книга

„Разговори за љубовта“ – Наташа Лун

препорачува Елена Василевска

 

„Разговори за љубовта“ (Conversations on Love, 2021) од Наташа Лун (Natasha Lunn) е колекција есеи и интервјуа што ја истражуваат љубовта во сите нејзини форми, од романтична и родителска љубов до пријателство и загуба. Уникатниот формат на книгата е прошаран со кратки, но честопати длабоко откривачки интервјуа кои се испреплетуваат со искуствата на Лун – на пример, како да се снајдете со нова љубов, како да се справите со бракот, како да пребродите спонтан абортус и како да се биде мајка и ќерка, сопруга и пријателка. 

Дел од женското искуство е длабоко чувствување на емоции, непреспиени ноќи поминати во монолози со себеси, мислејќи дека тоа што го мислиме и чувствуваме е преувеличено или „драматично”. Накратко речено, дел од женското искуство е осамувачко. Затоа и посегнав по оваа колекција. „За секој што се изгубил копнеејќи,“ гласи посветата.

Уште од првата страница се почувствував како да сум вратена во реалноста: сите се чувствуваат вака, сите биле во слична позиција и ги споделуваат истите борби. Читањето на многу реални и сурови животни искуства, пропратено со тоа што тие го научиле, може да се опише како најтопла прегратка придружена со шепот кој вели „Не си сам/а“. Дури и ако некои од искуствата се езотерични, тоа сепак прави да се чувствуваме поврзани и човечки, како да не сме единствените кои ги чувствуваме овие емоции и не знаеме, но бараме начин како да се справиме со нив. Себично, ја започнав оваа книга во потрага по одговори и во обид, да ги разберам точните и погрешните начини како да пристапам кон љубовта, но на крајот извлеков многу повеќе. Исто како што Наташа Лун вели во нејзиниот заклучок: „Прашувајќи ги луѓето како да сакаат, дознав како да живеам“.





 

 

„Персеполис“ – Марџан Сатрапи

препорачува Елена Василевска

 

„Персеполис“ е серијал на автобиографски графички романи на Марџан Сатрапи кои го прикажуваат нејзиното детство, тинејџерство и раните зрели години во Иран и Австрија, за време на Исламската револуција и по неа. За мене, „Персеполис“ е детален и интимен поглед на тоа колку бунтовноста на една жена преставува закана за патријархалното општество, а истрајноста и тврдоглавоста се карактеристики кои постојано се пречекани со незадоволство. 

Романот го следи нејзиниот живот во различни стадиуми, каде гледаме како таа пробува да се пронајде во светот и истовремено на остане верна на своето иранско потекло. Таа е предмет на предрасуди, но не дозволува тоа да ја дефинира. Исламската револуција, бунтовноста, и човековите права се ставени во центарот на романот, а преку личните видувања и искуства, Сатрапи ни го доближува духот на иранскиот народ, кој и покрај сѐ, се одликува со храброст и решителност. Таа ги критикува општествените норми и расипаниот авторитет на државата кои промовираат насилство, затскриено во форма на „заштита“. 

„Персеполис“ допира различни теми поврзани и со самата култура на народот и нивната религија. Сатрапи го внесува превезот, кој сѐ уште е актуелна и контроверзна тема, како предмет на дискусија уште од првото поглавје и тој се провлекува низ целиот роман. Метафорично, превезот може да ја претставува контролата на режимот врз жените во Иран, но истовремено пренесува порака дека превезите не секогаш се знак за опресија. 

 

 

„Приказна за суштината на времето“ – Рут Озеки

препорачува Елена Василевска

 

Кога некој од мене бара да му препорачам книга, тоа секогаш ќе биде „Приказна за суштината на времето“ (A Tale For The Time Being, 2013) од Рут Озеки (Ruth Ozeki). Овој роман толку успешно ги замаглува границите помеѓу реалноста и фикцијата, што во секој даден момент читателот може да добие претстава дека чита автобиографија, и те каква. 

