Статија

Да се биде жртва на говор на омраза 

Говорот на омраза се дефинира како навредлив или заканувачки говор што изразува предрасуди кон одредена група, особено врз основа на раса, етницитет, род, сексуална ориентација и други идентитетски карактеристики. Многумина кои шират расистички, сексистички или хомофобичен говор на омраза сметаат дека само го остваруваат своето право на слободен говор и изразување. Точно е дека некогаш е тешко да се разграничи што е слободен говор, а што веќе преминува во говор на омраза. На пример, ако некој се противи на легализирање на истополови бракови, тоа не е нужно говор на омраза, но ваквата политичка позиција често се граничи со истиот. Но, ако говорот содржи експлицитно повикување на насилство кон одредена група, тогаш е несомнено говор на омраза. Изложеноста на ваков говор на луѓе од маргинализираните заедници може да има негативно влијание врз нивното ментално здравје, но исто така не е исклучено овој говор да премине од дигиталниот во физичкиот простор и да претставува директна опасност за овие лица. 

Со зајакнатото користење на социјалните медиуми, секој корисник на овие платформи е сè поизложен на ставовите на голем број луѓе. Но овие ставови не се секогаш само дел од различни јавни дебати: често социјалните мрежи се полни со повици за насилство и говор на омраза. Заради нивната структура и алгоритми овој говор може да биде засилен и концентриран на одредени постови – на пример, голем број од вестите за Скопската парада на гордоста имаа изобилство на квирфобичен говор на омраза во коментарите на овие постови. 

Како што може да се види со случајот на Скопје Прајд, жртвите на ваков вид на говор се често цели заедници и идентитетски групи. Кога некој повикува на насилство или користи деградирачки и дехуманизирачки говор против Ромите, Албанците или друга етничка заедница, тој говор имплицитно врши штета врз сите припадници на таа заедница. Но, некогаш жртвите не се само абстрактна идентитетска група, туку може да бидат поединци кои се нападнати врз основа на одредени идентитетски карактеристики. Политичарките и жените на јавни функции се често жртви на сексистички говор на омраза. Пратеничката Санела Шкриељ од СДСМ, која е бошњакиња, вели дека таа искусила говор на омраза врз основа на нејзиниот род, но и врз основа на нејзината етничка припадност. 

„За жал, мизогинијата и говорот на омраза спрема жените се и те како присутни и на моето работно место кое би требало да биде храмот на демократијата, односно Собранието. За мене е неприфатливо пратениците кои имаат најголема одговорност во поставување на пример за дебата заснована на почит кон соговорникот и аргументирана дискусија, да бидат тие кои отворено промовираат говор на омраза спрема жените, етничките заедници или други групи како што е ЛГБТ заедницата,“ изјави Шкриељ за Медуза. 

Шкриељ не е единствен ваков пример: неформалната иницијатива #СоНеаСме има реагирано на повеќе случаи на сексистички говор и последно реагираа на деградирачките коментари насочени кон министерката за одбрана Славјанка Петровска. Односно, сексистичкиот говор на омраза е системски проблем. Шкриељ го гледа говорот на омраза како форма на родово засновано насилство врз жените кое се темели на нееднаквите позиции на моќ на мажите и жените во општеството и чија крајна цел е обесхрабрувањето на жените да учествуваат активно во јавниот живот и носењето на одлуки.

„Политичката култура, односно некултура, изобилува со родови стереотипи, сексизам, мизогинија, говор на омраза и сето тоа дополнително го засилува насилството врз жените во политиката. Многу е важно да се истражува и следи говорот на омраза врз жените во политиката за да се укаже на штетното влијание што го има, не само врз поедини жени и нивната благосостојба, туку и врз општата мотивација на жените активно да се вклучат во политичкиот живот. Врз основа на овие сознанија, неопходно е да се формулираат мерки кои ќе овозможат сузбивање и санкционирање на говорот на омраза,“ додаде Шкриељ. 

