Песна

Пушти го тој чипс, тој бел леб, тој газиран сок.
Исклучи го тој мобилен, компјутер, далечинско.
Отвори ја вратата, потоа затвори ја зад себе
Вдиши го здивот што ти го нудат пријателските ветришта.
Патуваат низ Земјата собирајќи есенција од растенијата
за да прочистат.
Возврати им со благодарност.

Ако запееш, духот ќе ти се издигне до ушите на ѕвездите и назад.

Препознај ја оваа земја која се грижеше за тебе
уште откако беше сон кој прецизно се сместуваше во
желбата на твоите родители

Дозволи им на твоите мокасини
да те одведат до логорот на чуварите кои те познавале
пред времето, кои ќе бидат таму и после времето.
Седат пред огнот што бил таму и без времето.

Дозволи ѝ на земјата да ги смири твоите
постколонијални несигурни треперења.

Почитувај ги малите инсекти, птиците и животните кои те опколуваат.
Побарај им прошка за штетата која ние луѓето им ја нанесовме.

Не грижи се.

Срцето го знае патот, иако, можеби, ќе наиде на облакодери,
автопати, контролорни премини, вооружени војници,
масакри, војни, и на оние кои ќе те презираат
бидејќи се презираат себеси.

Можеби патувањето ќе ти одземе неколку часа, ден, година,
години, сто, илјада или повеќе.

Пази си го умот. Без обука, може да ти избега
и да го сервира твоето срце на огромната човечка гозба
подготвена од крадците на времето.

Не држи се слепо за каењата.

Кога ќе го најдеш својот пат до кругот, до огнот што го одржуваат
чуварите на твојата душа, ќе бидеш добредојден.

Мора да се исчистиш со кедар, жалфија или друго лековито растение.

Прекрати ги врските што ги имаш со неуспехот и срамот.

Пушти ја болката што ја чуваш во умот, во рамената,
во срцето, сѐ до стапалата.
Пушти ја болката на твоите претци
за да направиш место за оние кои доаѓаат накај нас.

Побарај прошка.

Побарај помош од оние кои те сакаат.
Помагачите имаат различна форма: животно, елемент, птица,
ангел, светец, камен, или предок.

Повикај го својот дух за да се врати.
Можеби е заробен во аглите и наборите на срамот,
осудата и човечкото насилство.

Мора да го повикаш на начин што ќе го натера твојот дух
да посака да се врати.

Зборувај му како што би му зборувал на сакано дете.

Посакај му добредојде назад на својот дух по неговото скитање.
Можеби ќе се врати во парчиња, во партали. Собери ги.

Ќе се радуваат што си ги пронашол откако толку долго биле изгубени.

На твојот дух ќе му треба малку да поспие
откако ќе биде избањат и ќе добие чиста облека.

Сега можеш да направиш забава. Покани ги сите што ги познаваш,
а кои те сакаат и те поддржуваат.

Остави место за оние што немаат каде да одат.

Направи лотарија и запомни: говорите нека бидат кратки.

Потоа, мора да го сториш ова:
Помогни му на следниот да го најде својот пат низ темнината.

Оригинал: “For Calling the Spirit Back from Wandering the Earth in Its Human Feet”

 

Không có gì bằng cơm với cá,

Không có gì bằng má với con.

Виетнамска поговорка

Зар не знаеш? Мајчината љубов

                                ја отфрла гордоста

                           ко огнот

што ги отфрла криковите 

             на она што го гори. Синко,

                                               дури и утре

ќе го имаш денов. Зар не знаеш?

                    Постојат мажи кои допираат гради

                                      ко да се 

          теме на череп. Мажи 

кои носат соништа 

          преку планини, со мртовци 

                                     на нивните грбови. 

Но само мајка може да чекори

                                        со тежината 

на второ срце што бие. 

                                            Глупчо еден.

            Можеш да се изгубиш во секоја книга,

но никогаш нема да се заборавиш

                            ко бог што си ги заборава

рацете.

