозни во североисточен Иран. По револуцијата во 1979 година, која го симна секуларниот монархиски режим во Иран, работата на Фарохзад беше забранета и потоа строго цензурирана речиси цела деценија. Со интерес за модернистичка поезија и табу теми како женската сексуалност, Фарохзад била мета за критики од конзервативните мислители. Таа починала на 32 години во сообраќајна несреќа, а нејзината смрт била доживеана како национална трагедија.

Larje
Forugh Farrokhzad

Hoqa rrobat në ajrin e harlisur
për t’u larë lakuriq në ujërat e burimit,
por nata e qetë më joshi
t’ia rrëfej historinë time të zymtë.

Valët e freskëta dhe të ndritshme të ujit
rënkonin dhe me plot afsh më rrethuan,
më shtynë me duar të buta kristalore
trupin dhe shpirtin tim drejt vetes së tyre.

Një fllad i largët erdhi me ngut,
hodhi një bohçe lulesh në flokët e mia,
më fryu në gojë aromën e athët të nenexhikut
euroaziatik, që ngjitet në zemër.

E heshtur dhe duke fluturuar, i mbylla sytë,
shtypa trupin tim mbi kallamishtet e reja e të buta,
dhe si një grua e përqafuar në krahët e të dashurit të saj
ua dhash veten ujërave rrjedhëse.

Të ngjallura, të etura e të eksituara, buzët e ujit
valëvitnin puthje të dridhura në kofshët e mia,
dhe papritur u shembëm të dyja, të dehura, të kënaqura,
mëkatarë të dy, trupi im dhe shpirti i burimit.

Përgatitje: Fatos Grubi

Faro Farahozad (Forugh Farrokhzad) (1934 – 1967) ishte një poete, skenariste, piktore dhe kineaste iraniane. Ajo lindi në Mazandaran, në veri të Teheranit, në një familje të madhe dhe është një nga shkrimtaret më të rëndësishme iraniane të mesit të shekullit XX. Që në përmbledhjen e saj të parë poetike, Asir (E burgosur, 1955), Farahozad trajtoi dëshirën femërore, sensualitetin dhe kufizimet kulturore ndaj grave. Gjatë dhjetë viteve të ardhshme, ajo botoi edhe tre përmbledhje të tjera: Divar (Muri, 1956), Esian (Rebelimi, 1958) dhe Tavallodi digar (Një Lindje Tjetër, 1964). Përveçse përkthente vepra të Xhorxh Bernard Shau dhe Henri Miller, ajo realizoi edhe një dokumentar inovativ, The House Is Black (1962), mbi një koloni në verilindje të Iranit. Pas Revolucionit Islamik të vitit 1979, vepra e Farahozadit u ndalua dhe më pas u censurua për gati një dekadë. Me interesin e saj për poezinë moderniste dhe temat tabu si seksualiteti femëror, Farahozadi u kritikua nga mendimtarët konservatorë. Ajo vdiq në një aksident rrugor në moshën 32-vjeçare, ndërsa vdekja e saj u përjetua si një tragjedi kombëtare.

6.
Кибервојна
Роза Џамали

Сите Дипломатски патишта се замрзнати
Иако сите страни секогаш беа добредојдени
Овој Персиски Јагуар ќе изумре
И потребен ни е киберсоживот
„Лале паркот“ е Нашата Јавна Зоолошка
И нè запоседнаа мачки
Добри вести –
Популацијата расте!

Ајде на аџилак!

Прво, чукаш на врата
Потоа гласаш

Службените вечераат
Чук, чук
Време е за чоколадна торта!

Неслужбените низ цел свет протестираат
Креваат преголема врева!

Aх, Кибер Армијо
Вие, Војниците!
Републиката се претвори во киберпростор!

Нема нафта
На лево!
Никаква нафта
Останата
И треба да се потпираме на Соларната Енергија
Ах, нашите човечки ресурси!
Божја Космичка Енергија
Така! На десно!
Нуклеарна Енергија
Нема буриња нафта
Криво-лево
Ништо не е
Oстанато

И нафтата заврши!