Последиците од говорот на омраза можат да бидат многу сериозни и Шкриељ смета дека истиот е прв чекор до акти на насилство од омраза. Заради овој потенцијал, Шкриељ вели дека говорот на омраза треба соодветно да се санкционира, но и да се работи на сузбивање, односно превенирање на истиот. Таа посочи кон новата концепција за основно образование кој таа смета дека добар чекор во насоката на сузбивање, поставувајќи ги родовата еднаквост, инклузивноста и мултикултурализам како клучни вредности на нашиот образовен систем.

Мора да се напомене дека говорот на омраза и заканувачкиот говор на интернет не секогаш поминува неказнет. На 22 септември, Основниот суд во Кавадарци му изрече затворска казна од 8 месеци на лицето К.З. За загрозување на сигурноста на Митко Јанчев, актуелниот градоначалник на Кавадарци. Граѓански активисти кои со години се борат за безбедноста на маргинализирани групи и казнувањето на говорот на омраза против ЛГБТ луѓето, етничките малцинства и други групи на загрозени граѓани го посочија лицемерието на судскиот систем во државата кој експресно реагира кога се во прашање политичари, но не и кога е загрозена безбедноста на обични граѓани. 

За нашите случаи, кога мета се ЛГБТИ+ луѓе, активисти за човекови права и жени политичарки, институциите не реагираат и сметаат дека не постои реална закана, иако имавме повеќе случаи на насилство во изминатиов период каде мета беа активисти“, изјави Давид Тасевски, извршниот директор на организацијата Субверзивен Фронт.   

Жртвите на говор на омраза често имаат многу помалку моќ од личностите на политички функции и се обични граѓани кои едноставно припаѓаат на одредена идентитетска група. Дејан Сламков, „аут“ геј маж кој е истовремено и млад активист за ЛГБТ права и го води подкастот Save Our Children, беше жртва на говор на омраза и повици за насилство на социјалните медиуми откако во јули годинава една клупа во Стојаково, неговото родно село, беше обоена во боите на виножитото. Иако тој воопшто не беше инволвиран со боењето на оваа училишна клупа, беше обвинет за ширење на ЛГБТ пропаганда и наречен „преседател на lgbd заедницата од Стојаково“. Сламков го има пријавено инцидентот кај надлежните институции, но вели дека сѐ уште нема никаква разврска и дека тој сѐ уште е изложен на говор на омраза. 

Според извештај на Хелсиншкиот комитет за човекови права, дел од коментарите кои содржеле говор на омраза за овој случај се следниве: „кој се ја гази оваа земја, воен рок за да нема вакви како вас…“, „Бате јас за тебе иам решение застани на водоводут да та поминум су 200km И да ги разрешме дилемте“, „тебе дете не ти се пишува арно…“.

Баш скоро го отворив Фејсбук постот (од пред 3 месеци) од кој започна сè и видов дека еден од луѓето кој беше вклучен во претходниот инцидент пак беше коментирал велејќи дека ширам “пропаганда” со еден пост на Инстаграм профилот на подкастот. Под тој коментар секако стои и закана дека физички ќе се пресметат со мене,“ изјави Сламков за Медуза. 

Сламков исто така напомена дека тој не е единствената жртва на говор на омраза заради неговата сексуална ориентација, туку дека неколку пати биле нападнати и неговите родители. Мајка му на Славков го придружуваше својот син на Скопје Прајд летово со транспарент на кој пишуваше „Го сакаме нашиот геј син“. Тој вели дека намерно не ја постирал сликата со мајка му и транспарентот на неговиот Фејсбук профил бидејќи знаел дека тоа би можело да допринесе до говор на омраза онлајн, но и во живо за мајка му. Сламков вели дека сака да ги „заштити“ своите родители од говорот на омраза насочен кон него и ЛГБТ заедницата. 