                    Кога ќе те прашаат

                                          од каде си,

кажи им дека името 

             ти било одрано од беззабата уста

                                         на една жена среде војна. 

Дека не си се родил

             туку си се втурнал, главечки–

во стрвноста на кучињата. Синко, кажи им 

                                  дека телото е сабја што се остри

            кога сече.

Под моите раце Под моите раце твоите мали гради се превртените стомачиња на паднати врапчиња што дишат.   Каде и да се поместиш, слушам звуци на склопени крилја, на крилја што паѓаат.   Без збор сум зашто падна покрај мене, зашто твоите трепки се боцки на ситни, кревки животинчиња.   Ужасно се плашам од моментот кога твојата уста ќе почне да ме нарекува ловец.   Кога ќе ме повикаш да се приближам за да ми кажеш дека твоето тело не е убаво, сакам да ги повикам очите и скриените усти на каменот и светлината и водата да сведочат против тебе.   Сакам тие пред тебе да ја ослободат треперливата рима на твоето лице од своите длабоки ковчези.   Кога ќе ме повикаш да се приближам за да ми кажеш дека твоето тело не е убаво, сакам моево тело и моиве раце да бидат езерца во кои ќе се огледаш и насмевнеш. The Spice-box of Earth, Leonard Cohen / Кутивчето со земни зачини, Леонард Коен   *   ГОЛЕМИОТ НАСТАН Ќе се случи многу скоро. Големиот настан што ќе го оконча ужасот. Што ќе ја оконча тагата. Следниот вторник, кога сонцето ќе зајде, ќе ја отсвирам Месечевата соната наназад. Со тоа ќе се поништат последиците од безумното стрмоглавување на светот во страдање во последните 200 милиони години. Каква прекрасна ноќ ќе биде тоа. Какво олеснување, додека сенилните црвеногушки си ја враќаат бојата, а повлечените славејчиња ги креваат правливите опашки и ја потврдуваат величественоста на созданието!   Book of Longing, Leonard Cohen / Книга на копнежот, Леонард Коен

На Фестивалот за младинска, алтернативна и критичка култура РЕ-КУЛТУРА ќе биде промовирана „УРИЕЛ“, дебитантската и наградувана стихозбирка на младиот српски поет Урош Ѓоровиќ од Панчево во издание на Култура бета. Ова е втората збирка поезија од едицијата „Црно сонце“, а препевот е на Андреј Медиќ Лазаревски. 

Урош Ѓоровиќ во „Уриел“ ги отсвирува своите три акорди создавајќи стихови кои како мастика се лепат за прстите на читателот и треба полека и долго да се расплеткуваат. Збиена и раскошна, неговата поезија честопати зборува за телото, туѓо или свое, во кое очите се претвораат во дупки на асфалтот, кожата во кралски тепих и сѐ добива свој двојник преку неговата проникливост. Светот се деформира, се топи како коцка мраз, за поетот повторно да го обликува преку неговото импресионистичко око. Toj нè носи од ливади, па до ноќни клубови, од крошни до автобуски постојки, преку асоцијации кои читателот сам треба да ги открие. „Уриел“ е огнен меч во современата поезија.

– Марија Велинова

Во продолжение прочитајте пет песни од стихозбирката.

 

 

НЕОНСКИ ДОПИРИ

 

нѐ прегрнува завеса од неонски допири,

отсјајува светлоста и се одбива од изгазеното стакло.

светот е налик истопени коцки мраз, замаглен во чадот,

тука најлесно може да се згреши или да се изгуби

 

во сините, во црвените или во зелените одблесоци.

градот би бил полесен за цела една држава

ако ти не беше овде.

 

испотените тела кревко се судираат

и тие налик изгазено стакло

додека со телесните сокови ги полнат

празните чаши по ќошевите

според возвишените закони што ќе нѐ надживеат.

 

болката на незрелото срце може да биде најтешка!

непредвидливо како заканувачка комета,

променета кожа по секоја проживеана ноќ:

тоа беа само некои пропуштени повици, безначајни –

 

нѐ прегрнува завеса од неонски допири.

