Кој одлучува кои песни ќе опстојат, а кои ќе бидат закопани во немилосрдниот песок на времето? До кога старите моќници ќе си земаат за право да одлучуваат чии гласови ќе бидат стишени? Во време кога крвнички патријархални системи, како талибанскиот режим, се стремат да ги избришат жените од светот и историјата, решивме да покажеме револт и солидарност. Затоа, се собравме неколку јазичар(к)и и препеавме десет песни од авганистански поетеси.
Речиси секоја од поетесите имала трагична судбина токму поради храброста да го живее животот како што му прилега на секој човек – слободно. Некои пишуваат под псевдоними на скриени интернет страници, а други како Надија Анџуман и Мина Кешвар Камал биле жртви на фемицид и атентат.
Колку и да е фалично нашето општество, сепак уживаме слободи кои не ги има секаде низ светот. Имајќи ги на ум жените во Авганистан, можеме, бар за миг, да им оддадеме чест на сите жени кои храбро му пркосат на системот. Можеме, бар за миг, да воздивнуваме во ист ритам со нив и да ги споделиме нивните болки, да ја почувствуваме нивната неугаслива жед за промена и слобода. На крајот на денот, тоа ни е должност како припадници на човечкиот род.
Нека служат овие препеви за да се дознаат и запаметат нивните стихови, имиња и животи. Споделувајте ги песните, запишете си ги омилените во вашите дневници, истражете повеќе за поетесите. Да докажеме дека поезијата и желбата за слобода се помоќни од напорите за нивно уништување.
Само не авганистанска жена
РОЖА
Би сакала да сум што било на светов
Само не жена
Би можела да бидам папагал
Би можела да бидам овца
Би можела да бидам срна или
Врапче што живее на дрво
Само не авганистанска жена.
Би можела да бидам турска дама
Со нежен брат што ќе ме поведе за дланка
Би можела да бидам Таџикистанка
Или би можела да бидам Иранка
Или би можела да бидам Арапка
Со маж што би ми кажувал
Дека сум убава
Но јас сум авганистанска жена.
Кога се работи за потреба
Јас сум секогаш тука
Кога се работи за ризик
Јас стојам пред него
Кога има тага
Јас ја грабам
Кога се работи за права
Јас стојам зад нив
Моќта е право
А јас сум жена
Секогаш сама
Секогаш пример за слабост
Рамената ми се тешки
Со товарот на болката.
Кога сакам да зборувам
Мојот јазик е обвинуван
Мојот глас нанесува болка
Луди уши не ме поднесуваат
Рацете ми се бескорисни
Не можам да направам ништо
Со моите глупави нозе
Одам
Без дестинација.
До кога ќе мора да прифаќам да страдам?
Кога природата ќе ми го најави ослободувањето?
Каде е куќата на правдата?
Кој ми ја напиша судбината?
Кажете му
Кажете му
Кажете му
Би сакала да сум што било на светов
Само не жена
Само не авганистанска жена.
Препев: Марија Ангеловска
Vetëm gruas afgane
ROYA
Do të doja të isha çdo gjë në këtë botë
Por, jo grua
Mund të isha ndonjë papagall
Apo ndonjë dele.
Mund të isha drenushë ose ndonjë harabel që jeton mbi një pemë.
Por, jo një grua Afgane!
Mund të isha ndonjë zonjë Turke
me një vëlla të sjellshëm që do të më mbante fortë dorën.
Mund të isha taxhike apo iraniane,
ose mund të isha arabe
me një burrë që do të më tregonte se jam e bukur.
Por, unë jam grua Afgane.
Kur nevojitem,
gjithnjë qëndroj aty pranë,
Në rast rreziku
i qëndroj pranë.
Kur ka dhimbjen
e kaploj atë
Kur flitet pvr të drejta .
i mbështes ato
Fuqia është drejtësi
Por, unë jam grua.
Gjithmonë e vetme, gjithmonë shembull dobësie.
E krahët më janë rënduar
me peshën e dhimbjes.
Kur dua të flas, gjuha ime fajësohet.
Zëri im shkakton dhimbje.
Veshët e çmendur nuk më durojnë dot!
Duart e mia janë kot fare.
S’mund të bëj asgjë as edhe me këto këmbët e mia budallaqe.
Po eci pa asnjë destinacion.
Deri kur unë duhet të pranoj të vuaj?
Kur do ta shpallë natyra lirinë time?
Ku e ka shtëpinë drejtësia?
Kush e shkruajti fatin tim?
Tregoji atij! Tregoji atij.
Tregoji atij se do të doja të isha çdo gjë në natyrë, por jo një grua!
Jo një grua afgane.
Përgatitje: Afije Sherifi
Никогаш не се враќам
МИНА КЕШВАР КАМАЛ
Јас сум жена пробудена
Од пепелта на изгорените деца се издигнав и бура се сторив
Од браздите на братовата крв се издигнав
Гневот на нацијата ми вдахна сила
Селата ми рушени и изгорени ми родија омраза за душманот,
Јас сум жена пробудена,
Патот мој го најдов и никогаш не се враќам.
