Превод

Феликс Гонзалез – Торес: забавно провокативен, смртно сериозен

„Би рекол дека како што стануваше помалку личност, така повеќе го сакав. Со секоја лезија што ја добиваше, повеќе го сакав. До последната секунда. Му реков сакам да бидам таму до твојот последен здив. И бев таму, до неговиот последен здив.“

Ова се зборови на концептуалниот уметник Феликс Гонзалез-Торес во интервју од 1995 година. Раскажува за смртта на неговиот партнер Рос Лејкок, кој починал од СИДА четири години порано. Помалку од една година по интервјуто, самиот Гонзалез-Торес ѝ подлегнал на болеста. Имал 38 години.

 

“Untitled” (Wawannaisa), 1991, by Félix González-Torres. Photograph: © The Felix Gonzalez-Torres Foundation

 

Голем дел од делото на Гонзалес-Торес се однесува на Лејкок, кој починал во периодот кога ѕвездата на овој американски уметник со кубанско потекло започнувала да сјае во светот на уметноста (интервјуто за американското уметничко списание „Бомб“ беше дадено по повод неговата самостојна изложба во Гугенхајм, Њујорк).

Оттогаш, има многу изложби низ Америка и Европа. Во Лондон отворена беше постхумна изложба во галеријата „Серпентин“ во 2000 година, со истовремени прикажувања во музејот „Викторија и Алберт“, „Камден Артс Центар“, „Кралскиот колеџ за уметност“, „Челси“ и „Вестминстер“, и на разни локации низ главниот град: неговите венци од светилки ги осветлуваа улиците во Камден додека огромните билборди, прикажувајќи две вдлабнати перници на несреден кревет стоеја над сообраќајниците од Ламбет до Падингтон.

 

 

Дваесет години по неговата смрт, sвездата на Гонзалез-Торес не згаснува. Всушност, неговата репутација продолжува да расте. Во 2007 година, ги претставуваше САД на биеналето на Венеција, а во 2010 година едно од неговите дела со купови бонбони се продаде за 4,6 милиони американски долари.

Сега е изложен истовремено на три места: во Хаузер и Вирт во Лондон, во галерија Андреа Розен во Њујорк и Масимо де Карло во Милано. Секоја галерија се фокусира на различен аспект на неговото дело и е курирана од уметниците Рони Хорн и Џули Аул. И двајцата биле блиски со уметникот и се соработници на Фондацијата Феликс Гонзалез-Торес, формирана во 2002 година. Фондацијата скоро фанатично го заштитува наследството на уметникот: ниту Хорн ниту Аул не беа подготвени да зборуваат за нивната кураторска улога, а по една недела премислување конечно прифатија да испратат меил со список на дела што ги избрале за секоја поставка.

 

Felix Gonzalez-Torres, “Untitled” (USA Today), 1990

Оваа очигледна недоверба кон печатот изгледа чудно и спротивно на отвореноста и великодушноста што уметникот ја покажуваше во текот на неговата кратка кариера, не само низ неговата трогателна искреност во интервјуата, туку и преку самото дело и елементот на ритуал во однос на интимата пред јавност и физичка интеракција со неа. Бонбоните eвоцираат идеи за католичка трансупстанција, но и нешто со посилен еротски набој и субверзија.

Американскиот критичар и куратор Роберт Стор купи едно од најпознатите “слатки” дела на уметникот, „Untitled“ (Плацебо), за МОМА, Њујорк, во периодот кога работел како виш куратор во музејот.

Делото од 1991 година е голем правоаголен тепих од бонбони завиткани во сребрена фолија. Може да изгледа, на прв поглед, како типично минималистичко парче или пример за распрскувачка, светкава уметност од доцните 60-ти, со единствена разлика што делото трепка и искри и сте добредојдени да се послужите од бонбоните.

„Секоја бонбона во суштина е еден вид домаќин“, објаснува Стор, „сурогат за тело што не е таму, затоа што суштината на тие бонбони ја претставува суштината на Рос, кој веќе починал од СИДА, и на самиот Феликс, кој бил на крајот од животот поради сидата. Па така, како што ги конзумирате бонбоните, го консумирате телото и крвта на пациент кој боледува од СИДА, а исто така, на јавно место, ја цицате сржта на двајца мажи кои биле љубовници.

И така, тоа е дело што е и забавно провоцирачко и смртно сериозно, особено со оглед на климата на хистерија и незнаење за сидата во тоа време. Суптилно, но моќно, Гонзалез-Торес ги претставува заболените од СИДА како жртви, маченици на културата.

Делото претставува и идеја за обнова (дури и воскресение), бидејќи изедените бонбони редовно се надополнуваат. И во време кога постоењето на НЕА (National Endowment for the Arts) беше постојано под политичка закана како тело за финансирање на уметниците кои отворено прифаќаат „трансгресивни“ теми поврзани со сексуалноста и сексуалниот идентитет, Гонзалез-Торес не се обидуваше да шокира. Наместо тоа, користеше минимални стратегии за да го ангажира, а не да го одврати гледачот.

Така, не е изненадување што Гонзалез-Торес рекол дека „има проблем со тоа што се очекува од нас“, односно се спротивставил на она што хетеро конзервативното општество очекува да го види од машките геј уметници. Додека неговиот современик Рон Ејти, во еден „озогласен“ перформанс фрла натопени парчиња ткаенина со крв свежо заразена со ХИВ, кои потоа се врз главите вознемирените посетители, Гонзалез-Торес го поканува гледачот да прошета низ завеси од црвени монистри.

FELIX GONZALEZ-TORRES – “UNTITLED” (BLOOD), 1992

 

Гонзалез-Торес сметаше дека не е ниту неопходно ниту ефикасно да се користат таканаречени директно во лице тактики. „Она што понекогаш сакам да го постигнам со некои дела поврзани со хомосексуалната желба е е да бидат поинклузивни.“ – вели тој. Така, делото (Без наслов)“ Златно (1995) со својата свиленкаста завеса од ситни жолти монистри, сугерира езотерична сексуална пракса без да се заканува на публиката. „Мора да му веруваме на гледачот и да веруваме во моќта на објектот. А моќта е во едноставните работи.“ – вели тој.

Наместо да применува агресивни тактики, Гонзалез-Торес создаде моќни метафори, користејќи ги за да го насочи вниманието кон сложени и честопати комплексни прашања, за социјалните прашања; од СИДА, преку културата на оружјето до сиромаштијата и сексуалните и маргиналните идентитети. Оттука, едноставно двa часовници кои покажуваат исто време во „Без наслов“ (Совршени љубовници).

Стор, кој беше кустос на биеналето во Венеција е уверен дека Гонзалез-Торес е еден од најважните уметници што се појавил во 90-тите години, како темелна и трајна фигура, како што била и Ева Хес во 60-тите и 70-тите години (Хес исто така починала млада, од тумор на мозокот). „Талентот на Феликс како уметник беше тоа што ја разбра моќта на суптилноста“, вели тој. „Кога сите врескаат, прошепоти и луѓето ќе слушнат“.

 

 

 

 

 

Извор: The Guardian

Кога жена ќе се осмели да возврати на машката суровост

Алекандриа Окасио-Кортез застана и одржа еден од најдобрите говори што неодамна беа слушнати во Претставничкиот дом, и не само што го посочи претставникот на Флорида, Тед Јохо – затоа што ја нарече „одвратна“, „надвор од твојот ебен памет“ и „ебена кучка“ на скалите на Капитол пред новинарите во вторникот – таа зборуваше за тоа како тој вид на говор е нормализиран и употребуван против секаков вид на жени, било кога.

Тоа беше едно извонредно ораторство, јасно и прецизно, особено за некои од најиспреплетените динамики на родовиот дисбаланс на моќ во политичкиот, јавниот и личниот живот.

Откако испадот на Јохо беше пријавен во Капитол Хил, тој одржа говор чија цел беше неговото извинување, иако всушност беше далеку поблизу до бледо самооправдување. „Бидејќи сум во брак 45 години и имам две ќерки, особено внимавам на мојот речник “, рече Јохо во говорот во кој не го спомна името на Окасио-Кортез и во кој тој бесмислено одби да се извини за „мојата страст или за тоа што го сакам мојот Бог, моето семејство и мојата земја“.

Окасио-Кортез изјави дека баш ова не-извинување, а не неговиот првичен испад е она што ја натера да одржи говор во кој таа го посочи користењето на семејството и личната асоцијација со жени во домашното опкружување како доказ за неговата почит кон нив. Окасио-Кортез истакна дека и таа е нечија ќерка и дека тоа на никој начин не ја заштитило неа или другите жени, исто така ќерки и сопруги, од влијанието на деградирачкото и сексистичкото понижување.

„Можете да имате ќерки и да ги конфронтирате жените без каење“, рече Окасио-Кортез. „Можете да прикажете слика пред светот на семеен маж и повторно да им се обраќате на жените без никаква грижа или мислејќи дека сте неказниви. Тоа се случува секојдневно во оваа земја.“

Наелектризираниот говор го отелотвори гласот на искуствата, фрустрациите и гневот на милиони жени и мажи чии денови, животи и реалности биле обликувани од честопати навредливи, понекогаш вулгарни изрази на патријархална моќ. Еден од талентите на Окасио-Кортез како политичарка е нејзината способност да се поврзе и да комуницира јасно, интелектуално и емоционално, со маси луѓе; говорот што таа го даде во четвртокот целосно ги покажа овие таленти и таа беше насекаде пофалена за истите. Главниот и одговорен уредник на New Yorker, Дејвид Ремник, напиша колумна во која сугерираше дека Окасио-Кортез ја поседува „реторичката динамика“ која веќе долго отсуствува од Претставничкиот Дом и ја пофали нејзината одбрана на пристојност, „на принципот, и на безбројни жени“, додека поранешниот шеф на DNC, Хауард Дин твитна, „Сега сум убеден дека АОК го има она што е потребно за да се кандидира за претседателка и да биде претседателка.“

Но, дел од покритието на влијателноста и одекот на говорот на Окасио-Кортез – ја овековечи токму родовата неурамнотеженост на моќта која говорот требаше да ја предизвика. Конфликтот кој го започна Јохо и на што реагираше Окасио-Кортез во New York Times, беше прикажан како пример за нејзината агресивна политичка амбиција, наместо како одговор на самите сили што долго време ја држеа неостварлива политичката моќ за жените како Окасио-Кортез, а претпоставена норма за мажи како Тед Јохо.

Приказната на Тајмс за говорот беше насловена – „А.О.К. Ослободи вирална осуда на сексизмот во Конгресот“ и започна со забележување дека Окасио-Кортез, најмладата жена во Конгресот која пристигна таму во 2019 година,„ ги крши традициите “. Тајмс нејзиниот говор го опиша ако уништивач на нормите и ги опиша говорите за поддршка на нејзините колеги – вклучително и оној во кој Прамила Џајапал се присети дека беше наречена „млада дама“ која не знае „ниту една проклета работа“ од претставникот на Алјаска, Дон Јанг – како момент на „културен пресврт“.