Користејќи двојна перспектива во раскажувањето, Озеки ги испреплетува животите на 16 годишната Јапонка Нао и Канаѓанката Рут, преку дневникот кој Нао го пишува како форма на проштално писмо пред да си го одземе животот, а кој Рут го наоѓа на брегот на Канадска Колумбија како остаток од цунамито во Јапонија во 2011 година. Нао вешто раскажува за нејзиниот живот, за тоа како е да си тинејџерка која се справува со голема преселба и културен шок, булинг од врсниците, депресија и растурено семејство, како и лечење на генерациски трауми и наоѓање спас преку праксата на зен-будизмот, прикажано преку ликот на нејзината баба која била будистичка калуѓерка. 

Тоа што најмногу ми остави впечаток од оваа книга е умешноста на Озеки да го направи гласот на 16 годишната тинејџерка толку автентичен и искрен, без пренагласување во обидот да докаже дека ова навистина е тинејџерка. Тинејџерките, фиктивни или не, се најчесто дефинирани преку клишеа – тие се премногу емотивни, со паметот во облаци и најголема преокупација им е симпатијата. Овој наратив преовладува во книжевноста и медиумите, а потоа се пресликува и во реалноста. Затоа ова олицетворение (макар било на хартија) на девојче кое е комплексно, кое учи да греши и учи како да навигира низ светот, за мене е чекор во правата насока, и со задоволство би читала уште вакви ликови што ги рушат стереотипите на суптилен начин.

Книгата е преведена на македонски од Ацо Пероски во издаваштво на Или Или.

Фотографија: Harpers Bazaar

 

Ruth Ozeki

„Тивка пролет“ – Рејчел Карсон

препорачуваат Yes for Less

 

Како може интелигентни суштества како луѓето, без доволно докази за последиците, да се обидат да контролираат неколку непосакувани видови („штетници’’) со метод што ја контаминира целата околина и носи закана од болести и смрт дури и за сопствениот вид? Сепак, тоа е токму она што го направивме.’

Во Тивка пролет (Silent Spring, 1962, Rachel Carson), Рејчел Карсон ги сумира истражувањата и доказите за разорното влијание врз екосистемите, дивиот свет и здравјето на луѓето на разни синтетички супстанции за регулирање на „штетници’’ во агрикултурата. Меѓу нив спаѓа и најмоќниот пестицид DDT кој по Втората светска војна станува достапен и за комерцијална употреба во САД. 

Во обидот на Рејчел да ги приближи науката и научните достигнувања поврзани со неконтролираната употреба на пестициди до пошироката јавност, таа ќе предизвика политичка и општествена револуција.

Како биолог и љубителка на природата, но пред сѐ и како љубителка на пишаниот збор надвор од науката, Рејчел го искористува својот талент да го испреплете научното со поетското за да ја прикаже комплексната врска меѓу луѓето и природата.

Таа маестрално спојува научни докази, студии на случај и потресни наративи за да ја илустрира меѓусебната поврзаност на сите живи суштества и кревкоста на екосистемите на нашата планета. Рејчел верувала дека човековото здравје неминовно ќе ги рефлектира и болестите и штетите на природата, нанесени токму од човекот. 

Осумнаесет месеци по издавањето на книгата, Рејчел заминува од овој свет, но ова нејзино дело влијае како тивко, но моќно будење, токму онака како што се случува со природата на пролет. Барањето на Карсон за поголемо регулирање на хемиските пестициди ќе предизвика широко негодување во јавноста и ќе доведе до целосна забрана за употреба на DDT во САД. Ќе биде формирана и Агенцијата за заштита на животната средина (ЕПА). 

Непоколебливата заложба на Рејчел за кажување на вистината наспроти отпорот во индустријата и личните напади служи како инспирација за активистите за животна средина и до ден-денес, дури и 62 години по издавањето на книгата. „Не би имало мир за мене, ако премолчев сѐ што знам,’’ ѝ напишала Рејчел на една своја пријателка.

 

 

 

Фотографија: MuseumsAndGalleries

Rachel Carson

„Не за повеќе пластика – што можете да промените за да направите разлика“ – Мартин Дори

препорачуваат Yes for Less

 

 

Целта на иновациите и подобрувањата на разни производи, услуги и технологии кои ги користиме најчесто доаѓа од желбата да живееме поудобно. Како да се скрати на време или отстрани одредена тегоба се нешта кои дизајнерите и оние кои решаваат технички проблеми ги имаат постојано на ум. Но удобноста многу често доаѓа со своја цена која треба да ја плати некој друг. 