Тој смета дека недејствувањето на институциите – непостапувањето во случаи на говор и дела од омраза, како и недостиг на едукација и вокализирање на поддршка кон заедницата – допринесува до тоа да хомофобите ги гледаат ЛГБТ луѓето како „инфериорни, ранливи луѓе на кои може било што да му се каже или да му се направи без последици.“ Но Сламков исто така нагласи дека одговорноста не лежи само кај институциите, туку и кај поединците кои имаат ЛГБТ луѓе во нивните животи. 

„Но товарот не треба да падне само на институциите, туку и на родителите и блиските луѓе на ЛГБТ+ луѓето, бидеји тие се главната потпора наша. Би завршил со пораката од татко ми до сите родители: Не се срами. Не се плаши. Ослободи се. Ослободи го своето дете. Биди со него, твоето чедо”.

Скриените форми на конверзионата терапија

Пишува Грација Атанасовска

 

Текстот првично беше објавен на respublca.edu.mk
Во продолжение проследете ја проширената верзија објавена на сајтот на Коалиција Маргини.

 

Живееме во доба во која за сексуалноста и родот се знае многу повеќе отколку во претходните децении. Иако тоа би требало да нè ослободи од предрасудите, митовите, и застарените, квази-научни мислења поврзани со нив, сведоци сме дека тие се сè уште многу присутни околу нас.

Едно од таквите застарени и квази-научни мислења е и она поврзано со можноста за менување на сексуалната ориентација и родовиот идентитет, чијашто крајна инстанца е токму „конверзионата терапија“.

 

ШТО Е „КОНВЕРЗИОНА ТЕРАПИЈА“?

Конверзиона терапија, уште нарекувана и репаративна или реориентациска терапија, подразбира различен тип на пракси кои имаат за цел да ја променат или поттиснат нехетеросексуалната ориентација или нехетеронормативниот родов идентитет на една личност. Ваквата „терапија“ почива на идејата дека сексуалноста и родот се избор или ментална болест, тренд, резултат на неправилен социјален развој, семејни проблеми, или пак заведување, „перење мозок“ од страна на друга (хомосексуална) личност. Главната премиса на конверзионата терапија е дека нехетеронормативните сексуални и родови идентитети можат да се „излечат“ и вратат „во нормала“.

Голем број светски, стручни и релевантни водечки институции кои се однесуваат на човековото физичко, ментално и емоционално здравје веќе пет децении ја отфрлаат идејата дека нехетеронормативните идентитети се болест и нешто што треба или може да се смени, и се категорично против конверзионата терапија сметајќи ја за неетичка и штетна.

Еден пример е Европската асоцијација на психотерапевти (EAP – European Association for Psychotherapy), која се има произнесено со официјален став дека „сексуалната ориентација не може да биде сменета“ и дека, до ден денешен, „’причините’ за хетеросексуалноста и хомосексуалноста остануваат непознати.“ Оттаму, според нив, ниту еден „одговорен психотерапевт“ нема да се обиде да го преобрати својот клиент од хомосексуалност во хетеросексуалност. Тие додаваат и дека психотерапевтите мора да бидат внимателни кога се соочуваат со клиенти/пациенти кои самите бараат конверзиона терапија, затоа што таквите барања честопати прикриваат други поттиснати проблеми.

Американската асоцијација на психолози (APA – American Psychological Association) во 2021 година се произнесе со официјален став кој ја осудува конверзионата терапија поврзана со родовиот идентитет:

„Психолозите разбираат дека родот е небинарен конструкт којшто дозволува распон на родови идентитети и дека родовиот идентитет на една личност не мора да се совпадне со полот којшто е назначен по раѓањето.“

Надоврзувајќи се на СЗО (Светската здравствена организација), тие велат дека е неточно и несоодветно да се гледа на овие техники и пракси како на терапии или на третмани, бидејќи несовпаѓањето на полот и родот само по себе не е ментално нарушување.

 

КАКВА СÈ МОЖЕ ДА БИДЕ КОНВЕРЗИОНАТА ТЕРАПИЈА?

Според Обединетите нации, во некои случаи конверзионата терапија се поистоветува со психичко, емотивно и физичко измачување.