Сите овие зборови некако ги прикажаа Окасио-Кортез и нејзините соработнички како разочарувачки и хаотични сили што некако се појавиле во ова сценарио, посочувајќи дека тие ги разнишале нормите на начин на кој оригиналниот, вулгарен испад на Претставникот Јохо не го сторил тоа. (Можеби зборовите на Јохо не беа сфатени како еруптивни и правило-уништувачки затоа што обраќање кон жените со погрдни имиња во вашата глава или со пријателите или на скалите пред вашето работно место – е норма многу повеќе отколку што повеќето сакаат да прифатат).

Како што истакна Марк Харис на Твитер, „Тајмс“ само го отпечати целиот епитет во еден текст за Окасио-Кортез, читајќи го во забележникот на Домот, откако одби да ги испечати зборовите во една претходна сторија, кога би му биле припишани на Јохо.

Ова остави впечаток дека единствената личност која всушност ги кажала зборовите „ебена кучка“ била самата АОК, а не човекот што ги посочил кон неа. Дополнително, весникот ја опиша како некој што врши „пробивање на секој слог во вулгарното“, зацврстувајќи го погледот кон изјавите на Окасио-Кортез како невистинити, без да посочи дека иако таа јасно говореше, сепак го одржа својот говор со најмирниот и најблаг тон што може да се замисли. (Претходна приказна на „Тајмс“ за не-извинувањето на Јохо и првичниот одговор на Окасио-Кортез на не-извинувањето ја опиша како да го “нагрди него” почнувајќи со опис на тоа како таа „насилно го отфрлила“ неговото извинување.)

Новинарите на „Тајмс“ напишаа дека Окасио-Кортез „извонредно ги користи нејзините клеветници за да го засили нејзиниот сопствен политички бренд“ („брендот“ на Окасио-Кортез е предмет на честа медиумска покриеност; ретко кога се зборува дека моќните бели мажи создаваат брендови; тие, едноставно, имаат кариери.) Тајмс опиша како, во пресрет на зборовите на Јохо, „медиумски спретната“ г-ѓа Окасио-Кортез започна акција за создавање на дисруптивни и вирални настани“. Можеби изгледа невино да ја нарекуваат „медиумски спретна“, но и тоа е некој вид на сила – медиумско познавање, и заедно со тоа, комуникативна острина – која го намалува и замаглува фактот дека Окасио-Кортез не била личноста која првично го создала ова нарушување.

Опишувајќи ги одлуките на нејзиниот тим за тоа како да одговорат, Тајмс постави плашливи цитати околу нивните планови „да разговараат за тоа како АОК била притисната и јавно исмејувана“, наместо едноставно да известува дека таа била…притисната и јавно исмејувана. Целата работа сугерира дека таа некако го оркестрирала сето ова; дека нејзините акции биле активни и самопослужни, додека Јохо беше пасивен актер, неговиот единствен придонес во ситуацијата бил обезбедувањето на платформата од која ситуацијата може да започне. Како што рече „Тајмс“: „Републиканците одамна се обидоа да ја обзнанат г-ѓа Окасио-Кортез како аватар на злото на Демократската партија, потег што г-ѓа Окасио-Кортез го искористи за да ja засили својата дрска, „нетрпелива-кон-будалаштини” репутација.

Тука нема никакво признание дека Тед Јохо, кому самиот не му недостасува политичка и професионална амбиција, исто така, го градел својот бренд со тоа што решил да ѝ се обрати на Окасио-Кортез пред новинарите. Не е препознаено ни тоа дека ова всушност беше во негова полза. Процентот на Американци кои некогаш слушнале за „Тед Јохо“ експоненцијално се зголеми во изминатите 48 часа и неговото име сега херојски ќе резонира низ широк опсег на Американци АОК/женомразачи.

Она што е исто така точно и премолчено е начинот на кој деградацијата и отфрлањето на жените – како одвратни, луди, но и како што примерите на Џајапал не’ потсетија, како инфантилни, некомпетентни, нерационални и глупави – беше клучен за градењето и одржувањето на несразмерно машка моќ во американскиот политички, економски, социјален и сексуален живот. И тоа е пред да дојдеме до начините на кои сеприсутноста на дехуманизирачки и агресивен јазик кон жените може да има многу реални, насилни импликации – како неодамнешното убиство на синот на судијата Естер Салас од страна на анти-феминистот Рој Ден Холандер – и високиот процент на современо масовно насилство.

Како поинаку да го испразните теренот ако не преку опишување на вашите врсници како некомпетентни, недопадливи, непрофесионални? Без разлика дали мажите го изговараат тоа гласно, на улица или пред политичките известувачи, намалувањето на нивните идни колешк – нивните идеолошки и изборни противници и конкуренти за моќ – помогна да се расчисти потенцијалната пречка за нивните професионални патишта. Но, белиот машки опортунизам, без разлика дали е во форма на агресивна навреда отелотворена од страна на Јохо оваа недела, или едноставно прифаќајќи ги предностите што им ги овозможува широкото системско непочитување на другите, ретко е анализирано како вид на активна сила што отсекогаш постоела.

Наместо тоа, истренирани сме да ги гледаме реакциите на мажи кои не се бели упатени кон бели мажи како некој вид на корисен пат до моќта. На многу начини ни е кажано дека индивидуите кои не се бели мажи имаат свои конкретни карти во рака – race & gender cards – за да напредуваат, додека белите мажи едноставно…напредуваат. Моќта на белите мажи е толку претпоставена што комплетно ја разликуваме од она што едноставно го препознаваме како „моќ“, а со тоа и потшепнатата импликација дека оние кои имаат авторитет некако го заработиле тој авторитет на фер начин, додека оние што го оспоруваат авторитетот и начините на кои истиот се злоупотребува се злобни манипулатори. Oва се провлекува токму овде, бидејќи она што Окасио-Кортез го направи со говорот беше дел од нејзината работа, делот што се однесува на претставувањето на луѓето и нивните искуства и ефективно комуницирање во име на оние што доживеале повреда. Со други зборови, таа всушност ги заслужи сите придобовки кои ги доби по тоа.

Во меѓувреме, патријархалната злоупотреба на моќ останува очекувана, па нема ни да биде забележана како кршење на нормите или граѓанството, или пак како нарушувачка или хаотична. Наместо тоа, таа едноставно коегзистира со авторитетот, заповедувањето, хуманоста на белите мажи – таа е само дел од тоа како всушност изгледа нивната моќ.

Земете предвид како самиот Јохо го објаснил неговото согледување на Окасио-Кортез во неговиот говор во Домот – како израз на неговата „страст“, како некаков синоним за неговата вера во Бог и неговата љубов кон семејството. И дека постарата колешка на Окасио-Кортез во нејзината партија, претсавничката Стени Хојер веднаш одговори на говорот на Јохо, нарекувајќи ги неговите зборови „соодветни“, затоа што „јазикот кој одбираме да го користиме е важен.“

Да, важен е. Јазикот којшто се користи кога се зборува за Окасио-Кортез е особено важен и ќе продолжи да биде, додека таа се издига на американската политичка сцена.

Додека читаме коментатори кои ја раскажуваат приказната за женската амбиција, женскиот разум и порив, сите од нив сигурно и се политички анимирачки сили – како што и биле за сите тие мажи кои им претходеле во американската политика – се надевам дека луѓето можат да запомнат дека анализата не е погрешна, но дека е за жал, нецелосна. Бидејќи сè додека не можеме да видиме како белите мажи го користеа сексизмот и расизмот за своја придобивка – како тие го изградија својот сопствен „бренд“, американскиот бренд – на грбот на ебените кучки засекогаш, баш и не читаме една комплетна приказна.

 

 

 

 

Извор: The Cut 

За „природата“ на еден политички спор: хетеронормативност, трансродовост и загрозување на правата на жените (Втор дел)

Прв дел

 

Во аргументите за и против ова право (самоопределување) еден дел од левицата (десницата се подразбира), кој инаку поддржува сузбивање на дискриминација врз ЛГБТК лицата и јакнење на правата на жените, се враќа на биолошките аргументи како неотповиклива вредност, во контекст на aргументите за различните структури на опресијата сметајќи дека стекнувањето право на слободно родово определување, како и сите права што произлегуваат од тоа, би имало многу негативни последици. Според нив, постои полот и тој е неоспорлив и создава нешто што можеме да го наречеме женска природа, што е одредено од женски биолошки својства – структура на хромозоми, хормонална структура која никогаш не може целосно да се промени со лекови и што ја одредува количината на тестостерон во организмот, својствата на репродуктивните органи, кои никогаш не можат да бидат хируршки изменети за целосно да бидат исти како „природните“ машки и женски органи, силата и градбата на телото, итн., и токму овие карактеристики, или природата на биолошката жена не е иста како кај транс женитe, која е, сакале ние да признаеме или не, всушност, маж (без оглед на различните степени или фази на преминување кон другиот пол), кој само го имитирааt изгледот и секундарните карактеристики на жените. Покрај тоа, операциите од овој вид се здравствен ризик, го зголемуваат ризикот од појава на одредени заболувања, го скратуваат животниот век на транс-луѓето и ги прават доживотно зависни од фармакоиндустријата, за што овој пазар е многу профитабилен.

Ако им дозволиме на овие „всушност машки“ пристап до исклучиво женски места (женски затвори, женски безбедни куќи, женски тоалети…) и женски организации и социјални тела наредени според принципот на родови квоти, тоа би можело да има „ефект на кукавички јајцa“, затоа што мажите лесно ја репродуцираат машката доминација над жените во простори кои се исклучиво женски користејќи ги своите транс-женски позиции и идентитети.

Нешто посимплифицирани, некои од овие аргументи може да изгледаат отприлика вака (примерот е земен од конкретна полемика): Транс жените се посилни, поагресивни, а некои транс жени се уште имаат пенис, и во женски затвори би можеле да ги силуваат други жени (што понекогаш се случува), а тие честопати се во затвор токму заради сексуални престапи (затоа што тие честопати се мажи со цела лепеза „ментални нарушувања“, а не мирни и феминизирани мажи незаинтересирани за жени. Исто така, ако безбедните куќи ги сфатиме како места каде жените се засолнуваат од мажите, тогаш е парадоксално тие да ги делат овие простори со мажи, кои (често се инсистира на тоа) „можат да имаат пенис“ и можат да ги силуваат или на друг начин да репродуцираат машко насилство над нив. Ваквата аргументација е многу сомнителна, затоа што жените не се засолнуваат во безбедните куќи од мажите или од пенисот, туку од насилството, а поседување пенис не го квалификува никого како потенцијален насилник. Со други зборови, без експлицирање на мрежа социјални фактори, повикувањето на биолошки карактеристики е предрасуда.