Ниту Глобално Затоплување
Ниту Геополитичка Сила
Тоа е Перење Пари
Земјограб
Вегетаријанство
И Вегански Живот!
Зелен Живот
Морето се израмни
Aх, сме сè поблизу
И поблизу
До космичките СИЛИ!

Ти битисуваш во насоката
Добре дојде во Републиката
Временската Зона е Никаков Пат до Решение.

Препев: Филипа Сара Попова

Роза Џамали, родена 1977 година, со нејзината иновативност и интерес за експериментална книжевност, отвора нови врати на персиската современа книжевна сцена. Таа има студирано драма во универзитетот во Техеран каде има и магистрирано за „Англиска книжевност“. Нејзината прва збирка е издадена во 1997 година, со наслов „Овој труп не е јаболко, или е краставица или е круша“. Во збирката доминираат скршената синтакса и игрите со зборови кои му овозможуваат на зборот да излезе од своето значење и да стане симбол за предмети од секојдневната стварност. Втората збирка, „Правејќи лице“ е исто така експериментална. Таа е хибридна во изразот бидејќи користи мешавина од формален и неформален говор – архаизми, новинарска терминологија, секојдневни изрази итн. Покрај трите збирки поезија, таа пишува и драми, а има преведено и клучни дела од англиската книжевност. Нејзината драма „Сенката“ фрла остра критика кон патријархот и кон агресивниот однос што тој го создава меѓу жените.

Kiberlufta
Rosa Xhamali

Të gjitha lidhjet diplomatike janë ngrirë
Megjithëse gjithmonë kemi mirëpritur të gjitha palët
Ky Jaguar Persian është drejt zhdukjes
Dhe na duhet një bashkëjetesë kibernetike
Parku Laleh është Kopshti Ynë Zoologjik Publik
Jemi të pushtuar nga macet
Lajm i mirë,
Popullata po rritet!

Le të shkojmë në pelegrinazh!

Së pari, troket në derë
Pastaj voton

Zyrtarët janë duke ngrënë darkë
Trokit, trokit
Koha për tortë çokollate!

Jozyrtarët po protestojnë në mbarë botën
Duke bërë shumë zhurmë!

Oh, Ushtria Kibernetike
Ju, Ushtarët!
Republika është shndërruar në një hapësirë kibernetike!

S’ka më naftë
Nuk ka më naftë
Fare
Dhe duhet të mbështetemi në Energjinë Diellore
Oh, burimet tona njerëzore!
Energji Kozmike Qiellore
Saktë!
Energjia Bërthamore
Nuk ka asnjë fuçi nafte,
Asgjë
Nuk ka mbetur!

Dhe nafta ka mbaruar!

As Ngrohja Globale
As një Fuqi Gjeopolitike
Është Shpërlarje Parash
Dhe Grabitje e Tokës
Vegjetarianizmi
Dhe Jeta Vegane
Jeta e Gjelbër
Deti është barazuar
Oh, po afrohemi
Edhe më afër
Forcave Kozmike!

Jeni të vetëdijshëm për drejtimin
Mirësevini në Republikë
Asnjë Zgjidhje nuk është një Zonë Kohore.

Përgatitje: Fatos Grubi

Roza Xhamali, e lindur në vitin 1977, me inovacionin dhe interesin e saj për letërsinë
eksperimentale, hap dyer të reja në skenën bashkëkohore letrare perse. Ajo ka studiuar Dramë në Universitetin e Teheranit, ku dhe fitoi titullin magjistre në lëminë “Letërsi Angleze”. Përmbledhja e saj e parë poetike u botua në vitin 1997 me titullin “Ky trup nuk është mollë, ose është trangull, ose është dardhë”. Në këtë përmbledhje dominon një sintaksë e thyer dhe loja me fjalët, të cilat I mundësojnë fjalës të dalë nga kuptimi i saj konvencional dhe të bëhet simbol për objektet e realitetit të përditshëm. Përmbledhja e saj e dytë, “Duke bërë fytyrë”, është gjithashtu eksperimentale. Ajo është hibride në shprehje, pasi përdor një përzierje të të folurës formale dhe informale – arkaizma, terminologji gazetarie, shprehje të përditshme etj. Përveç tri përmbledhjeve poetike, shkruan edhe drama dhe ka përkthyer vepra kyçe nga letërsia angleze. Drama e saj “Hija” sjell një kritikë të ashpër ndaj patriarkatit dhe marrëdhënieve agresive që i krijon midis grave