Ги отворив затворените врати на неукоста
Се збогував со сите златни алки
О сонароднику, не сум тоа што бев
Јас сум жена пробудена
Патот мој го најдов и никогаш не се враќам.
Сум видела боси, заталкани, бездомни деца
Сум видела невести со свежа хена во тажачка облека
Сум видела како огромните затворски ѕидови во своите незаситени стомаци слободата ја голтаат
Се преродив сред еповите за отпорот и храброста
Песната на слободата ја учев од последните здивови, сред брановите на крв и победа
О сонароднику, о брату, за слаба и немоќна веќе не ме сметај
Со сета моја сила со тебе сум на патот за ослободување на мојата земја.
Мојот глас се споил со тој на илјадници издигнати жени
Моите тупаници се стиснати со тие на илјадници сонародници
Со тебе се издигнав кон патот на мојата нација,
Да ставам крај на сите страдања, сите пранги на ропство,
О сонароднику, о брату, не сум тоа што бев
Јас сум жена пробудена
Патот мој го најдов и никогаш не се враќам.
Препев: Викторија Илиовска
Unë kurrë s’do të kthehem
MEENA KESHWAR KAMAL
Unë jam gruaja e zgjuar
Jam ngritur dhe jam bërë stuhi përmes hirit të fëmijëve të mi të djegur
Jam ngritur nga rrjedhat e gjakut të vëllait tim
Zemërimi i kombit tim më ka fuqizuar
Fshatrat e mia të shkatërruara e të djegura më mbushin me urrejtje ndaj dushmanit,
Unë jam gruaja e zgjuar,
Kam gjetur rrugën time dhe kurrë s’do të kthehem.
Kam hapur dyert e mbyllura të injorancës
U kam thënë lamtumirë të gjitha byzylykëve të artë
Oh bashkëkombësi im, nuk jam më ajo që isha
Unë jam gruaja që është zgjuar
Kam gjetur rrugën time dhe kurrë s’do të kthehem.
Kam parë fëmijë duke bredhur, këmbëzbathur dhe të pastrehë
Kam parë nuse me duar të lyera me këna e me rroba zie
Kam parë muret gjigande të burgjeve që gllabërojnë lirinë në stomakun e tyre të pangopur
Jam rilindur mes epikave të rezistencës dhe guximit
Kam mësuar këngën e lirisë në frymën e fundit, në valët e gjakut dhe në fitore
Oh bashkëkombësi im, Oh vëlla, mos më shiko më si të dobët dhe të paaftë
Me gjithë fuqinë time jam me ty në rrugën e çlirimit të vendit tim.
Zëri im është përzier me mijëra gra të ngritura
Grushtat e mi janë bashkuar me grushtat e mijëra bashkëkombësve
Së bashku me ty kam ecur në rrugën e kombit tim,
Për të thyer gjithë këto vuajtje, gjithë këto pranga të skllavërisë,
Oh bashkëkombësi im, Oh vëlla, nuk jam më ajo që isha
Unë jam gruaja që është zgjuar
Kam gjetur rrugën time dhe kurrë s’do të kthehem.
Përgatitje: Fatos Grubi
Безгласен крик
НАДИЈА АНЏУМАН
Звукот на зелените чекори е дождот
Ене ги, доаѓаат од патот
Жедни души и правливи здолништа донесени од пустината
Здивот им гори, помешан со фатаморгана
Устите им се суви и покриени со прашина
Ене ги, доаѓаат од патот
Со измачени тела, девојки израснати на болка
Радоста ги напуштила нивните лица
Срцата им се стари и напукнати
Не се појавува насмевка на мрачните океани на нивните усни
Ниту пак солза извира од сувите корита на нивните очи
О, Боже!
Зарем може да не дознаам дали нивните безгласни крици допираат до облаците,
до засводените небеса?
Звукот на зелените чекори е дождот.
Препев: Нина Раповска
Një britmë e heshtur
NADIA ANJUMAN
Tingulli i hapave të gjelbër është shiu
Ja ku janë, vijnë nga rruga
Shpirtra të etur dhe funde të pluhurosur të sjellë nga shkretëtira
Fryma e tyre digjet, e përzier me fatamorganë
Goja e tyre është e thatë dhe e mbuluar me pluhur
Ja ku janë, vijnë nga rruga
Me trupa të munduar, vajza të rritura mbi dhimbje
Gëzimi i braktisi fytyrat e tyre
Zemrat e tyre janë të vjetra dhe të plasaritura
Asnjë buzëqeshje nuk duket në oqeanet e errëta në buzët e tyre
As një lot nuk buron nga lugjet e thata të syve të tyre
O Zot!
Vallë mundet të mos e di nëse britmat e tyre pa zë arrijnë deri te retë,
në qiejt e harkuar?
Tingulli i hapave të gjelbër është shiu.