Во принцип, има неколку слабости во овие аргументи за кои може да се дискутира во детали, но за тоа е потребен подолг текст, така што ќе се осврнеме само на неколку работи. Како прво, овој пристап започнува од фактот дека трансродовите луѓе се нешто како натрапници или мимикриски измамници, бидејќи општеството, според „природата на нештата“ и „реалното“, го сочинуваат само мажи и жени. Некои жени се малку повеќе „машкуданки“, некои мажи малку повеќе феминизирани, но на крајот сите сепак знаеме дека сме или мажи или жени, што на крајот може да се потврди со анализирање на хромозомската структура. Да се биде нешто помеѓу од биолошка гледна точка е нарушување, дури и нешто што опфаќа „цел спектар на нарушувања“. Сите недовршени фази на транзицијата помеѓу овие два пола се лиминални состојби од кои лицето мора да излезе за да се добие социјален легитимитет, затоа што тие всушност не одговараат на „природната“ состојба – со оглед на тоа што „природата“ почива на биполарноста.

Од ваквите почетни точки, каде се бараат примери во принципите на зоологија (иако треба да се напомене дека зоологијата всушност знае многу повеќе варијации, сексуални трансформации и оригинални репродуктивни решенија, од кои некои се застрашувачки, па затоа не треба да се зема како модел за социјални решенија), апсурдно е да се бара решение во воведувањето посебна социјална категорија на трансродови граѓани, или „трет пол“, затоа што не е понудено сериозно решение за нивна депатологизација, од која зависи и непосредната егзистенција на лиминално ситуираните личности. Категоријата „ненормално“ на Фуко не се вклопува никаде, но проблемот не е во категоризацијата, туку во самата „ненормалност“. Покрај тоа, напорот на трансродовите луѓе да бидат правно категоризирани како жени или како мажи, а не како нешто помеѓу, е поврзано, барем делумно, токму со оваа стигма на ненормалност на лиминалната состојба. Значи, на прво место, невозможно е да се препознае целосниот граѓански статус на трансродовите луѓе како т.н. нов трет пол ако тргнеме од фактот дека реално и „по природа“ има само мажи и жени. Нивната посебна категоризација во вакви услови би била иста како и нивното обележување Давидова ѕвезда. Тоа е изговор дека некому му се даваат сите права, а всушност ефективно се гетоизира како ексклузивна аномалиска група чие постоење мора да се признае.

Покрај тоа, генерално може да се каже дека упатувањето кон „биологија“ не е добра алатка во социолошкото аргументирање во кое се бараат социјални решенија, затоа што тоа скоро секогаш води до натурализирање и биологизирање на многу сложени социјални проблеми поврзани со дискриминација заснована врз физички карактеристики, правејќи ги „очигледни“ и неспорни. Од социолошка перспектива, во никој случај не треба биологијата да биде предводник на аргументот за остварување на социјалните права, туку специфичноста на општествените позиции. Со други зборови, не постои линија помеѓу биолошките својства и друштвеното право.

Вториот аргумент што ќе се дискутира овде е аргументот „кукавичкото јајце“ низ пример на трансродовите жени во затвор, оставајќи ги другите случаи (безбедни куќи пред сè) кои исто така треба подетално да се анализираат, за друга прилика.

Како прво, хипотезата дека присуството на транс жени во женските затвори го зголемува насилството врз биолошките жени, не е емпириски потврдена. Всушност, сè уште нема доволно емпириско истражување и ваквите истражувања секако треба да бидат поддржани (само во последните години во некои земји животот на транс-луѓето во затворите се следи систематски и се води соодветна статистика). Како и да е, очигледно и без нив е дека сликата на транс жените како „всушност-мажи“ во женските простори, во случајов затвори, е нормативна и крајно симплифицирана и прескокнува еден куп лиминални состојби кои го сочинуваат вистинитото постоење на транс луѓето, туркајќи ги сите во рамки на сликата за нивниот машки сексуален импулс – што е предаторско и воајеристичко сценарио кое би можело да биде хорор верзија на „Some Like It Hot“. Ова целосно ја негира автентичноста на специфичното внатрешно искуство на транс-луѓето кои постојано удираат во бариерите на бинарните родови режими. Проблемот не е во тоа дали тоа што тие „се чувствуваат“ како жени е доволно за да ги класифицираме меѓу жените во постоечкиот родов режим, туку дека, чувствувајќи се како жени, страдаат од дискриминација која е нормализирана социјална состојба и со тоа сериозен социјален проблем.

Се разбира, тоа не значи дека транс-жените не се вклучени во сексуално насилство во затворите. Но, причините не е во тоа што некои од нив имаат пенис. Овој аргумент целосно ја промашува суштината на самото силување. Фактот дека некои транс жени во затворите имаат пенис, има и свои позитивни и лоши страни кога станува збор за сексуалниот живот на биолошките хетеросексуални и бисексуални жени во затвор, бидејќи огромен број затвореници не живеат во целибат додека ги издржуваат своите казни. Како и да е, далеку поважно е дека пенисот (освен во општо патријархалното митологизирање на тој привидно омнипотентен орган) не е епицентарот на силувањето, туку тоа е чин на сексуално насилство како социјален феномен.

Таквиот чин може да се случи со пенис, без пенис, со пенетрација, без пенетрација (ако земеме предвид и употреба на други предмети), и е присутен во затворите меѓу транс жените и жените, меѓу биолошки жени, меѓу биолошки мажи и меѓу транс мажи и мажи. Идејата дека една транс-жена полесно ќе силува биолошка жена од биолошка жена (заради јачина, големина, тестостерон и сл.), иако се чини дека има физичка оправданост (полесно би ја совладала), не соодветствува со социјалната динамика и практиката на силување во затвор. Имено, силувањето е социјален чин, не само физички, а во затвор зависи од постоењето на банди, каде силувањата обично не се случуваат како напад на едно лице врз друго, туку во групи на едно или повеќе лица, во рамките на динамиката на бандите, како и во односите меѓу затворските банди, дури и меѓу чуварите и затворениците и честопати се колективни. Истражувањата покажуваат дека транс-жените потешко се вклопуваат и полесно се исклучени од затворските групи, и затоа (како отфрлени) често се повеќе изложени на насилство. Во исто време, при анализата на овој проблем, сензационалистичките и индивидуалните случаи присутни во медиумите не треба да се користат за да се објасни целокупната социјална динамика и состојбата поврзана со силување во затвор.

Во истражувањето за сексуално насилство поврзано со трансродови лица во затворите во Калифорнија (Transgender Inmates in California’s Prison, Center for Evidence Based Correction Department of Criminology, Law and Society, 2009), откриено е дека транс жените и вон затвор, како и во затвор, се повеќе изложени на сексуално насилство отколку хетеросексуалните и бинарно родни затворенички. 59% од нив претрпеле силување или сексуален напад за време на одлежување во затвор, во споредба со 4,4% од хетеросексуални/ хетеронормативни.

Кога биле примени во затвор, дури 64,7% од транс-жените се определиле за машки затвори, а не за затвори за жени, затоа што тоа им овозможило достапност на посакуваните сексуални партнери (мажи). Ова истражување, исто така, потврдува дека за транс луѓето помалку веројатно е да бидат членови на затворски банди и кланови од хетеросексуални затвореници и се повеќе изложени на стигма. Овие податоци, во најмала рака, укажуваат на потребата да се примени покомплексен пристап и посложена социолошка анализа на транс-луѓето во затворите, додека решенијата треба да сметаат и на намалување на насилството врз самите транс лица и намалување на насилството во затворите воопшто, вклучително и насилство од страна на транс луѓето, како мал дел од многу пошироката структура на затворско насилство.

Враќајќи се на прашањето на презентацијата и создавањето слика за транс и ЛГБТК луѓето воопшто, секогаш може да се најдат примери кои дискредитираат извесна социјалната група и ја претставуваат во многу лошо светло. Така, сите бегалци стануваат силувачи, сите срби четници, сите Хрвати усташи, итн. Но, дали овие изолирани примери – да речеме, транс жена насилничка- се навистина примери кои добро претставуваат комплексен проблем на социјалниот статус на транс луѓето како целина? И дали сензационалистичкото упатување на овие примери на кој било начин се разликува од силно десничарскиот дискурс во рамките на кој Другите секогаш се симбол на она што универзално се перцепира како лошото „Тие“, а „Ние“ (нашиот чопор „здрав“ свет) секогаш сме тука за да се согледаме преку најдобрите примери на групата со која се идентификуваме. Значи, тешко е да се согласиме со таква аргументација. Еден светол пример може да ја промени сликата на целата група, т.е. социјална категорија, исто како што еден мрачен пример може да предизвика омраза кај многумина. Затоа, треба да се внимава. Реално, во секоја социјална група ги има и едните и другите.

 

 

 

 

 

Извор: Novi Plamen 

Авторка: NADA M. SEKULIĆ, професорка по социјална антропологија при Филозофскиот Факултет во Белград

За „природата“ на еден политички спор: хетеронормативност, трансродовост и загрозување на правата на жените (Прв дел)

Заплетот на (според мислењето на многумина) најдобрата комедија на сите времиња, „Some Like It Hot“ (1959), се одвива во Америка во времето на најголемиот колапс на капитализмот во развиениот дел на светот, во 1929 година, за време на Големата депресија (1928-39). Двајцата главни лика од оваа приказна се музичари кои бараат работа на хаотичен и распаѓачки пазар каде што нема работа. Свртувајќи се и бегајќи од мафијата, тие преку ноќ се претвораат од безнадежни бездомници во привилегирани мажи – преправени во жени, тие се вработени во патничка музичка група составена само од жени. Крос-дресингот им овозможува да се капат со жените, да ги слушаат нивните сексуални тајни, да ги гледаат додека се соблекуваат и се шминкаат, да ги живеат своите најлуди фантазии релативно безбедно, вклучително и оние кои вклучуваат уживање во сопствената сексуална травестија и женскиот идентитет. Целиот филм е пародија од полот и класниот статус, претстава во која родот и класата се одделени од телото и капиталот и се вметнуваат во жешка игра без граници, што нè тера да плачеме од смеа до ден-денес.

Основниот јазик на оваа комедија е инверзијата – се трансформира една универзално прифатливата шема на општеството, бракот и сексуалните односи, утврдени според класата и бинарната полова/родова припадност, во нејзината спротивност, при што се легитимира трансродовоста, а преку фин хумор се изложува на потсмев инаку сосема прифатливата класна структура на сексуални релации.

„Some Like It Hot“ комуницира со сите социјални слоеви, луѓе со различен родов идентитет и родови карактеристики, како и со припадници на различни култури. Сепак, на прашањето за вредноста и значењето на самата репрезентација, т.е. сликата и јазикот со кои се гради дискурсот за инаку тешко прифатлив социјален феномен, ќе се вратиме подоцна.