7.
Блазе си им на јапонските јаболка
Париназ Елеиш

Ѕиркам низ прозорецот
од аголот на едното око,
попреку клупите и осамените врани.
За среќа, јапонските јаболка сѐ уште висат тивко
додека сѐ друго мириса на гнилеж.
Ги допирам рацете на баба ми,
се обидувам да ја запомнам нејзината љубов
иако знам дека нема да трае.
Блазе си им на јапонските јаболка
и на спокојот на нивните лисја,
бесшумниот ветер што минува
низ завесите.
Улиците се празни,
асфалтот испушта топол здив,
копнеам да се задржам.
Но, знам дека со време,
саат-кулата ќе се урне,
бебиња ќе ожеднат
и од базените ќе никнат дрвја.
Гледам одзади
рамењата на татко ми
како синот на соседот го испишува
своето име наназад
врз замаглениот прозорец.
Кога сето останато е тивко
го читам во себе –
не е потребно многу време.
Градите ме стегаат
и брат ми заминува во војна.
Колку непромислено убави се јапонските јаболка
во крвавата квечерина.
Копнеам да висам од дрво
и да ја гледам баба ми како се моли во ладовината.
Барем уште еден ден.

Препев: Максим Осман-Николов

Париназ Елеиш е родена во Техеран во мултикултурно семејство – мајка ѝ била иранка и историчарка и издавачка, а татко ѝ бил египќанец и работел како економист. Таа живеела во Иран сè до крајот на средното училиште и дипломирала во Швајцарија пред да замине во САД на универзитет. Елеиш студирала филм и сликарство и има две магистратури – една за англиска книжевност и поезија, а друга за филмска продукција. Освен што е поетеса, Елеиш има напишано роман на јазикот фарси, работи како сликарка, а работела како филмски продуцент и културен координатор. Таа се вратила во Техеран во 1993 година и основала сопствена компанија за сликарство, но бргу потоа заминала во САД каде моментално има компанија за дизајн на рачно изработен накит

Sa fatmbara janë mollat
Parinaz Eleish

Shikjoj jashta dritares
me cepin e njanit sy,
përtej stolave e sorrave t’vetmueme.
Mollat ende varen, ashtu t’qeta e fatmbara,
edhe kur çdo gja tjetër përhap
aromë kalbjeje.
Preki duert e gjyshës,
e mbaj dashuninë e saj n’sy
kur e di se s’ka me zgjatë.
Sa fatmbara që janë mollat
qetsia e gjetheve,
puhia e heshtun që kalon
përmes perdeve.
Rrugët janë t’boshatisme,
trotoaret shfrymojnë vapë,
kam mall me u kapë për diçka.
Por e di, me kohë,
sahat-kulla ka me u rrënu,
fëmijët kanë me u etë
prej pellgjeve lisa kanë me dalë.
E shoh pas krahëve të babës
djalin e kojshisë tue shkru
emnin e vet përmbys
mbi xhamin e mjegullt.
Kur çdo gja tjetër e kaplon heshtja,
e lexoj nën za —
nuk merr shumë kohë.
Gjinjtë po m’dhembin,
e vllai asht nisë për n’luftë.
Sa pamendësisht të bukura
këto molla japane
n’muzgun e përgjakun.
Kam mall me u lshu prej noj dege
e me pa gjyshen tue u lutë nën hije.
Koftë veç edhe për nji ditë.