Мартин Дори е еко-активист кој го основал движењето 2 Minute Foundation посветено на чистење на океаните од пластика кога се преселил во едно крајбрежно гратче и не можел да се помири со ужасната глетка на плажите кои биле преполни со отпад. Во 2013, Мартин решава да почне да ги чисти плажите, но сфаќа дека му треба помош. Со хаштагот #2minutebeachclean, тој се обратил до пошироката јавност онлајн и ги повикал луѓето да му се придружат. Неговата акција станала толку популарна што на неделно ниво профил го посетувале и до 145.000 луѓе кои понатаму се инспирирале од него да го направат истото во местата каде што живеат. 

„Треба да се ослободиме од тиранијата на удобноста,’’ тврди авторот, потенцирајќи го продорното влијание на културата на удобност, конкретно во однос на пластиката за една употреба. Луѓето гравитираат кон ваквите производи бидејќи се лесни за употреба. Во современото општество, удобноста често има предност пред одржливоста и одговорноста за животната средина. „Со давање на приоритет на удобноста, дозволуваме да бидеме контролирани од систем кој ја приоретизира краткорочната леснотија пред долгорочната одржливост,’’ вели Дори. Свесното отфрлање на удобноста на производите за еднократна употреба во корист на поодржливи алтернативи е клучен чекор за промена, дури и ако тоа бара малку повеќе напор или предизвикува мали непријатности. 

Hе за повеќе пластика – што можете да промените за да направите разлика (No more plastic – What you can do to make a difference, 2018 Martin Dorey) се фокусира на индивидуалните чекори што секој од нас може да ги преземе за да ја намали употребата на пластика во секојдневието. Дори смета дека иако системските промени се неопходни, индивидуалните акции исто така играат критична улога во борбата против загадувањето со пластика. Во книгата се спомнати повеќе инспиративни приказни на поединци и заедници кои имплементирале ефективни стратегии за намалување на отпадот од пластика. Овие приказни и заразниот оптимизам на Дори служат како мотивација за читателите да преземат акција и да се приклучат кон глобалното движење за намалување на негативното влијание од пластиката.

 

Фотографија: AimPlasticFree

No more plastic

„Дом со нула отпад“ – Беа Џонсон

препорачуваат Yes for Less

 

 

„Она што секојдневно го консумираме како храна и останати производи влијае врз животната средина, нашата економија и нашето здравје преку поддршка на одредени производствени практики и зголемување на побарувачката за конкретни производи. Со други зборови, купувањето е еден вид на гласање и одлуките што ги носиме секој ден имаат некакво влијание, колку и тоа навидум да е мало.’’ 

Во практичниот водич „Дом со нула отпад’’ (Zero Waste Home, 2013, Bea Johnson), Беа Џонсон го споделува своето лично патување кон живот без отпад, со практични совети и стратегии што секој може да ги примени.

Книгата опфаќа различни аспекти од секојдневниот живот како пазарење, готвење, чистење и лична нега, со што на читателите им нуди конкретни чекори за минимизирање на отпадот во секоја област. Авторката споделува совети за тоа како да купувате на големо, да бирате производи со минимално пакување и да избегнувате предмети за еднократна употреба. Но она што е уште покорисно се рецептите за домашни средства за чистење во домаќинството, производи за убавина и направи-си-сам/а (DIY) проекти за пренаменување на предмети кои инаку би ги фрлиле.

Беа ја објаснува и хиерархијата на менаџирање со отпад која се состои од 5 чекори: најпрво да го одбиеме тоа што ни е понудено, потоа да го намалиме тоа што можеме, да го реупотребиме она што веќе го поседуваме, и дури на крај да го рециклираме и компостираме она кое е тешко да не премине во отпад.

На многумина, екстремноста на Беа во инсистирањето на нула отпад може да им изгледа како привилегија бидејќи потребно е многу време за во толкава мера да се применат предложените навиките во капиталистичкото општество во кое живееме. Сепак, таа дава надеж и поттик за промена, и пред сѐ инспирација за читателите да ги преиспитаат општествените норми околу потрошувачката и отпадот. 

Книгата е достапна и на македонски јазик во превод на Андријана Папиќ Манчева.