Виктор Мадригал-Борлос, независен експерт на Обединетите нации за сексуална ориентација и родов идентитет, во својот извештај за 2020 за Советот за човекови права, повика на голбална забрана на практики поврзани со конверзионата терапија.

Тој наведува три пристапи кои се доминантни во конверзионата терапија:

(1) „психотераписки интервенции кои се темелат на верувањето дека сексуалната или родовата разноличност произлегуваат од абнормално воспитување или искуство;

(2) медицински пракси чии корени се наоѓаат во теоријата дека сексуалната или родовата разноличност е инхерентна биолошка дисфункција;

и (3) интервенции поврзани со религиско верување чија премиса е дека има нешто инхерентно злобно во различните сексуални ориентации и родови идентитети.“

Под конверзиона терапија се подразбираат мноштво пракси кои можат да имаат клиничка позадина, како на пример психоанализа, бихевиорална терапија и когнитивно бихевиорална терапија, хипноза, EMDR терапија, електроконвулзивна терапија, семејна и групна терапија, психолошко советување, и употреба на психофармациски средства.

Исто така, таа може да продразбира и врснички, семејни или религиозни интервенции во кои спаѓа и верско советување, молитва, пост, егзорцизам, и друг тип на импровизирани (некогаш и преземени и модифицирани психотерапевтски) програми, со што настанува комбинација од различните пристапи на конверзионата терапија.

 

ЗОШТО Е КОНВЕРЗИОНАТА ТЕРАПИЈА ТОЛКУ ШТЕТНА?

Конверзионата терапија е неетичка и штетна пред сè затоа што манипулира со негативните чувства на срам и вина, немоќ, недоволност, безвредност, пониженост, осаменост и изолираност со кои се соочуваат огромен број на ЛГБТИ луѓе поради сè уште присутната општествена дискриминација.

Всушност, она на што најмногу се потпира конверзионата терапија, и од коешто најмногу успева да капитализира, е токму искуството на неприфаќање, како што нагласува Ана Блажева – психтерапевтка, истражувачка и доцентка на Институтот за општествени науки и хуманитарни науки во Скопје.

Таа смета дека „искуството на неприфаќање“ е во основата на конверзионата терапија и дека истото може да има „далекусежни последици по менталното здравје, затоа што директно се одразува врз сликата за себе на личноста и односот на светот кон нејзе.“ Ова искуство на неприфаќање е секогаш поврзано со, како што вели Блажева, некаков „ултиматум“ – „да се промениш за да заслужиш љубов, прифаќање и припаѓање“. Но невозможноста за остварување на таквиот ултиматум потоа раѓа недоверба во самата личност, ја руши сликата за себе, и истовремено создава еден циклус на „недоверба во светот и во другите“. Ефектот на ултиматум на крајот може да кулминира во „ситуација на континуирано отуѓување и болка, и во врска со себе и во врска со светот,“ објаснува Блажева.

Парадоксот на конверзионата терапија е што, во основа, почива на дискурс кој вели дека има за цел да ѝ „помогне“ на ЛГБТИ личноста. Но, наместо да ѝ помогне да се прифати себеси каква што е, со својата нехетеросексуалност или нехетеронормативен родов идентитет како здрава варијација од спектарот на човечката сексуалност и род, се случува токму спротивното – „наместо кон подобрување на менталното здравје, се придонесува кон влошување на состојбата која може лесно да премине во депресивни и други посериозни психички нарушувања,“ заклучува Блажева.

Последиците од конверзионата терапија можат да бидат многу сериозни. Од депресија, анксиозност, нарушувања на сликата за себе и губење на самодовербата, до ПТСД и самоубиство. Гневот, стравот, и промените во личноста се уште еден резултат на конверзиона терапија, слично како и намерното дистанцирање од блиски луѓе кои жртвите на конверзионата терапија често ги обвинуваат за тоа што го искусиле.