Едно од најинтересните прашања што вреди да се постави пред тоа е дали е ова случајна филмска врска помеѓу афирмацијата на трансродовоста и кризата на капитализмот, како и дали критиката на класниот поредок е случајна, или има посилна врска помеѓу нив во „реалниот“ живот? Дали трансформацијата на бинарниот пол во општеството е израз на кризата на капитализмот или е негов функционален производ? Постојат цел океан на прашања поврзани со родовата трансформација и огромните глобални социјални промени во кои учествуваме и сме сведоци. Каде води сето ова? Колку промената во статусот на полот во општеството (во однос на традиционалните хетеронормативни општества) е суштинска и постојана? Дали ќе живееме во иднина во општество со плурален родов идентитет, или можеби во општество во кое родовиот идентитет нема да биде толку важен и конститутивен за функционирањето на општеството како што е денес, а родот ќе стане или заштитен личен податок или разреден во многу родови определби? Во процесот на брз развој на технологијата и загадувањето на планетата, дали ќе се развијат технологиите на киборгизација или биолошко подобрување на човекот во рамките на кои полот ќе остане константен, или ќе се „мутира“ во различни насоки преку технологија? Конечно, дали се вештачкото оплодување, различни видови сурогат мајчинство, хируршка промена на полот, можности за клонирање на луѓе, дел од истата социјална трансформација што во суштина води кон родова револуција и секако не се сведуваат само на прашања за дискурзивни заврзлами? Дека оваа историска промена постои е повеќе од очигледно, иако не знаеме каков ќе биде нејзиниот исход, ниту степенот на радикалност, ниту колку постојана ќе биде таа.

Во моментов ќе се задржиме само на првото од поставените прашања, а тоа е колку се рушењето и изместувањето на хетеронормативноста, компатибилни со капиталистичките критики и колку се дел од општата политичка цел на укинувањето на капитализмот и неговиот експлоатативен и класен карактер. Една од најпознатите полемики на оваа тема ја водеа Џудит Батлер (“Merely Cultural”)  и Ненси Фрејзер (“Justice Interruptus”, “Heterosexism, Misrecognition and Capitalism”). Taa полемика овде е искористена само како илустрација на проблемот, затоа што инкорпорирање на критиките на капитализмот во квир студиите денес е генерално многу пошироко поле, од една страна поради оживувањето на марксистичката критика на современиот капитализам, а од друга страна со долготрајно пресипитување на односот на марксизмот и модерниот феминизам.

Феминизмот исклучително многу ѝ должи на марксистичката теорија, како практично првата социјална теорија што ја формулира женската еманципација како конститутивен дел од критиката на капитализмот. Основата на нивното релативно несогласување е акцентот на феминистичките теоретичарки дека родот треба да се гледа и операционализира како релативно независна варијабла во однос на класата, т.е. дека политичките проекти за укинување на класната експлоатација не мора да доведат до ослободување на жените и тие мора да се третираат на посебен начин.

Многу е напишано за среќно/несреќниот „брак“ меѓу марксизмот и феминизмот, но, во приказната за овој брачен однос со појавата на квир студиите влета уште еден субверзивен партнер кој ја интензивира кризата, а чиј легитимен статус во оваа врска не е во целост јасен – нехетеронормативноста – правејќи на овој „брак“ триаголник. Тогаш, колку укинувањето на хетеронормативноста е конститутивно за револуцијата? Може ли критиката на хетеронормативноста да ја замени критиката на женската опресија и дали тие двете нешта се едно исто? Дали угнетувањето на ЛГБТК луѓето во капитализмот треба да се третира на ист начин како и угнетувањето на жените?

Полемиката помеѓу Џудит Батлер и Ненси Фрејзер се однесува токму на овие проблеми. Батлер одговара на потврдно на ова прашање, сметајќи дека хетеронормативното регулирање на друштвеноста, идентитетот и сексуалноста е основа на политичката економија, односно дека постои суштинска врска помеѓу укинувањето на капитализмот и укинувањето на хетеронормативноста. Покрај тоа, овој пристап подразбира дека не може да се зборува за постигнување еднаквост на жените без критика на хетеронормативноста. Осврнувајќи се на толкувањето на Маркс и Енгелс за семејството (Германска идеологија, Потеклото на семејството, Приватната сопственост и државата), Батлер тврди дека марксизмот всушност имплицитно воспоставува критика кон хетеронормативноста како критика на експлоатацијата и класното општество.

Од друга страна, Ненси Фрејзер смета дека видот на дискриминација што ја трпи ЛГБТК популацијата не е иста со дискриминацијата што ја трпат биолошките жени и дека двата облици на дискриминација се несводливи едни на други, така што методите на политичка борба и здружување мора да се разликуваат. Дискриминацијата врз ЛГБТК лицата се нарекува „неправда на не-препознавање“(“injustice of recognition”), а дискриминацијата врз биолошките жени е „неправда на распределбата (“injustice of distribution”).

Таа основната теоретска основа за разликување на овие две угнетувања ја лоцира во веберовата разликата меѓу статусот и класата. Хомофобијата, според Фрејзер, не се заснова врз политичката економија и поделбата на трудот, туку врз културните модели и норми кои имаат материјални последици, бидејќи дејството на интерсекционалните фактори ја комплицира социјалната позиција и ја депривира ЛГБТК популацијата. Освен тоа, посочува Фрејзер, современиот капитализам не е монолитен, како во визурата на Џудит Батлер, и во еден дел е компатибилен со нарушувањето на хетеронормативноста, што му користи како алатка за сопствено зајакнување. Така, критиката на хетеронормативноста не е нужно поврзана со критиката на капитализмот и не овозможува исти политички решенија за различни родови групи.

Иако и двете страни остануваат недоволно одредени и јасни во однос на клучните аргументи што ги користат, имено: како укинувањето на хетеронормативноста доведува до укинување на капитализмот (Батлер) и, од друга страна, дали присуството на ЛГБТК популацијата во сите социјални слоеви е навистина индикација за „отсуство на дискриминација по пат на дистрибуција“ (Фрејзер), и двете во рамки на своето политичко делување се залагаат за левичарските движења во своите агенди да го вклучат прашањето за социјалниот статус и дискриминацијата врз ЛГБТК популацијата и дискриминацијата на ЛГБТК лицата да не биде ограничена само на прашања од „идентитетот“ или „идентитетските политики“, како сфери на дискурсот и културата, наводно, одделени од материјалните услови за живот.

Секако, спротивното прашање (кое не го поставува ниту една од авторките во оваа полемика) е дали ЛГБТК движењето треба да вклучи критика на капитализмот во својата политичка агенда како конститутивно прашање и какво место и значење во таа агенда би требало да има политичкото делување насочено кон општата еманципација на жените.

Ова прашање не се поставува затоа што критиката на хетеронормативноста е во суштина насочена кон (не само дискурзивно) распаѓање на самиот концепт и режим на бинарниот род, чијшто еден пол е токму „жената“. Во оваа смисла, останува отворено и неодговорено прашањето дали разградувањето на самиот концепт и режимот на „жените“ – во време кога тие за прв пат се препознаени како рамноправни политички субјекти и легитимни групи на интерес – навистина води кон укинување на формите на експлоатација кои се поврзани со таквата бинарност. Дали бинарноста создава експлоатација, или експлоатацијата создава бинарност, но може да се одржи и мутира дури и кога бинарноста е укината?

Без да навлегуваме понатаму во сложеноста на проблемот и фокусираjќи се на конкретни политички практики и механизми за зајакнување на еднаквоста, тешко е да не се согласиме со заклучокот дека она што ги издвојува биолошките жени од ЛГБТК популацијата (особено од транс-жените кои сакаат да бидат изедначени со нив, во однос на правата, статусот, утврдени низ различни структури на опресија, кои само делумно се преклопуваат) и дека ниту еден монолитен принцип на објаснување не може да ги претстави овие разлики.

Биолошките жени немаат проблем да добијат лична карта во која стои дека се жени. Никој не прави дискриминација врз биолошките жени затоа што тие сакаат да имаат деца, но – заради социјалното присвојување на женската репродукција – кога тоа го одбиваат. Прашањето за двојниот товар на жените е круцијално прашање кога станува збор за механизми за постигнување еднаквост на жените, но не и на трансродовите луѓе. Прашањето на синдикална организација на текстилни работнички е par excellence женско работничко прашање, но многу малку задира во работничките права на трансродовите лица. Прашањето за подобрување на здравствената заштита на транс луѓето и биолошките жени не се преклопува: едно води кон зајакнување на механизмите и буџетот за репродуктивно здравје, бесплатна контрацепција, право на бесплатен абортус, а друго кон здравствено покривање на хормоналната терапија, корекција на постојните медицински норми, класификации и др.

Без оглед на тоа што родноста е во структурата и на двете опресии (и на биолошките и на транс жените) и може да почива на истиот теоретски корпус на преиспитување на родноста, што е рамката од која Батлер пристапува кон овој проблем, оваа структура не е историски, економски и социјална иста и бара различни социолошки анализи и различни материјални ресурси и политички решенија, а со тоа и различни политички здружувања, кои се можни, но не и неопходни кога станува збор за специфични политички практики на различни групи. Во системот на капиталистичка репродукција, попрофитабилно е, на пример, да се поддржи сурогатството, отколку, да речеме, различни фоrми на помош (пр. дула) за време на породувањето. Ова, сепак, не значи дека системот на капиталистичка репродукција го поддржува родителството на ЛГБТК луѓето, а не и родителството на „обичните“ жени и парови, затоа што во тој систем на репродукција она што е предмет на интерес се профитот и моќта, како предуслов за спроведување на развојни политики и програми, а не конкретните луѓе. Ако претпоставиме и дека пониските слоеви, кои немаат капитал, како ЛГБТК популацијата така и „обичното“ хетерономно население, се подеднакво експлоатирани во тој систем, тоа сепак не значи дека ќе има заеднички интерес за вакви прашања.

Реално, можни се многу различни политички сојузништва. Лесно е да се замисли некое идно или сегашно дистописко општество или делумни модификации на сегашното општество, во кои родот, полот и класата заземаат најразлични позиции во дистрибуцијата на моќта, како и во дистрибуцијата на социјалните улоги и ресурси. Можни се комбинации од најпатријархални и најреволуционерни промени. Неофеудализми се можни, општества како Гилеад од „Приказната на слугинката“ се можни, и реално, многу од елементите на ваквите замислени потенцијални општества се веќе содржани во нашата реалност. Со други зборови, есхатолошката слика за праведна реалност не е никаква нужност на историскиот развој, особено не во свет кој е веќе еколошки и милитаристички уништен, туку опција во која политичките средства ја објаснуваат вредноста на целите, а не обратно. Во таа смисла, разликите на патот на доукинување на хетеронормативноста и доукинување на класата не ја намалуваат важноста на политичките сојузништва (за кои се залагаат и Батлер и Фрејзер), туку бараат јасно и хумано поставени заеднички политички цели.