сведок сум на сѐ. немам ништо со тоа,

но некогаш со рацете необележани од допир

станувам соучесник во ноќта, сѐ додека еднаш

со синиот, со црвениот или со зелениот одблесок

не успеам да го прегризам мракот.

 

не сум нормален.

не сум нормален,

не сум,

затоа

баш ништо

не прашувај ме.

 

 

СИНОТО МЕЧЕ И ТВОИТЕ КУЧИЊА

 

кучињата со кои израсна загинаа

без да забележиш

ги удрил автомобил, ги отруле или што 

(и да се случило)

над нивните мали гропчиња

искрено се плачело.

 

напуштањето го чекаме и ние

момент на невнимателност, повторно

вест за несреќа –

без да забележиш

 

за тоа ни зборува синото мече

со големина на срце –

 

школскиот пријател на твојот татко умира

уште утре ќе се случи –

од болест, тага, старост

без да забележиш

 

по гробовите сипуваат

евтино вино и кадифени лаги

Целиот свет плаче

а само тој се радува

 

луѓето ја претрчуваат улицата

и некои други кучиња

се собираат покрај патот

 

за тоа ни зборува згрчениот старец

со големина на споменик –

 

за разделбата, повторно

додека некој нов не замине

без да забележиш.

 

ТУЃО ТЕЛО

 

ја чувствувам само аурата на својата глава,

од висина гледам во прстите,

во стомакот, во колената, додека стапалата ги протегам

да видам, можам ли да се истегнам до нервните завршетоци,

па назад на папокот и на неговото влакнесто рамо.

 

не ја знаев нивната вредност,

не мислев дека сум господар на овој оклоп,

немам право на ништо освен на

она што е внатре или на другото

додека од мене засјајува –

 

така еднаш отстранив со нож

дел од показалецот,

го оставив да помодри на плочките

пред осум години.

 

само климнав со главата.

дел од телото лежеше неподвижно

како име што веќе не е мое,

тоа младо тело со посебни екстремитети и (не)движења,

неговата голотија и одразот во огледало.

 

како склопен мозаик од скапоцени камења

под кои се криви ’рбетот

и се лула омлитавено, некако насилно

прострен по постелнината полна со дупки

над кои и понатаму лебди мојата аура.

 

 

НАТАЛИТЕТОТ НА КОКИЧИЊАТА ВО ВИЛАТА МИР

(НА МОЈАТА ИДНА ЉУБОВ)

 

го контемплирам своето младо стареење.

што се случило од моментот кога

изникнав со кокичињата од лапавиците

додека на Милошевиќ му ставаа лисици?

 

години неспретно тапкање во место

трчање до ќошевите по топката.

децении незнаење како да се користи телото

по терените со нејасни граници.

 

времето го претвори цементот во жив песок,

сега сум некој барем малку поинаков.

млекото се вдомило во котлина додека

од ноќна смена ја будев иднината.

 

уште едно во низата свесни самнувања,

со мачките се мушкам по родната улица,

сè поретко гледам мртви тела на гулаби;

вишокот надеж ќе го преточам во сржта и темелот на суштеството.

 

со ѕвезди акцентираниот дел од рамењата,

го чувам како наслон за твојата глава.

твоето лице без никакви назначени црти

нурнато во дланки неизвалкани со насилство.

 

така засега те оставам со празни раце, а

веќе следното лето ќе го преместуваме мебелот.

додека сè уште не почнала есента ќе се вселам

сè уште млад, во сопственото срце.

 

 

ЛУМЕН

 

заповедаш на планетарните орбити

(астероиди, комети, плутоиди)

со косата ги зауздуваш коњите на

небеските тела

 

тие го скротуваат и Сатурновиот прстен

(таен, наднебесен, беспочетен)

го доведуваш и го спушташ нечујно на домалиот прст.

 

под ноктите ми цвета графит

(црн, суров, незапишан)

мојата повеќегодишна грицкалка

во опишување на светлечките кругови.