Përgatitje: Dhurata Alija

Parinaz Eleish ka lindur në Teheran në një familje multikulturore – nëna e saj ishte iraniane, historiane dhe botuese, ndërsa babai i saj ishte egjiptian dhe punonte si ekonomist. Ajo ka jetuar në Iran deri në fund të shkollës së mesme dhe ka diplomuar në Zvicër, përpara se të shkonte në Shtetet e Bashkuara për të ndjekur studimet universitare. Eleish ka studiuar film dhe pikturë dhe është magjistre në dy lëmi – një në letërsi angleze dhe poezi dhe një tjetër në prodhim filmi. Përveçse është poete, Eleish ka shkruar një roman në gjuhën perse, angazhohet si piktore dhe ka punuar si producente filmi dhe koordinatore kulturore. Ajo u kthye në Teheran në vitin 1993 dhe themeloi kompaninë e saj për pikturë, por shpejt u zhvendos në Shtetet e Bashkuara, ku aktualisht drejton një kompani për dizajnin e bizhuterive të punuara me dorë.

8.
Подарок
Форуг Фарохзад

Зборувам од длабокиот крај на ноќта.
За крајот на темнината зборувам.
Зборувам за крајот на длабоката ноќ.
О мила пријателке, посети ја мојата куќа,
донеси ми ламба, исечи ми прозорец,
за да можам да гледам во преполната улица на среќните.

Препев: Грација Атанасовска

Форуг Фарохзад (1934 – 1967) е иранска поетеса, сценаристка, сликарка и филмаџика. Таа е родена во Мазандаран, северно од Техеран, во големо семејство и е една од најзначајните ирански писатели од средината на 20-от век. Уште во нејзината прва збирка поезија, Asir (приближно преведена како „Заробена“, 1955), Фарохзад се занимавала со женската желба, сензуалноста и културните ограничувања на жените. Во текот на следните десет години, таа објавила три збирки поезија: Divar („Ѕид“, 1956), Esian(„Бунт“, 1958) и Tavallodi digar („Друго раѓање“, 1964). Таа исто така ги превела делата на Џорџ Бернард Шо и Хенри Милер и направила иновативен документарен филм, The House Is Black (1962), за колонија на лепрозни во североисточен Иран. По револуцијата во 1979 година која го симна секуларниот монархиски режим во Иран, работата на Фарохзад беше забранета и потоа строго цензурирана речиси цела деценија. Со интерес за модернистичка поезија и табу теми како женската сексуалност, Фарохзад била мета за критики од конзервативните мислители. Таа починала на 32 години во сообраќајна несреќа, а нејзината смрт била доживеана како национална трагедија.

Dhurata
Faro Farahozad

Po të flas ty –
prej skajit të errësirës,
për thellësitë e natës.
Po të flas për zgjatjen e hijes gjithëpërfshirëse.
O shpirt!
N’më ardhsh në vizitë,
ma sjell një llambë,
e ma hap një dritare të vogël.
Atëherë do ta kundroj –
turmën e zëshme nëpër shtegun e të lumturve.

Përgatitje: Dhurata Alija

Faro Farahozad (Forugh Farrokhzad) (1934 – 1967) ishte një poete, skenariste, piktore dhe kineaste iraniane. Ajo lindi në Mazandaran, në veri të Teheranit, në një familje të madhe dhe është një nga shkrimtaret më të rëndësishme iraniane të mesit të shekullit XX. Që në përmbledhjen e saj të parë poetike, Asir (E burgosur, 1955), Farahozad trajtoi dëshirën femërore, sensualitetin dhe kufizimet kulturore ndaj grave. Gjatë dhjetë viteve të ardhshme, ajo botoi edhe tre përmbledhje të tjera: Divar (Muri, 1956), Esian(Rebelimi, 1958) dhe Tavallodi digar (Një Lindje Tjetër, 1964). Përveçse përkthente vepra të Xhorxh Bernard Shau dhe Henri Miller, ajo realizoi edhe një dokumentar inovativ, The House Is Black (1962), mbi një koloni në verilindje të Iranit. Pas Revolucionit Islamik të vitit 1979, vepra e Farahozadit u ndalua dhe më pas u censurua për gati një dekadë. Me interesin e saj për poezinë moderniste dhe temat tabu si seksualiteti femëror, Farahozadi u kritikua nga mendimtarët konservatorë. Ajo vdiq në një aksident rrugor në moshën 32-vjeçare, ndërsa vdekja e saj u përjetua si një tragjedi kombëtare