Практично, неспорно е дека постои дискриминација против ЛГБТК, а особено транс луѓето, бидејќи тие се најекспонирани и во најлиминална позиција во спектарот на овие родови определби. Изместениот родов идентитет ги лишува од основните граѓански права, засновани врз бинарни (право на сопствен родов идентитет, што во повеќето општества се смета за припишан, а не стекнат; право на соодветни документи, право на брак, деца, сопствена лиминалност, контрола на својата телесност, степен на телесни модификации итн.) ги прави изложени на насилство и ги става во подвластена позиција на пазарот на трудот, во системот на социјална и здравствена заштита и во сферата на јавниот живот. За амбивалентната позиција на транс луѓето во општество кое знае само бинарна родност, честопати нема соодветни механизми и решенија засновани врз претходните модели, па само нивното видливо постоење во постојниот социјален и културен систем е еднакво на револуцијата во однос на хетеронормативноста.

Она што е далеку попроблематично се изразува преку посуптилни прашања што бараат, пред сè, прифаќање на лиминалното родово постоење на некои луѓе, за да можат воопшто да се решат на недискриминаторски начин. Освен сега малку застареното прашање за тоа дали треба да има право на промена на половата/родовата припадност (ова право е веќе утврдено во српското законодавство), едно од поконтроверзните прашања е дали треба да почива на начелото на потполно слободен избор или мора да биде поврзано со стекнување на соодветни физичка својства? Дали сите жени, за да бидат социјално препознаени како жени, треба да имаат вагина и дали сите мажи треба да имаат пенис за да имаат право да се регистрираат како машки пол?

Поврзано со ова е прашањето за правото на слободно одлучување за степенот на оперативна трансформација на родот (на пр. pромени во машкиот пол со задржување на пенисот или, во спротивен случај, задржување на матката и можност за репродукција, што е многу ограничено во медицинските процедури во Србија – на пр. жените при промена на полот во машки мора да се согласnи на целосна хистеректомија, што медицински се оправдува како здравствена, а не социо-нормативна последица, но на начин што не дозволува никаков избор на засегнатите лица).

Доколку се дозволи такво право, и доколку би имало мажи без пенис, жени со пенис и родово неопределени или родово степенувани лица (ако полот се сфаќа како континуум, а не како категорична бинарна вредност), како тоа би се одразило на социјалниот статус на биолошки жени, на кои им се гарантирани посебни женски права? Ако претставниците на биолошките жени во парламентот беа транс жени, дали со тоа нивните права би биле загрозени? Ова е едно од многу сериозните прашања кое задира во некои од клучните недостатоци на современите изборни системи – дали изборното тело се заснова на програми или поединци? Дали со општата доминација на политичката демагогија, вклучувањето на транс-лицата во политичката трка ги загрозува остварените права на жените и доведува до нивно депривирање? Дали со гласање за транс луѓе како жени, гласаме за „жена“ или за програма? Доколку квотите предвидуваат дека жените имаат 30% од местата, каде да се сместат транс жените?

Иако реално не постојат индиции дека присуството на транс жени во женските квоти би било погубно, особено не повеќе погубно за правата на жените од присуството на десничарски жени, чиј легитимитет никој не го доведува во прашање, без оглед на разорните последици од нивните политички припадности (залагање за забрана на абортусот, поддршка на девастирачки популациони политики, замолчување на разните форми на дискриминација врз жените и др.), нивната родова лиминалност станува дел од огромната јавна грижа и паника. Случајот на Бангладеш од почетокот на 2019 година може да се земе како пример. Парламентот во Бангладеш има 350 места. 50 места се резервирани за жени од 2010 година, но од минатата година посебна категорија на транс жени – хијри – кои традиционално постојат во општеството во Бангладеш, е дозволено да учествува на избори преку удел во квотите за жени. Присуството на осум транс жени на изборите предизвика огромна полемика, затоа што, доколку сите беа избрани, тие би го „одзеле“ местото на жените и несразмерно нивниот генерален удел во населението, би сочинувале 2,3% од вкупниот парламент, или 16% од местата планирани за жени. Во јавната грижа за пропорционалното „презастапеност“ на хијри и „подзастапеност“ на „реалните“ жени (иако квотите во ниту еден од овие случаи не се навистина утврдени по принципот на пропорционалност во однос на основното население) целосно се игнорира дека проблемот не е во хијрите, туку во ниските женски квоти и недостаток на политички услови под кои некој би можел да се вклучи во женските квоти дизајнирани за зајакнување на еднаквоста на жените (што е генерален проблем кога станува збор за квоти, а не само проблем во Бангладеш).

Вклучувањето во женските квоти на социјална група која може да има разновидни политички побарувања во однос на барањата на биолошките жени е бесмислено сè додека тие барања се и онака диверзификувани. Да се има „природна“ вагина не гарантира дека некој ќе се бори за правата на жените во парламентот, иако задолжителното присуство на таквите луѓе во парламентот е резултат на долгата историска борба за правата на жените. Не се транс-жените оние кои ја креираат оваа ситуација, туку карактерот на самиот политички систем, кој, се разбира, би бил далеку полош доколку не би постоеле такви квоти. Во полемиката за хијрите во Бангладеш, беше пропуштена можноста да се бара зголемување на квотите на жените преку заедничко барање на транс жените и биолошките жени.

 

 

 

 

Извор: Novi Plamen 

Авторка: NADA M. SEKULIĆ, професорка по социјална антропологија при Филозофскиот Факултет во Белград

Протести против сексуалното насилство во Албанија

Вчера, илјадници албанци протестираа во Тирана против сексуалното насилство. Протестот беше организиран како реакција на силувањето на 15-годишно девојче од страна на училишниот чувар и три други лица.

Сторителот го снимал нападот и го споделил записот со тројца млади луѓе, соодветно на возраст од 20, 16 и 15 години.

Тројцата ја користеле снимката како уцена со цел повторно да ја нападнат и малолетничката.
Силувањето било пријавено во полиција откако родителите на малолетничката дознале за тоа.
Братот на малолетничката потврдил дека четворицата мажи споделиле слики и снимки од нејзиниот напад. Според него, целото соседство знаело за нападот, но никој не постапил да го спречи тоа.
Четворицата мажи се уапсени. Наводно, 65-годишникот ги негирал обвиненијата за силување, тврдејќи дека 15-годишншното девојче се согласило.
Судот во Тирана донел одлука дека сите четворица мажи ќе чекаат судење во затвор.

Преку интернет-петицијата за создавање јавен регистар за сексуални престапници во Албанија се обра скоро 27.000 потписи за поддршка.

„Не си сама“, „Државата е силувачот“, „Твојата ќерка не е виновна“, „Твојата сестра не стори ништо лошо“, „Наставникот не треба да молчи пред силување“, „Јас си припаѓам само на себе си“, се некои од знаците што ги држеле демонстрантите.

 

 

 

 

 

 

Преведно од: Balkan Insight и Exit.al. 

 

Република на пријателството – Блискоста на маргините

Нејзиното име е Леила Текила и таа умира. Го одбрала тоа име, но не и околностите на нејзината смрт. Лежи во контејнер некаде на периферијата на Истанбул, каде се сеќава.

Времето кое и останува е 10 минути  и 38 секунди на овој чуден свет, како што гласи и насловот на новиот роман на Елиф Шафак. Мозокот се исклучува побавно отколку што порано верувавме. Канадски истражувачи откриле случај во кој процесот на индивидуалните функции на мозокот, неговото „исклучување“ траело 10 минути од моментот кога настапила смртта. Овој интригантен факт ѝ овозможил на Шафак, во моментов најпознатата турска писателка, да создаде живописна приказна за животот по смртта, но и за животот на отфрлените и несаканите, кои секој ден преживуваат на работ на непостоењето. Никој не се грижи за нив, ниту за нивната среќа – никој нема да ги бара нивните тела. Леила била проститутка. Или поточно, таа е проститутка: сè додека ја служи меморијата и додека сè уште може да нè однесе на патување низ нејзината трагична и и многу интересна животна приказна.

Родена на истокот на земјата, меѓу нивите и ридовите, во конзервативни места; во едно од оние патријархални семејства кои се обидуваат да се држат до блиските и никогаш не се менуваат. Била одземена од нејзината биолошка мајка и предадена на грижа на втората сопруга на нејзиниот татко. Тој бил полигамист, живееле во една куќа, така што ја одгледале две жени – две полни со љубв не-мајки. Шафак укажува на семејството на Леила како на систем на грижа и опресија: двете димензии се вклучени во приказната, во непроменливи услови. Кога злото влегува во игра, односно Леила станува жртва на сексуално насилство во нејзиното најблиско опкружување – средина која надвор проектира љубов и грижа – никој не застанува зад неа. Семејството одлучува да се држи заедно за да го сочуваат она што го нарекуваат “чест“. Леила одлучува да се заштити. Таа тргнува кон големиот град, во кој своето биолошко или “семејство од крв“, како што го нарекува Шафак, го заменува со нејзиното „семејство од вода“: блиски пријателства, моќта која романот ја воздигнува.

Времето минува додека Шафак ги брои минутите и секундите од моментот кога животот на Леила завршил. Таа користи сеќавања кои случајно се појавуваат во сè уште активниот ум на Леила како контекст за да ги раскаже клучните епизоди на нејзината судбина. Тие нè враќаат во минатото на Истанбул, кои и самиот е еден од неколкуте клучни ликови во приказната. Како и многу турски уметници и поети низ историјата, Шафак на Истанбул му дава женски идентитет. Истанбул е таа – опкружена со вода и се шири на границата помеѓу двата континента – извонредна земја на стари, испреплетени улици и најневеројатни животни приказни. Прекрасна, гостопримлива прегратка која е отворена за разнолични новодојденци на кои им дава простор тука повторно да се родат. Авторката овде се потпира на сопственото искуство. Родена е во Стразбур, а по разделбата на родителите, се преселила во Истанбул со својата слободоумна и добро образована мајка. Живееле со бабата на Шафак – конзервативна и суеверна жена, која верувала во духови, но умна по нејзината ирационална мудрост. Со текот на годините, последователни бранови имигранти и претставници на малцински групи се доселила на нивната улица: Ерменци, Евреи, трансродови луѓе.

Секој од тие бранови остава трага – мал дел од локално население што опстојува, кои сè уште одат во истата стара продавница за да купи топол бурек. Тие се како талог на дното на океанот, најскапоцените честички кои даваат живот на еден огромен екосистем. Шафак гледа на Истанбул како на флуиден град: од една страна подложен на постојани социјални плими, од друга страна, дозволувајќи им на своите жители да не замрзнат во една поза, прифаќајки ја нивната состојба, убедувања и избори како димензија на постојан флукс и променливост. Во нив, авторката ја гледа суштината на животот.