 

твојот јазик е од ѓубриво

(плоден, вечен, продорен)

ме претвораш во овоштарник со истите

рајски овошки –

 

нежно го тргаш прекривачот

(тежок, влажен, ѕвездопрашкест)

тунелот полека исчезнува

во чиста и топла светлост.

 

***

 

Урош Ѓоровиќ (2001, Панчево) по студиите по Општа книжевност и теорија на книжевноста запишува Продукција на драмски и аудиовизуелни уметности и медиуми во Белград. Објавуван е во списанија, антологии и на книжевни портали, а бил и еден од уредниците на 49. издание на зборникот „Рукописи“. Автор е на стихозбирката „Уриел“ (2023), објавена во рамките на едицијата „Најдобра“, за која во 2024 година ги добива „Бранковата награда“ и признанието „Матиќев шал“. Коосновач е на поетската група „Проред“, а како член на колективот „СВИ МИ“ учествувал во изведување поетски перформанси. Ракописот на неговата втора збирка „Глад за светот што пее“ (2026) е награден на конкурсот на „Раштан издаваштво“. 

 

Една прекрасна ружа

Само еден цвет ми даде, откако го запознав.

Мила порака тој одбра и ми пружа

Љубезна, искрена, како природата да ја мирисав

Една прекрасна ружа.

 

И кога зборувавме го разбрав малиот цвет,

Рече „кревките лисја го крепат срцето со цела душа.“

Древна љубовна амајлија низ цел свет

Една прекрасна ружа.

 

А зошто на никој не му текнало да ми купи

Една прекрасна лимузина, и да ме кружи?

Ама не, пишано ми било да имам поклони глупи

Секогаш прекрасни ружи.

Препев: Михаил Бушиновски

Изворен наслов: One Perfect Rose

 

 

Изненадување

Срцето со страв почна да ми кука

Да не заминеш и ме оставиш тука

В гради да се чукам и глава да клатам

На кревет исружена без сон да патам.

Ех, јасно гледаат и право зборат

Дека луѓето лутаат и со солзи се борат

Таков е законот на Љубовта ладна

Нит видов нит на ум ми падна

Дека јас ќе сум таа што си кидна

Колку фино што баш така бидна!

Препев: Матеј Крстевски

Изворен наслов: Surprise

 

 

Ветеранот

Кога бев млад и смел и јак,

Правото — право, а кривото — мрак.

Со перото гордо, знаме в лет,

Тргнав да исправам раскршен свет.

„Излезете, кучиња! На борба!“ — реков јас,

И плачев што само еднаш се умира в час.

 

Но сега сум стар; и ангел и ѓавол

се испреплетени во еден шарен јазол.

Седам и молчам, „Таков е светот;

Мудар е тој што го пушта векот.

Изгубен бој, добиен битка –

Синко, разликата е ситна.“

 

Безволноста ме дразни ко стихија;

А тоа го викам филозофија.

Препев: Бојан Арсов

Изворен наслов: The Veteran

 

Еден сон е мртов

Еден сон е мртов. Тивко мини крај него,

Пред ова место, сврти го погледот свој,

И не барај да го видиш последниот бој

На тоа што за живот моли со надеж жешка,

Забави со чекор благ и покрај маката тешка.

И немој мудро да ме тешиш со зборови твои,

За сини неба, спокој и Пролет во разни бои

Сонот е мртов, тоа секој го знае без грешка.

 

Кога ливче ќе се одвои од гранката дива –

Иако цути бело, како претходниот миг драг

И гордо чека плодност изобилна и жива –

Малата убавина, сепак исчезнува без траг;

Затоа, Убавината го наведнува својот став блед

Зашто сонот им се придружи на мртвите во жед!

 

Препев: Даринка Давидовиќ

Изворен наслов: A Dream Lies Dead

 

Незаборавена

Си мислам, без разлика каде и да одиш,

Јас ќе го следам патот што го водиш.

Иако патот по послатки полиња тебе ќе те земе,

Допирот нема да ми го заборавиш во скоро време,

Ниту пак мојата исправена поза,

Ниту пак моите ставови со трепелива доза.