 

 

Фотографија: ZeroWastePublic

Bea Johnson

„Зборувајќи ѝ на ќерка ми за економијата: или, како функционира капитализмот и како потфрла“ – Јанис Вароуфакис

препорачуваат Yes for Less

 

 

Според истакнатиот економист Јанис Вароуфакис, секој треба да има основни познавања од економијата. За таа цел, ја пишува оваа книга (Talking to My Daughter About the Economy: or, How Capitalism Works—and How It Fails, 2013, Yanis Varoufakis) како едно долго писмо до својата млада ќерка за да ѝ објасни како функционира сегашната економија, од каде потекнува и како им користи на едни, додека осиромашува други. Тој смета дека оваа наука е премногу важна за да им се остави само на експертите, и затоа сака да ја доближи и до пошироката публика која обично смета дека е прекомплексна или досадна.

Почнувајќи уште од праисторијата, Јанис ги води читателите низ разни историски периоди и настани и го објаснува настанокот на пазарот на недвижности, пазарот на трудот, почетоците на капитализмот и други комплексни економски концепти. Притоа, користи едноставен јазик, лесно разбирлив дури и за најмладата публика.

Анализирајќи ги придобивките и потфрлувањата на капиталистичкиот систем, како и глобалното незадоволството кај луѓето, Јанис тврди дека пазарното општество не успеало во она што се стреми да го оствари – да ги задоволи сите наши потреби со цел да нѐ направи посреќни. Тој заклучува дека доколку продолжиме вака, природните ресурси кои моментално ни припаѓаат на сите нас ќе се приватизираат и ќе завршат во рацете на најмоќните и најбогатите. 

Тој смета дека едно рационално општество треба да го демократизира не само менаџирањето на јавните пари, туку и менаџирањето на природните ресурси и екосистемите каде секој еден, без разлика дали е богат или сиромашен, има еден единствен глас.

 

 

 

Фотографија: Spiegel

Yanis Varoufakis

„Право на секс: Феминизмот во дваесет и првиот век“ – Амиа Сринивасан

препорачува Елена Иванова

 

 

Право на секс: Феминизмот во дваесет и првиот век (The Right to Sex: Feminism in the Twenty-First Century, 2021, Аmia Srinivasan) е збирка од шест есеи што се занимаваат со прашања актуелни за денешното феминистичко движење, напишана од Амиа Сринивасан, филозофка и професорка на Оксфорд. Некои од темите опфатени во есеите се сексуалното вознемирување и капитализмот, инсел супкултурата, сексуалната работа и казнениот систем, порнографијата и интернетот, итн.

Во секој од есеите, Сринивасан се фокусира на по еден од главните постулати на денешниот мејнстрим феминизaм, го преспитува, испревртува и ја изложува неговата еднодимензионалност во името на вистинската интерсекционалност.

Во насловниот есеј „Право на секс“, писателката го разгледува прашањето на желбата. Во свет после #metoo движењето, во кој прашањето на стапување во сексуални односи со некого е исклучиво прашање на взаемна согласност, Сринивасан прашува: Но дали? Според неа, сексуалната желба е многу повеќе од само прашање на лична согласност, таа е и политички феномен што не треба да се разгледува надвор од различните политички, расни и класни околности во кои се појавува желбата. „Никој нема обврска да посакува некој друг, ниту пак некој има право да биде посакуван, па сепак кој е посакуван а кој не е е политичко прашање.“

Некои од останатите теми што се отвараат во збирката се етичноста на врските помеѓу професор и студент, феминизмот што заговара остри затворски казни за сексуални престапници и влијанието на порнографијата врз младите.

Веројатно најважниот придонес на Право на секс е што наместо одговори, нуди нијансирани осврти и сестраност во разгледувањето на проблемите, што е вистинска реткост во време на прекумерна поларизираност, кога поддржувачите на едната и другата страна во било која дискусија се апсолутно убедени во исправноста на сопствените аргументи. 

 

 

Фотографија: The Paris Review

Amia Srinivasan

„Циркуско огледало“ – Џиа Толентино

препорачува Елена Иванова

 

 

Џиа Толентино е новинарка и писaтeлка која го доби прекарот Џоан Дидион на нашата генерација заради проникливоста со која го анализира и пишува за времето во кое живееме. Во нејзината збирка есеи од 2019-та, Циркуско Огледало (Trick Mirror), Џиа покрива широка палета на културни феномени, од религија и дрога, до реални шоуа, стандарди за убавина и свадбена индустрија. 