Леила е несреќна. Откако ќе стигне во големиот град како млада девојка, таа е проголтана од првото чудовиште со кое се среќава: случаен макро и случаен бордел, фалејќи се со името на најстарото и прво правно светилиште на блаженство, помазано од властите на султанот. Овие тврдења за престиж ја рефлектираат енергијата на градот – огромно тело во кое секој сака да се искачи, да го подигне својот статус и да ко-создава колективни легенди. Сите тука имаат амбиции, дури и обична мадам во мувосан агол на поплочена улица. Леила има нешто друго – свесност за нејзината позиција и можноста да го зачува своето достоинство и покрај тешките околности. Таа исто така има здраво и полно со љубов срце, кое го отвора за другите слични на неа „шарени пауни“. Во космополитскиот Истанбул од втората половина на 20 век, дури и проституцијата е обележана со световност. Леила има можност да запознае жени од различни култури, верувања и хоризонти. Така се соединува нејзиното „семејство од вода“, за на крај да ги вклучи: Џамела, шверцувана од Африка и чувана во подземна зандана со други жени, сега ги крие лузните на своите зглобови под шарени нараквици; Зејнаб122, џуџе и поранешна јасновидка, кја тврди дека може да си го напише името на 122 различни начини; Холивуд Химерија, кој ги знае напамет и прекрасни ги раскажува бајките и митови за Месопотамија; и Носталгија Налан, која и покрај нејзината храброст, постојано копнее по својата татковина во селата.

Неверојатните пет подоцна во романот го комплетира единствениот маж во групата пријатели: Саботажа Синан, пријател на детството на Леила. Само тој ги знае сите нејзини тајни и рани, а кога ќе замине за Истанбул, тој ветува дека ќе ја најде таму. Се среќаваат по многу години. Синан веќе е оженет со деца, и започнува да води двоен живот: тој редовно ја гледа Леила и само нејзината смрт му дава доволно храброст да се ослободи и да се пресели во Истанбул засекогаш.

За овие „валкани пет“отфрлени и неприфатени, меѓу кои една транс жена и танчер на кабаре, Леила е пламен, инспирација, папокот на светот. Несакани и лошо прилагодени, тие негуваат меѓусебна интимност, доверба и лојалност – бесценета во урбаната џунгла. Нивните врски се зачинети со саркастично чувство за хумор, како и бескомпромисна искреност. Шафак прикажува идеално семејство: лесно прифаќање, никогаш не наметнувајќи ги своите очекувања; семејство со кое сакате да поминете време. Интимност по избор, ослободена од конвенции, без судења.
Опишувајќи го пријателството на неприфатените, но и тоа како на маргините на социјалните норми се појавуваат мали, приватни републики на неприлагодените, писателката ја исполнува мисијата својот глас да им го позајми на луѓето во тишината. Со тоа Шафак им се придружува на шпанскиот режисер Педро Алмодивар, индиската романсиерка Арундати Рој и Хања Јанагихара, авторката на американскиот бестселер – A Little Life три барда на исклучените и маргинализираните. На периферијата на поредокот, овие уметници ги набљудуваат најинтересните протагонисти на модерното време: луѓето како да се осудени на немирен живот исполнет со имагинација, детерминираност и ризик. Оние кои добро знаат за отфрлањето, кои ги изгубиле своите илузии, и кои повеќе не бараат прифаќање или признавање, туку наместо тоа, сами градат поинаков, интимен систем на лични вредности.

Во романт на Шафак, пријателството е посилно од смртта. Тоа не само што ги иницира петте необични ликови да тргнат на трагикомично патување до Гробиштата на безимените, сместени надвор од градот, за да ја пронајдат Леила, која лежи закопана во безимен гроб. Ненадејното отсуство на нивната пријателка ги зближува членовите на тимот уште повеќе и станува точка на остварување на нивните долго одложувани соништа.

„Сребрените слоеви“, пишува авторката, која е јасно фасциниран од палимпсестните градови и во нив постојано препишуваните приказни за нивните идни, минати и сегашни жители. Сите ние сочинуваме фикционална биомаса, оставајќи ги своите траги во сложената историја на градот. Биографијата на Леила е испреплетена тука со важни историски настани – големи и непознати – како што е војната во Кореја, или воведување на закон во Турција со кој се намалува казната за силување проститутка. Нема целосно да умрете, доколку некој ја раскаже вашата приказна, и некој да биде таму да ја слушне.

„10 минути 38 секунди во овој чуден свет“ е и израз на копнежот на авторката за нејзиниот сакан град и земја, од која е протерана. Во моментот престојува во Лондон, додека во Турција е под истрага, иронично, во случај на ширење непристојна содржина и педофилија. Турскиот закон не прави разлика помеѓу контекстот на содржината поврзана со сексуалното насилство, тој едноставно забранува негово објавување. Затоа Шафак, опишувајќи ја сексуалната злоупотреба на нејзината хероина, може да биде обвинета и осудена. Во ова таа ја дели судбината на многу писатели кои во моментот се цензурирани во Турција (иако таа потенцира дека новинарите фрлени во затвор се во најтешка состојба). А сепак, статусот на Шафак е единствен: во просек, над 750.000 читатели во Истанбул ги купиле нејзините книги, додека во Лондон има статус на една од најсветлите литературни sвезди во Европа. Порано, додека пишуваше на турски јазик, светот ги знаеше нејзините дела во превод. Овој роман го напиша на англиски јазик – Турците веќе уживаат во превод, а кај нас имаат можност да го прочитаат во издание на Три.

 

 

Извор: Пржекрој

Опасното користење на приватните сексуални наративи на жените против нив

Сексуалното насилство врз жените е во алармантен и комплетно необјаснив пораст во Велика Британија. Насилството се протега насекаде – од употреба на личното сексуално минато на жените – жртви за време на судските рочишта за нивните убиства, до популаризација и злоупотреба на BDSM практиките, честопати обвинувајќи ја сеприсутната хардкор порнографија. Она што останува нејасно е следново – која е причината за овој нов бран на родово насилство и како личното консензуално и растечко вклучување на жените во екстремни форми на секс зборува за пошироката слика за сексуалните односи во денешно време.

Убиството на 21-годишната британка Грејс Милан и последователното судско рочиште предизвика длабока загриженост, истакнувајќи го начинот на кој може да се користат приватните сексуални наративи на жените против нив како дел од одбраната на „грубиот“ сексуален однос.

Во пресрет на нејзиниот 22-ри роденден, Милан – која патуваше низ Нов Зеланд – се состана со маж што го запозна на Тиндер. После вечерта помината заедно, двајцата се упатиле кон неговиот дом, кадешто за време на сексуалниот однос тој ја задавил до смрт. Иако минатиот месец поротата го прогласи за виновен, самото судење предизвика голем број на реакции поради начинот на кој сексуалниот живот на Грејс беше претставен како доказ против неа. Нејзиното претходно учество во BDSM односи и употребата на мобилни апликации како Виплр, беа искористени како докази дека таа уживала во одредени типови на односи, што значи дека ова било случај на „сексуални игри кои отишле во комплетно погрешен правец“. Еден од нејзините поранешни партнери дури беше повикан да сведочи од страна на одбраната за да потврди дека Грејс се согласувала на давење поради сексуално задоволство.

Во последната деценија, во Велика Британија се забележува 90% зголемување на користиње на на „грубиот“ сексуален однос како дел од одбраната на рочиштата, а во последните пет години користењето на оваа метода беше успешно во скоро половина од случаите. Ужасната од брзиот пораст на овој тренд, Фиона Мекензи ја започна кампањата „Не можеме да се согласиме на ова“, која се труди да ја исфрли од британските судови употребата на „грубиот“ сексуален однос – или т.н. „50 нијанси сиво“ како дел од случаите на одбраната. Заедно со пратеничката Хариет Харман, се обидуваат да додадат клаузула во Законот за семејно насилство, со која би било незаконски за маж кој убил жена да тврди дека имало согласност од страна на жртвата на насилството што всушност довело до нејзината смрт. Носителите на кампањата тврдат дека давањето согласност за одредени секс игри не е еквивалентно со давање согласност да бидат убиени, како што покажа случајот „Милан“. Користењето на архументот на „грубиот“ сексуален однос во одбраната, дополнително ги обесхрабрува жртвите на сексуална злоупотреба да зборуваат за тоа, бидејќи се плашат дека нивните сексуални животи ќе бидат искористени за да бидат обвинети или да пак засрамени – нешто што веќе е превалентно во судскиот систем.

„Се чини дека се работи за типично традиционално машко насилство врз жените што се чини дека е апсолутно во согласност со поширокиот поим за насилство врз жените“, вели Мекензи. „Но, поради некоја причина во кривичното право, а до одреден степен и во медиумите, кога се пријавува ваков случај се верува дека жените кажале – „да, сакам да бидам ужасно повредена. Сакам да бидам хоспитализирана поради мојот сексуален живот.“

„Честопати, за личноста која починала нема да најдете ништо повеќе од нивното име и некое од овие луди обвинувања дека се согласила на секаков вид сексуална активност пред да почине“, продолжи Мекензи. „Ако се вратиме уште во 90-тите и 2000-тите години, женските имиња се насекаде низ весниците под насловите „кинки секс – мајка “, „BDSM студентка“.

Справувањето со прашања во врска со комплицираното испреплетување на сексуалниот однос и насилството се претвори во сериозен проблем, не само поради тоа што доказите сугерираат дека станува проблем кој е сè повеќе погубен за жените, туку затоа што тоа е манифестација на раширена конфузија околу тоа како изгледа сексуалниот однос помеѓу луѓето помлади од 40-годишна возраст.

Фактот дека грубиот сексуален однос стана популарен во последниве години не е новост за никого, а сепак сексуалната политика зад неговата распространетост кај младите сè уште не е позната. Студијата спроведена од Savanta ComRes за Радио 5 на Би-Би-Си минатата недела откри дека 38% од жените под 40-годишна возраст доживеале „непосакувано“ удирање, гушење или задушување за време на консензуален секс. Точно 42% од овие жени изјавиле дека се почувствувале „под притисок“ или „биле присилени“ на тоа. Честопати се обвинува хардкор порнографијата која е популарна меѓу младите мажи за нормализацијата на насилните сексуални практики. Но, според Мери Шарп од Фондацијата „Reward“ – добротворна организација за порнографија и сексуално образование – порнографијата на сличен начин ги условува жените да ги бараат „грубите нешта за да чувствуваат почувствуваат било што“.

 

 

„Како млада жена до 25-годишна возраст, веројатно веќе 10 години сте гледале хардкор порно“, вели Шарп за „Dazed“. Таа верува дека сегашниот културен бран ги охрабрува жените погрешно да го изедначат сексуалното ослободување со сексуалните екстреми – факт што се влоши кога младите мажи „интернализираа дека жените сакаат да бидат млатени“. Точката на збунетост тука е дека жените не се само жртви на културата, но и дека таа подмолно ги обликува нивните желби, и условува од нив да посакуваат сексуален однос кој честопати се сведува на фантазија која не е целосно нивна, притоа ставајќи ги во ризична ситуација.

Дебатата за грубиот сексуален однос исто така не и прави услуга ни на BDSM заедницата. Некои луѓе решиле да ја позајмат нејзината естетика и наводниот „девијантен статус“ без да усвојат правила и упатства за согласност и безбедност на кои оваа заедница е комплетно обврзана. Правејќи ја оваа култура мејнстрим поради (неизбежно ужасниот) 50 Нијанси Сиво, само се охрабри злоупотребата и погрешното претставување на културата и заедницата, која впрочем е крајно фокусирана на придржување кон правилата – согласноста е основата на „кинки“ културите, и ако се придржувате кон тоа на здрав и безбеден начин, можете во секое време да се вклучите или пак да излезете од неа.