Сѐ уште ќе ме гледаш, мала и бела

Во тајната ноќ, насмеана цела,

И ќе ги почувствуваш моите раце на тебе

Кога тој ден повторно ќе си дојде по себе.

Си мислам, каде и да си, на било кое место,

Низ спомените ќе ти минувам често

И истите ќе ги задржиш во срцето, таму без мене,

Со што ќе им раскажуваш на други за мене.

Препев: Михаела Мишева

Изворен наслов: But Not Forgotten

 

Ние го ословуваме зрно песок

а тоа себеси ниту зрно, ниту песок.

Добро си врви и без име,

дали општо, специфично,

минливо, трајно

неточно или соодветно.

 

Нашиот поглед и допир не му значат ништо.

Не се чувствува ни видено ни допрено.

А, пак, дека паднало на первазот

е само наше видување, не негово.

За него, не прави разлика каде паднало,

ниту е сигурно дали завршило да паѓа,

или паѓањето сѐ уште трае.

 

Прозорот има прекрасен поглед кон езерото

Но погледот не се погледнува себеси.

Безбојно, безлично,

безвучно, безмирисно и безболно

е неговото постоење во овој свет.

 

Езерската длабина постои бездлабински,

и езерскиот брег постои безбреговно.

Неговата вода не си е ни влажна ни сува,

и брановите не си се ни единечни ни множински.

Глуви се на својот плесок

на камчиња што не се ни големи ни мали.

 

И сѐ ова под небо по природа безнебесно,

каде сонцето заоѓа без никогаш да зајде

и се затскрива неуспешно зад расеан облак.

Ветрот го развева и него, само 

затоа што вее.

 

Една секунда лета.

Па втора.

Па трета.

Но само нам ни се чинат три секунди

 

Времето лета како поштар со важни вести.

Но тоа е само наша споредба.

Ликот е замислен, неговото итање е измислица,

неговата порака — нечовечка.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Она што нѐ врзува има име:

силни сили, слаби сили.

Погледни наоколу, ќе ги видиш:

кајмакот што се збира во полупразна шоља,

шајки што ’рѓосуваат на местата што ги спојуваат,

споеви што се вжлебуваат од тежината своја.

Начинот на кој нештата се држат цврсто

онаму каде што се оставени—

а гравитацијата, велат научниците, е слаба.

 

Погледни како месото заздравува

врз раната, со поголема живост,

поцврсто

од претходната едноставна и недопрена површина.

Постои име за ова кај коњите,

кога ќе израсне потемно и испакнато: диво месо,

 

и како секое парче месо,

гордо на своите рани, ги носи

како значки после битка,

мали победи закачени на градите—

 

А кога двајца се сакаат,

погледни како да стои

лузна меѓу нивните тела,

посилна, потемна и горда;

како црна нишка што од нив прави една ткаенина

што ништо не може да ја скине ниту скрпи

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Неизлечливо

 

Ако срцево ми е жигосано,
Со љубовен пламен изгорено,
Посмирена сум – знам од порано
Сè што било, веќе е сторено,
Љубов што те мами, те прави ќор
Што те крева в небо, па фрла в понор
Е истиот пламен, истата страст
Што некогаш горела со иста власт,
И бакнежот, сладок и нов на вкус,
Е повторно само стар импулс.
И секоја клетва шепната в ноќ,
Веќе била речена со истата моќ,
Кога Елена низ светот минала,
Од истите зборови љубов разгорела;
Кога Фаон од срце избегал,
Истиот јад во градите го стегал.
Тажно е, но вистина, знам:
Секој младич е ист по план,
А што е девојка да моли в жар
Љубениот засекогаш да ѝ биде дар?
И нека е силен, и нека е смел,
И нека се колне со глас врел,
Дека ќе згасне ако стане студен,
Пак ќе тргне по патот одамна суден…
Но ти, љубов моја, ти си различен.