Всушност, како што нагласува Николина Тодоровиќ, авторка од Босна која пишува за секојдневните матрици на конверзионата терапија, младите кои биле подложени на некаков вид ваква „терапија,“ речиси без исклучок тоа го направиле под притисок на своите родители.

На овој елемент од конверзионата терапија се осврна и Лина Ќостарова Унковска, клинички психолог и основач на Центарот за психосоцијална и кризна акција во Скопје. Таа вели дека родителот, во обид да се справи со информацијата дека неговото/нејзиното дете е ЛГБТИ, се информира секаде и на секаков начин за како да го промени тоа  – „сеедно што ќе добие тој/таа продолжува да инсистира да го води детето на неверојатни места, за да го излечи, некогаш и по која било цена […].“ Тоа, според неа, често води до целосно менување на односите во семејството и семејната динамика – „[н]екогаш доаѓа до толку силни разлики, што тие предизвикуваат конфликти, поделба во табори меѓу најблиските, сè до раскинување на врските.“ И тоа, се разбира, на крајот исто така претставува товар и исход од кој младите ЛГБТИ лица најмногу се плашат, заклучува Ќостарова Унковска.

 

КОНВЕРЗИОНАТА ТЕРАПИЈА ВО МАКЕДОНИЈА

Во Македонија нема индикации за масовно организирана мрежа на институции и групи кои вршат конверзиона терапија, за разлика од земји како САД, каде што конверзионата терапија е легална во 30 држави и низ која досега минале околу 700.000 луѓе. Всушност, таа е сè уште легална во поголемиот број од земјите во светот и ја има речиси секаде, на еден или друг начин.

Кај нас, исто така не постои никаква забрана за конверзиона терапија, иако постои во соседна Албанија. Во 2020 година, главното здружение на психолози во земјата воведе забрана за конверзиона терапија помеѓу своите редови, што значи дека секој лиценциран психолог во Албанија кој би се обидел да спроведе такво нешто би можел да подлежи на дисциплински мерки и ризикува да ја изгуби својата работна дозвола.

 

ПАТОЛОГИЗАЦИЈА НА СЕКСУАЛНАТА ОРИЕНТАЦИЈА ВО УЧЕБНИЦИ ПО ПСИХОЛОГИЈА

Сепак, постојат одредени ретки јавни изблици во кои се заговара психотерапевтска конверзиона терапија. Примерот е лоциран во едно истражување на Коалиција Маргини од 2011 година, со наслов „Хомосексуалноста во образованието во Република Македонија“, во кое учествува и Снежана Врангалова, докторка по развојна психологија и сексолог, базирана во САД, со наслов на тема „Третманот на хомосексуалноста во образованиот систем во Република Македонија“. Во него таа посочува патологизација на хомосексуалноста, и крајно проблематични, хомофобични, квази-научни ставови и тврдења во четири македонски учебници по педагогија, развојна психологија и психологија на родот. Првонаведениот е учебник за трета година средно школо, а останатите три се учебници долго време употребувани на Институтот за психологија и Катедрата за родови студии на Филозофскиот факултет во Скопје.

Во учебникот „Психологија на детството и адолесценцијата“ (Олга Мурџева-Шкариќ, 2009) хомосексуалноста не се карактеризира како „биолошки условена“ (29), туку како „избор“ и резултат на „воспитување[то] и социјализација[та]“ (цит. кај Врангалова, 29).

Во истражувањето на Врангалова особено проблематичен се покажува учебникот „Психологија на возрасните и стареењето“ од истата авторка (2010), каде што таа оди и чекор понатаму повикувајќи на „нужни превентивно-образовни програми за децата од преадолесцентната доба“ со цел да го спречи развојот на хомосексуалноста (30). Ова е еден од ретките јавни експлицитни примери кој заговара потреба од некаков тип на конверзиона терапија – се работи за официјален учебник на факултет, за луѓе кои се тренираат да бидат психолози, иако антигеј ставовите се познати помеѓу дел од професорите на Факултетот за психологија и претходно.