Треба да се обрне внимание и на тоа како родовото насилство се поврзува со „кризата“ на машкоста. Да се тврди дека мажите би посегнале по најпримитивните начини на добивање доминација и моќ во момент на колективна криза звучи како преедноставен заклучок за кој нема вистински доказ (сè уште). Но, вреди да се размисли дали мажите „се повлекуваат“ зад вратата на нивната спална соба и далеку од очите на јавноста. Случка по појавувањето на „Me Тoo” движењето ja доведе машката сексуалност до состојба на целосна конфузија: некои мажи одеднаш сметаат дека нивното претходно сексуално однесување сега е дефинирано како неприфатливо; други се чувствуваат незадоволно од промените кои надоаѓаат со поголема сила и брзина заради моментумот зад „Me Too„ движењето.

Конор Крејтон, писател и инструктор по медитација кој доби внимание поради неговите работилници за медитација (mindfulness meditation) и машкост, верува дека во моментот има „многу збунетост за врските“ меѓу мажите, но не мора да значи дека тоа е гнев. „Не мислам дека мажите се лути, но гневот е единствената емоција која тие се охрабруваат да ја споделат“, вели тој. „Значи, ако еден маж е депресивен, тажен или збунет, чувството се појавува како лутина, затоа што тоа е начинот на кој веќе сме социјализирани“.

Сè уште е тешко да се каже што овој бран на сексуално насилство врз жените и начинот на кој истиот се брани кажува за нас и за сегашноста, но додека пробуваме да откриеме, важно е да се воспостават заштитни мерки како на правно така и на културно ниво. Во однос на правните мерки, ова е опфатено со кампањата „Не можеме да се согласиме на ова“ и мисијата да се додаде клаузула во Законот за семејно насилство со која ќе се овозможи сексуалното минато на веќе почината жена да не може да се користи против неа од страна на бранителите на нејзиниот наводен убиец. На културно ниво, потешко е да се дознае точно каде треба да се започне. Потребно е да се признае дека насилството врз жените се манифестира на посуптилни и приватни начини – и од фундаментална важност е тоа да се признае веднаш – затоа што само тогаш можеме да се обидеме да решиме еден галопирачки, а понекогаш и фатален проблем во кој самиот интерес на жените и нивното учество во екстремни форми на сексуален однос ги доведува во ризична состојба, а истовремено нашата култура на живеење останува неодговорна за последиците.

 

 

 

Извор: Dazed Digital

Коронавирусот открива колку мачо стереотипите се вкоренети во општеството

Раните индикации покажуваат дека повеќе мажи умираат од СОВИД-19 отколку жените – иако некои земји, вклучително и Велика Британија, не објавуваат статистика за ова.
Експертите не се сигурни зошто е ова случајот. Делумно може да се должи на биолошките разлики. На пример, има сугестии дека може да е резултат на тоа што што мажите и жените имаат различен имунолошки одговор и дека имунолошкиот систем на мажите може да не се активира на ист начин како тој на жените за борба против вирусот. Но, и животниот стил и однесување веројатно играат улога.

За почеток, кај мажи постои поголема веројатност да имаат основни здравствени проблеми релевантни за COVID-19 – како што се висок крвен притисок, кардиоваскуларни заболувања и некои хронични заболувања на белите дробови. Ова е делумно затоа што кај мажите има поголема веројатност да се вклучат во ризично однесување, како што се пушење, пиење и користење дрога.

Некои истражувања, исто така, покажуваат дека некои мажи имаат тенденца личната хигиена – како што е миењето на рацете – да ја тетираат помалку сериозно од жените. Ова може да се должи на фактот дека чистотата честопати се поврзува со женственост, домашна работа и разубавување.

Како и да е, писателката Каролина Криадо-Перез истакна дека како резултат на тоа што повеќето медицински истражувања се фокусираат на машките тела, постои недостаток на разбирање за тоа зошто жените можат полесно да се изборат вирус.

 

Осаменост и социјална изолација

 

Пандемијата на COVID-19 ги акцентираше и различните улоги што мажите и жените сè уште ги играат во општеството – мажите не само што помалку се грижат за себе, туку и помала е веројатноста да бидат вклучени во грижата за другите.

Зачудувачки е колку жени зависат од извршување на ниско платена и неплатена грижа – без разлика дали е за деца, лица со хендикеп, постари лица или лица со нарушено здравје. Всушност, пандемијата им отвори дополнителни одговорности на жените да се грижат за други лица.

СОВИД-19 ги принудува луѓето да размислуваат за човековата кршливост, заемност и меѓузависност. Но, родовите норми бараат мажите да бидат неранливи – секогаш силни и самодоволни.

Мажите, кои исто така имаат тенденција да се дружат повеќе во групи во јавноста, може да го сфатат социјалното растојание помалку сериозно од жените. Исто така, може да им е потешко да прифатат дека им е потребна помош, сметајќи дека тоа е „немажествено“.

Особено веројатно е постарите мажи да чувствуваат осаменост и социјална изолација – и ова може да им го доведе менталното здравје во поголем ризик.

 

Влијание од затворањето

 

Родовите норми исто така пренесуваат чувство дека мажите треба да бидат моќни и контролибилни. Значи, додека многу мажи можеби уживаат во можноста да бидат повеќе вклучени во домот, некои тоа го искористија за да наметнат поголема доминација и контрола над партнерките и децата.

За многу жени и деца, домот е најопасното место за каде може да се биде. Националната повици за помош при домашни злоупотреби во Велика Британија забележа зголемување на повиците од 25% од почетокот на заклучувањето – што нагласува како карантинот може да ги зглеми домашните и сексуалните злоупотреби.

Порно-страниците, исто така, забележале зголемен сообраќај, а некои нудат бесплатен пристап за време на заклучување. Кампањите предупредуваат дека ова, заедно со зголемената доверба во технологијата, може да придонесе за пораст на вознемирување преку Интернет и сексуална злоупотреба.

 

Реакции на СОВИД-19

 

Гласовите на мажите доминираат во владините реакции на COVID-19, а маскулинистичка политика сè почесто ги обликува приодите на многу влади.
Владата на Велика Британија и скоро сите машки „воени кабинети“, му прогласија „војна“ на коронавирусот. Ова е проблематична аналогија затоа што она што е главно потребно за справување со COVID-19 е грижа, социјална солидарност и поддршка на заедницата – не борбата и насилството.

Овие патријархални дискурси можат да имаат сериозни импликации врз владината политика, како што се поттикнување на премногу милитаристички, авторитарни пристапи и приоритети на секторите во економијата и општеството во кои доминираат мажите. На пример, за жените поверојатно е да заглават во привремена, неформална или несигурна работа што отпаѓа од рамките на воспоставените мерки за заштита.

Исто така, постои опасност дека, како и со претходните кризи, владината поддршка ќе даде приоритет на индустриите што се сметаат за „најсилни за економијата“ – и каде доминираат мажите – како што се авијацијата, производството на автомобили и градежништвото. Ова може повторно да резултира занемарување на витални сектори каде доминантни се жените, како што се образованието, грижата и малопродажбата.

Ова се причините зошто постои итна потреба за родова анализа на владините мерки поврзани со СОVID-19 и влијанието што тие го имаат врз различни социјални групи. Исто така, мора да има драматично зголемување на финансирањето услуги за помош на лицата во ризик од домашна и сексуална злоупотреба.

Но, гледано уште поошто, оваа криза е огромна можност да се преиспитаат политичките приоритети и родовите односи. Нуди можност да се надминат годините на запоставување со препознавање на суштинскиот придонес на грижата за општеството. Ова не само што ќе помогне да се охрабрат мажите да ја играат својата улога, туку ќе води и кон промена на штетните родови норми после пандемијата COVID-19.

 

 

 

Извор: The Conversation 

Капитализмот има свои ограничувања

Императивот – изолација се совпаѓа со ново признавање на нашата глобална меѓузависност во текот на ова ново време и простор на пандемија. Од една страна, од нас е побарано да се собереме во нашите семејни заедници, заеднички простории за живеење или индивидуални живеалишта, лишени од социјален контакт и преместени во сфери на релативна изолација; од друга страна, соочени сме со вирус кој брзо ги преминува границите, несвесен за самата идеја за домашна територија. Но, не секој има домаќинство или „семејство“ , а и зголемена е бројката на бездомно или транзитирачко население во САД. Значи, „домаќинството“ се смета за простор за заштита, но тоа е далеку од точно за многумина. Во САД, формулирана е национална стратегија и истата се појавува во збунувачки форми во јавноста. Прашањето кој ќе живее и кој ќе умре, на нашиот претседател му изгледа како проблем за трошоците и придобивките за кои ќе одлучат пазарите. Во такви услови, како да го поставиме прашањето какви последици ќе има оваа пандемија во поглед на размислувањето за еднаквоста, глобална меѓузависност и нашите обврски едни кон други?

На крајот на краиштата, вирусот не дискриминира. Можеме да кажеме дека нè третира подеднакво, нè става подеднакво во опасност да заболиме, да изгубиме некој близок, да живееме во свет на непосредна закана. Вирусот работи во глобална рамка, но што е со нас останатите? Земајќи го предвид начинот на кој се движи и напаѓа, вирусот покажува дека глобалната човечка заедница е подеднакво несигурна. Во исто време, сепак, неуспехот на некои држави или региони однапред да се подготват (САД сега се можеби најозлогласениот член на тој клуб), зајакнување на националните политики и затворање на границите (честопати придружени со панична ксенофобија) и пристигнувањето на претприемачите желни да профитираат од глобалното страдање, сите сведочат за брзината со која радикалната нееднаквост, национализмот и капиталистичката експлоатација наоѓаат начини да се репродуцираат и зајакнат во пандемичните зони. Ова не треба да биде изненадување.

Здравствените политики во САД го олеснуваат ова на карактеристичен начин. Едно сценарио што веќе можеме да го замислиме е производството и маркетингот на ефективна вакцина против COVID-19. Јасно нестрплив да постигне политички поени што ќе му обезбедат ре-избор, Трамп веќе се обиде да купи (со готовина) ексклузивни права на САД за вакцина од германската компанија CureVac, финансиранa од германската влада.

Германскиот министер за здравство, кој не беше баш воодушевен, потврди за германските медиуми дека понудата е приложена. Еден германски политичар, Карл Лаутербах, забележа: „Ексклузивната продажба на можна вакцина во САД мора да се спречи по секоја цена. Капитализмот има граници“. Претпоставувам дека тој се спротивставил на одредбата за „ексклузивна употреба“ и не би бил позадоволен од истата одредба, доколку се однесуваше само на Германците.