Препев: Даринка Давидовиќ

Изворен наслов: Incurable

 

 

Наградата на дамата

Дамо, дамо, немој да почнуваш

Со срцето твое да зборуваш;

Зборовите слатки да си ги бистриш;

Не мрмори го она што го мислиш.

Покажи се, со изглед и зборотек,

Брза и плитка ко поточен тек.

Замини брзо и биди ладна

Ко снегот во април што падна;

Биди онолку среќна и мила

Ко мајската цреша што била.

Дамо, дамо, немој да збориш

За солзите со кои лице си гориш –

Да го освои таа него нема,

Дур стравот од губење не ѝ го снема.

Биди мудра и тагата нека ти пројде,

Тогаш добриот ќе ти дојде.

Од сериозност и вистина нема фајде,

Желбата твоја ќе те најде-

И, чедо, ако ова те прави среќна,

Ќе бидеш прва која тоа го стекна.

Препев: Матеј Крстевски

Изворен наслов: The Lady’s Reward

 

 

Август

Кога очите ми се како плевел дрски

А усните – цветни ливчиња кои танцуваат

Низ ветровите што почнуваат

Таму кај разбушавенaтa букa

Покрај прибрежните солени трски;

И кога рацете на бозов џбун ми наликуваат

А долгманестите јорговани изникнуваат

Сѐ повеќе преку срцето мое што чука

 

Лето, ај да те видам!

Осветли ја твојата блескава месечина, и повикај

По ѕвездите-изведувачки да настапат токму кај

Пелирното небо твое кога потемно посинува;

Никогаш пак проколната да бидам

Од жена заљубена и запуштена

Со облека извалкана и излуштена

Влечкајќи се како што минува

Препев: Михаела Мишева

Изворен наслов: August

 

Црвениот фустан

Секогаш гледав, и велев секогаш,

Кога ќе пораснам и живеам без страв,

Ќе имам фустан најцрвен некогаш,

Од сите најубав,

 

Дотерана за фрцкање ќе бидам

Еден летен ден,

И ќе ме види некој како идам

И ќе го преврти светот досаден.

 

Ќе биде тоа момче умно

Со ѕвезди во своите очи

И коса рамна ко гумно,

А со усните вистини ќе точи.

 

Секогаш не гледав среќни и без маана,

Пофалени од сечија уста.

Сега веќе жена станав…

Еве го имам глупавиот фустан.

Препев: Марија Китановска

Изворен наслов: The Red Dress

 

 

Фрустрација

Да имам пиштол што сјае,

забавата вечно ќе трае.

Куршум низ глава би летал

на секој еден што ми сметал.

 

Или да имам отровен гас

па да го минам овој час

труејќи еден куп луѓе

што за мене се само туѓи.

 

Но смртоносно оружје немам –

сѐ на судбината чекам.

Па така тие се здрави и прави,

а во пеколот треба да се нивните глави.

Препев: Фросина Конеска

Изворен наслов: Frustration

 

 

Никогаш немав храброст да говорам за тебе

ти пространо небо над моето маало

ниту за вас покриви

што ме штитите од воздушната лавина

меки пердувести покриви коса над нашите куќи

Ниту за вас оџаци лаборатории на тага

отфрлени од месечината со издолжени вратови

Ниту за вас прозори отворени и затворени

чии стакла се распарчуваат кога умираме во туѓина

 

Немам зборови ни за домот

што ги знае сите мои бегства и враќања

толку мал што стои скриен зад мојот очен капак

ништо не може да го долови мирисот на зелената завеса

крцкањето на скалите дур се качувам со фенерот в рака

ниту зеленилото над портата

 

Всушност сакам да пишувам за резето на вратата

за неговиот груб поздрав и пријателско чкрипење

но иако ми е толку познат

само си ја повторувам научената литанија на зборови

Толку многу чувства меѓу две срцебиења се протнуваат 

толку многу нешта меѓу двете наши дланки се збираат

 

Не чуди се што јазикот ни е штур за да го опише светот

па само нежно им се обраќаме на нештата по име.