Авторката посочува два начини за искоренување на хомосексуалноста – соодветно информирање (превентивно) за тоа што значи „здрав психосексуален развој“, додека вториот начин е токму репаративна или конверзиона терапија која е насочена кон лица кои веќе тргнале кон „погрешниот пат на хомосексуалноста“. Според авторката, наведува Врангалова, најголем дел од случаевите успешно би се конвертирале во хетеросексуални лица – успешноста ја должи пред сè на оптимизмот кај терапевтот за исходот на терапијата и почнувањето во „порана детска возраст“ (31). А потоа продолжува со совет кон родителите да започнат со таков тип терапија „веднаш штом забележат“ несоодветни наклоности кај своето дете (32).

Овој учебник сè уште стои во факултетската листа на препорачана литература на истоимениот предмет на Институтот за психологија.

 

КАКОВ ОДНОС И СТАВ ИМААТ ЛГБТИ ЛУЃЕТО И НИВНИТЕ СОЈУЗНИЦИ ВО ОДНОС НА КОНВЕРЗИОНАТА ТЕРАПИЈА ВО МАКЕДОНИЈА?

Иако во Македонија вообичаено не се зборува отворено за конверзионата терапија, исклучокот кој беше наведен погоре ни укажува дека некаков облик на истата сепак постои во земјата. Всушност, со самото тоа што многу малку се зборува на оваа тема, толку полесно е да се игнорираат, отфрлат или прикријат нејзините индивидуални или колективни облици.

За таа цел беше формиран прашалник наменет најмногу кон ЛГБТИ заедницата, но и кон нивните сојузници (allies), со цел да се добие иницијална слика за тоа колку од нив се запознаени со овој феномен, и колку од нив минале низ такво искуство или познавале некој друг што минал.

 

ПОДАТОЦИ ОД СПРОВЕДЕН ПРАШАЛНИК ЗА КОНВЕРЗИОНА ТЕРАПИЈА ВО МАКЕДОНИЈА

Прашалникот го одговорија вкупно 66 лица. Од нив, 90.9% одговорија дека имаат слушнато за ЛГБТИ конверзиона терапија; мнозинството, односно 81.7% се информирале првично за овој феномен преку интернет и социјални мрежи.

На прашањето што подразбираат под конверзиона терапија, најголемиот дел од испитаниците дадоа одговори кои се вклопуваат во рамките на официјалната дефиниција за конверзиона терапија.

74.2% од испитаниците беа со нехетеросексуална ориентација, од кои најмногу фигурираа луѓе кои се идентификуваат како бисексуалци, а потоа геј мажи, лезбејки, пансексуалци и асексуалци.

Во однос на родовиот идентитет на испитаниците, најмногу доминираа цис-жените, со 57.6%, а потоа цис-мажите, трансродовите жени и трансродовите мажи, небинарни и родово флуидни.

На прашањето дали некој од испитаниците се нашол во ситуација на конверзиона терапија, или пак нивни познаник, потврден одговор дадоа 19.7%.

Најголем дел од нив, односно 38%, одговорија дека тоа се случило на некаков вид психотерапија (со психолог, психијатар, терапевт или лајф коуч). Религиозниот (верски) и семејниот контекст беа изедначени со 23%. Останатите 8% припаднаа на матичен лекар, и „другарка“.

Доколку би ја прошириле категоријата „психотерапија“ во поширока категорија на лица поврзани со здравствени установи и услуги, и во неа го вклучиме одговорот „матичен лекар“ покрај терапевтите, тогаш процентот на одговорот кој се однесува на оваа категорија би пораснал на 46%. Тоа е значителна бројка на млади ЛГБТИ луѓе изложени на милоста и немилоста на лицата кои треба да се одговорни и стручни за нивното физичко и ментално/емоционално здравје.

Оттаму, заклучокот од овој прашалник е дека одредени облици на конверзиона терапија се присутни во Македонија, најмногу во форма на некакво психолошко и/или верско советување и семеен притисок, и дека најголема опасност за нејзино перпетуирање се наоѓа кај стручните лица од здравствената фела, било да се тоа психотерапевти или лекари. Потоа следуваат и верските контексти, но и семејните коишто честопати се врзани или испреплетени со верскиот или здравствениот контекст.