Неодамна, Трамп склучи договор со „Gilead Sciences“, фармацевтска корпорација, која им дава ексклузивни права за развој на Ремдесивир, лек со потенцијал за лекување на вирусот СОВИД-19. Поканувајќи ги Волмарт и ЦВС во Белата куќа да дојдат до некакви решенија, не само што открива погрешно разбирање за тоа како се развиваат нови медицински третмани, туку и ја меша разликата помеѓу бизнисот и јавното здравство на доста последователни начини.

Пред само неколку дена, Трамп јасно стави до знаење дека финансиското здравје на нацијата е вистинското здравје и дека единствената релевантна мерка е Вол Стрит. Како резултат, враќање на „business as usual“ (во слободен превод: бизнисот е најважен) дури и ако тоа значи ризик од зголемена стапка на смртност од вирусот, е оправдано според него. Јасната импликација е дека во ред е ако најранливите луѓе починат – стари лица, бездомници, оние со веќе постоечки здравствени состојби – сè додека економијата може да се оживее. Нацијата не е нејзиниот народ, туку нејзините пазари.

Нема поента повторно да се запрашаме, што ли мисли Трамп со ова? Прашањето беше поставено толку многу пати доведувајќи не во крајно вознемирувачка состојба што веќе не ни можеме да бидеме изненадени. Тоа не значи дека нашиот бес се смалува со секој нов пример на неетичко или криминално самособорување. Доколку тој беше успешен во неговите напори да ја купи потенцијалната вакцина и да ја ограничи нејзината употреба само за американски граѓани, дали тој верува дека американските граѓани ќе му аплаудираат поради неговите напори, воодушевени од идејата дека тие самите се избавени од смртна закана кога другите нации не се? Дали американската јавност навистина би сакала ваков вид на национализам? И, ако само богатите имаат пристап до соодветен третман, се очекува ли да аплаудираме на оваа радикално непристојна социјална нееднаквост, заедно со пазарната рационалност и американската исклучивост?

Дали се очекува да го афирмираме неговиот само-прокламиран „брилијантен“ начин за склучување договор во вакви услови? Дали мисли дека повеќето луѓе сметаат дека слободниот пазар треба да одлучи како се развива и дистрибуира вакцина? Дали во неговиот свет е воопшто возможно да се размислува дека треба да се инсистира за светски здравствен проблем којшто треба да ја надмине пазарната рационалност во овој момент? Дали е тој во право да претпостави дека останатите живеат во рамките на параметрите на неговиот замислен свет?
Дури и да не се применат вакви ограничувања врз основа на национално државјанство, сигурно ќе ги видиме богатите и целосно осигураните како брзаат да обезбедат пристап до ваква вакцина кога таа ќе стане достапна, дури и ако начинот на дистрибуција гарантира дека само некои ќе имаат пристап до неа, а другите ќе бидат препуштени на континуирачкиот и засилен прекаријат. Социјалната и економската нееднаквост ќе се погрижат вирусот да дискриминира. Само што, вирусот не прави дискриминација, но ние, луѓето, дискриминираме, формиравме и анимиравме, такви какви што сме – преку поврзувањето на моќта на национализмот, расизмот, ксенофобијата и капитализмот.

Се чини дека најверојатно следната година ќе проследиме едно болно сценарио во кое некои човечки суштества ги потврдуваат своите права да живеат на штета на другите, повторно наметнувајќи ја лажната разлика помеѓу оние кои вредат и оние кои не вредат да бидат обжалени, односно оние кои треба да бидат заштитени од смрт по секоја цена и оние чии животи се сметаат дека се доволно вредни за да бидат заштитени од болест и смрт.

Сето ова се случува против претседателскиот натпревар во САД во кој шансите на Берни Сандерс за обезбедување на номинација од Демократите сега изгледаат многу далечни. Новата прогноза која го покажува Бајден како јасен предводник е катастрофална за овие времиња токму затоа што Бајден се закануваше дека ќе го намали јавното финансирање за стари лица, додека и Сандерс и Ворен се залагаа за „Medicare for all“ (Здравство за сите), сеопфатна програма за јавно здравство што ќе гарантира основна здравствена грижа за сите во земјата. Ваквата програма ќе стави крај на пазарот управуван од страна на приватните компании за осигурување кои редовно ги напуштаат болните, задолжителните трошоци од џеб, кои се буквално недостижни, и ќе ја овековечат бруталната хиерархија помеѓу осигураните, неосигураните и неосигурливите.

Социјалистичкиот пристап на Сандерс кон здравствената заштита може посоодветно да се опише како социјалдемократска перспектива што во суштина не се разликува од она што Елизабет Ворен го изнесе во претходните фази на нејзината кампања. Според него, медицинското покритие е „човечко право“ со што сака да каже дека секој човек има право на здравствена заштита која што му е потреба. Човековите права имаат тенденција да ја замислуваат индивидуата како точка на заминување.

Но, зошто да не ја сфатиме здравствената заштита како социјална обврска што произлегува од заедничкото општествено живеење? За да изнуди консензус на ваква тема, и Сандерс и Ворен ќе требаше да го убедат американскиот народ дека сакаме да живееме во свет во кој никој од нас не негира здравствена заштита на било кој друг. Со други зборови, би морале да се согласиме на социјален и економски свет во кој е радикално неприфатливо некои да имаат пристап до вакцина која може да ги спаси нивните животи кога на другите треба да им биде одземен пристапот со образложение дека не можат да платат или не можеле да обезбедат осигурување што би платило, или затоа што немале виза или правен статус.

Една од причините што во Калифорнија гласав за Сандерс заедно со мнозинството демократи е тоа што тој, заедно со Ворен, отворија начин да го обмислат нашиот свет како да било наредено од колективна желба за радикална еднаквост, свет во кои сите се собравме да инсистираме дека материјалите што се потребни за живот, вклучително и медицинската нега, ќе бидат подеднакво достапни без разлика кој сме ние или дали имаме финансиски средства.

Таа политика ќе воспостави солидарност со другите земји кои се посветени на универзалната здравствена заштита и така ќе воспостави транснационална политика за здравствена заштита, посветена на реализација на идеалите за еднаквост.

Новите анкети кои излегоа го стеснуваат националниот избор на Трамп и Бајден токму додека пандемијата го згаснува секојдневниот живот, интензивирајќи го прекаријатот на бездомните лица, неосигураните и сиромашните. Идејата дека може да станеме народ кој посакува да живее во свет во кој здравствената политика е подеднакво посветена на сите животи, да го демолира стопанството на пазарот на здравствена заштита кој прави разлика меѓу достојните и оние кои можат лесно да бидат препуштени на болест и смрт, краткотрајно беше жив.

Дојдовме до тоа да се разбираме себеси поинаку, бидејќи Сандерс и Ворен ја искористија другата можност. Сфативме дека можеби ќе почнеме да размислуваме и да цениме надвор од условите што капитализмот ги поставува за нас. И покрај тоа што Ворен веќе не е кандидат, а Сандерс веројатно нема да го врати својот моментум, ние сепак мораме да прашаме, особено сега, зошто ние како народ сè уште сме против тоа да ги третираме сите животи како да имаат еднаква вредност? Зошто некои сè уште се воодушевуваат од идејата дека Трамп ќе се обиде да обезбеди вакцина која ќе ги заштити американските животи (како што тој ги дефинира) пред сите други?

Предлогот за универзално и јавно здравство го оживеа социјалистичката фантазија во САД, онаа што сега мора да почека да се реализира како социјална политика и посветеност кон јавноста во оваа земја. За жал, во време на пандемија, никој од нас не може да чека. Идеалот сега мора да се одржува во живот во социјалните движења кои помалку се вклопуваат во претседателската кампања отколку од долготрајната борба што претстои пред нас. Овие храбри и сочувствителни визии, исмејувани и отфрлени од капиталистичките „реалисти“ имаа доволно време во етерот, бараа доволно внимание за да зголемениот број на луѓе – некои за прв пат – да посакаат променет свет.

Се надевам дека можеме да ја одржиме оваа желба во живот.

 

 

 

Извор: Verso

Бидување заедно од дистанца

Грешиме. Во потрага по грешки, грешиме. Без да се стави крај. Изгубени пред многу силен, невидлив непријател. Но навистина ли е непријател? И нашата битка – би можела ли да биде таква за која никогаш не беше прогласена војна?

Кои се вистинските зборови?

Прописи врз прописи, продолжуваат да бидат издавани во обид да се направи фронт во ситуација која станува сѐ повеќе ургентна и сериозна. Прописи за вонредност, за состојба која се излева надвор од вообичаените правила. Прописи, кои настојуваат да го задржат тоа што се чини целосно надвор од контрола.

Веројатно, се настојува да се контролираат и најситните детали? Бидејќи деталите се важни… Дури се вели дека токму во деталите се крие добриот Бог.

Една работа, барем, е јасна. Тоа што верувавме дека го знаеме нема да послужи за една соодветна анализа. Потребни се нови зборови…

Погодениот живот, веројатно, е гол? Животите на жителите на оваа планета во немирен метеж, се голи?

Ги живееме нашите тела како предмети на очај, соголени пред можноста да превагне нивната исклучителна важност. Тела кои не се само вектори на епидемии. Туку и средства кои го пренесуваат тоа што сме. Средства за комуникација. Симптоми на нашето заедно-бивство (essere comune), кожни контури кои чувствуваат и се изложени, вперени да се заштитат и дoпуштат контакти. Можни различни форми на тоа што сме го вдишале, разбрале, запаметиле, заборавиле, сонувале… Никогаш само поединчено – невозможно е. Туку секогаш во заедништво.

Заедништво кое никогаш не е и втолпеност, измешаност, конфузија. Никогаш едногласно, особено не кога се оформува неговата конечна сила. Одделувањето и дистанцата се негови чувари. Чувари на соодноси кои не треперат затоа што се плашат, туку токму заради тоа што се доведени во прашање.

Безвреден е обидот да се претпостават форми на живот кои не се во сооднос, да се теоретизира за животи без соодноси.

Безвредно е да се прибегне кон теорија кога некој се препнува. Апстракцијата е секогаш реална. Таа е една од највозвишените форми кои телото ги претполага, од кои има потреба.
Да се биде заедно од дистанца е напор кој го прави можно измислувањето нови зборови, нови пози, нови хоризонти. Патем, нешто веќе се случува. Воедно, се работи за напор кој бара многу трпение.

Многу жени го искусиле овој напор на своја кожа низ вековите, во нивните домови.
Одново ќе го откриеме средиштето на состојба на домување (condizione domestica). Ќе имаме можност, конечно, да го откриеме нејзиниот политички потенцијал, од каде што приватноста не е лишена. Телата за кои верувавме дека знаеме како се употребуваат, ако сме вдомени и знаеме како да го насочиме пригодното внимание, ќе нѐ однесат таму каде што досега не сме биле.

Ова е можноста. Да не ја пропуштаме.

 

 

Сапиенца, Рим,
9.03.2020

Елетра Стимили

Превод: Вики Младенова

Извор: Окно 

Scroll to Top