Стилски, текстовите се комбинација на автобиографско раскажување и објективна репортажа со остроумни културни забелешки. На пример, во еден од есеите насловен „Постојано оптимизирај се“, Толентино забележува дека денешните стандарди за убавина не се поинклузивни, туку само ја имаат сменето формата и всушност стануваат сѐ позахтевни. 

Ако жените од претходните генерации користеле шминка и облека за обликување на телото, денешните стандарди налагаат дека телесните недостатоци наместо да се прикриваат, тие треба комплетно да се елиминираат со козметички третмани, естетска корекции и редовно вежбање. Притоа, треба да се остави впечаток дека сѐ ова доаѓа спонтано, природно и со уживање, без да се гледа колку труд, време и пари се потребни за да се постигнат тие ефекти.

Во друг есеј, авторката прави паралела помеѓу религиозната екстаза што ја доживуваат некои верници и рекреативното конзумирање на екстази. Во трет, го анализира нејзиното учество во реално шоу кога била тинејџерка и го споредува со сеприсутното емитување на наште животи на социјалните мрежи.

Во Циркуско огледало, Толентино покажува како културните трендови и движења ни помагаат да ги разбереме не само денешните општествени и политички системи туку и да се обидеме да се разбереме самите себе, во време на себеобземеност и себеглумење.



 

 

Фотографија: The Guardian

Jia Tolentino

„Многу важни личности: статусот и убавината во елитните ноќни клубови“ – Ешли Миарс

препорачува Елена Иванова

 

Непосредно по глобалната светска финансиска криза, професорката по социологија Eшли Миарс забележала дека повторно почнале да ѝ стигнуваат пораки од промоторите со кои излегувала додека била манекенка. Изненадена од интересот, и тргнувајќи од новото гледиште на социолог, Миарс решава да го истражи овој свет со тоа што ги поминува наредните 18 месеци излегувајќи во ноќни клубови и интервјуирајќи повеќе од 40 промотори кои работат во светските центри на ноќниот живот (Њујорк, Мајами, Кан). Како резултат на тоа истражување ќе настане книгата Многу важни личности: статусот и убавината во елитните ноќни клубови (Very Important People: Status and Beauty in the Global Party Circuit, 2020, Ashley Mears).

VIP се занимава со односите и статусните разлики меѓу различните ликови што Миарс ги среќава во ноќните клубови, од сопствениците и менаџерите, преку промоторите и моделките што ги придружуваат, па сѐ до клиентите. Ставајќи ги во преден план промоторите и моделките, Миарс ги открива комплексните врски на заемен интерес и местото на секој од ликовите во хиерархијата со извртена динамика на моќ. 

Во овој уникатен екосистем на трансакција и експлоатација, атрактивноста на девојките се претвора во статусен симбол на масите на ултра богатите VIP клиенти кои плаќаат за bottle service и носат профит во клубовите. Девојките за возврат добиваат влез во овие ексклузивни клубови, оброци во скапи ресторани, понекогаш сместување на атрактивни дестинации, пристап до VIP друштво и добар провод.

Миарс прикажува како во оваа клубска економија, истовремено е престиж да се има убави девојки на маса, но срамота е да се плати за девојките; како промоторите работат и зависат од клиентите, но се платени од клубовите; како моделките се на врвот на пирамидата на посакувани гости, но одбиваат монетарна компензација за своето присуство и емотивен труд. Девојките како статусен симбол на масите на најбогатите клабери се менаџирани од промоторите кои на хиерархијата се наоѓаат само над девојките што тие ги ангажираат. 

По формат нешто помеѓу академски труд и истражувачка сторија, VIP е читлива и лесна за разбирање. Анализата на Миарс го прикажува спектаклот на упадлива потрошувачка (анг. conspicuous consumption) и економијата на ноќниот живот на висока нога од еден друг агол, со непристрасност и јасност карактеристични за документарци за природниот свет и сочувство на директен учесник.

 

 

Фотографија: Ivey

Ashley Mears
Scroll to Top