 

ШТО МОЖЕ ДА СЕ НАПРАВИ ПО ОВА ПРАШАЊЕ?

Овие поразителни проценти го прават прашањето на институционално изјаснување против каков било вид конверзиона терапија за ЛГБТИ лица уште понужно и позначајно во Македонија.

Тоа го нагласува и Лина Ќостарова Унковска која што вели дека „[e]динствен начин вистински да се адресира прашањето на правата и слободите на изразување на ЛГБТИ+ лицата во С. Македонија е транспарентно заземање единствен и официјален став од страна на  домашната научна и стручна јавност, пред сè преку нивните струковни асоцијации и комори, за природата на ЛГБТИ+ појавите, за правата и слободите на овие луѓе.“

Прв чекор во таа насока беше претставувањето на Изјавата за потврдување на професионалниот став за и третман на ЛГБТИ+ лицата, со посебен осврт на младите, во октомври 2019 година. Во овој документ шест професионалци од областа на психологијата, психијатријата и родовите студии повикуваат на јасен и научно заснован став кој се однесува на прашањата околу сексуалната ориентација и родовиот идентитет, како и стручен и етички пристап кон толкувањата и помошта која стручните тела и институции ја нудат на ЛГБТИ+ деца и млади, родители, старатели, и наставници – пристап кој, како што се вели во Изјавата, секогаш треба да биде „во полза на младите и нивната благосостојба, и во насока на почитување на нивните права на себеизразување, еднаквост и учество.“

Дополнително, паралелно на оваа Изјава, потребна е и правна заштита за луѓето кои би можеле да бидат изложени на конверзиона терапија. Тоа би можело да се оствари преку донесување закон кој ќе ја дефинира и забрани оваа штетна пракса.

Исклучително е важно повторно да се нагласи дека последиците од ваков вид „терапија“ можат да бидат ужасно сериозни. Оттаму, исто толку важно е доколку има родители/старатели кои го читаат ова и кои размислуваат да го подложат своето дете на некаков вид конверзиона терапија, да побараат „чаре“ на друго место, односно кај релевантни психотерапевти кои ќе им помогнат да ги адресираат стравовите, дилемите и причините поврзани со негативната перцепција на бивањето ЛГБТИ. Истите психотерапевти треба да им помогнат на самите ЛГБТИ лица позитивно да ја афирмираат својата сексуалност, а на нивните семејства да ги валидираат и прифатат нивните ЛГБТИ деца, а не да се обидат да ги променат по секоја цена, со тоа ризикувајќи го нивното емоционално и физичко здравје.

Варијациите во сексуалната ориентација и родовиот идентитет не се погрешни и болни, и не смеат да се присилуваат на хетеронормативност. Етичка и кадарна психотерапевтка никогаш нема да се обиде да ги одврати своите клиенти од нивното постоење такви какви што се.

Извори:

https://www.europsyche.org/quality-standards/eap-guidelines/eap-statement-on-conversion-therapy/

https://www.apa.org/about/policy/resolution-gender-identity-change-efforts.pdf

https://www.who.int/europe/health-topics/gender#tab=tab_1

https://undocs.org/A/HRC/44/53

https://www.ohchr.org/en/stories/2020/07/conversion-therapy-can-amount-torture-and-should-be-banned-says-un-expert

https://lgbti.ba/nemam-nista-protiv-vas-ali-trebate-se-lijeciti-reparativna-ili-konverzijska-terapija-i-njene-svakodnevne-matrice/

https://www.stonewall.org.uk/about-us/news/which-countries-have-already-banned-conversion-therapy

https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/conversion-therapy-and-lgbt-youth/

https://www.reuters.com/article/us-albania-lgbt-health-idUSKBN22U2DU

http://coalition.org.mk/wp-content/uploads/2015/10/Homoseksualnosta-vo-obrazovanieto.pdf

Текстот е инициран во рамки на проектот „Towards a More Resilient LGBTI Movement LGBTI Movement > Know More – Protect Better”, поддржан од ILGA Europe и реализиран од страна на Коалиција МАРГИНИ, а во партнерство со ЛГБТИ Центарот за поддршка при Хелсиншкиот комитет за човекови права.

Маша Сеничиќ: Просторот е своевиден модел за нашите сеќавања

фотографија: Александар Дудуковиќ

 

Маша Сеничиќ (р. 1990) е сценаристка, писателка и новинарка од Белград. Дипломирала драматургија и магистрирала Теорија на драмски уметности и медиуми. Пишува проза и поезија и нејзините дела се објавени во зборници, антологии и списанија. Има објавено две збирки поезија: „Океан“ (2015), за која ја добива наградата „Млади Дис“, и „Повремена како викенд населба“ (2019) за која ја добива наградата „Душан Васиљев“. Маша има учествувано во различни проекти и едукативни работилници, пред се од областа на аудиовизуелната култура, како учесничка, авторка, соработничка, организаторка, модераторка и менторка, пред сѐ во областа на филмот и театарот. Како предавачка работела на различни едукативни проекти од областа на аудиовизуелната култура („Критичен камп“, „Мал филм“…)

Маша беше гостинка на овогодинешниот книжевен фестивал „Друга приказна“, а разговорот со неа го водеше нашата уредничка, Душица Лазова. За Медуза, Маша и Душица го пренесоа својот разговор во дигиталниот простор. 

Да почнеме со тоа што ќе ги мапираме точките во кои се поврзуваат два твои интереси: поезијата и драматургијата. Раскажи ни зошто се одлучи да студираш драматургија и колкаво е нејзиното влијание врз твојата поезија?

Од самиот почеток, драматургијата ја сметав за применето пишување, а таквиот однос кон текстот потекнува од тоа како го доживувам сопственото творештво, односно фактот дека никогаш не го мистифицирам пишувањето или уредувањето како некаков нужно инспиративен процес. За мене поезијата не е резултат на некаков набој туку на работа, истражување и насочување на текстот, па иако делото е поттикнато од автентичен момент на чувствување, разбирање и забележување, истото не застанува тука. Уште поважно, драматургијата претставува вештина за создавање слики во туѓиот ум, што ја направи мојата поезија попрецизна, односно влијаеше на тоа да изобилува со замисливи сцени чии описи се економични, наместо симболични споредби. Се разбира, некој друг го забележал тоа – како би било можно да имам толку јасен поглед за моите книги – но звучи како да е во склад со моите идеи.

Кога ја засака поезијата и што ти се допаѓа кај неа како книжевна форма?

Ми се допаѓа слободата на формата и нејзината необременетост со граматички правила и/или синтакса. Јазикот е тука за да се изврти, менува, приспособува, истовремено да звучи и да означува – понекогаш е доволно само едно од тие две. Кога првпат се сретнав со такви поигрувања што ме збунија и воодушевија – на пример, во песните на Е. Е. Камингс, Ј. Шалго, В. Деспотов, О. Давиќ – си помислив: тука сè е можно, ме заинтересира ваквиот текстуален простор. Тоа што не знам што точно претставува тоа сè (што може да биде) ме мотивира да продолжам да работам на поезијата, не само на песните, туку на поезијата како основа за истражување на некои (можеби нови) хибридни форми.

 

Во повеќе интервјуа велиш дека си опседната со просторот. Твоите две поетски збирки носат топографски или географски имиња кои означуваат одреден простор. Понатаму, просторот го среќаваме и во самите песни – без разлика дали станува збор за интимен простор (куќа, стан, викендица), јавен простор (музеј, пошта, институција) или измислен простор, односно простор кој останал да живее во сеќавањата. Зошто просторот е толку важен за тебе? Дали во твоите песни просторот претставува некаков симбол или повеќе се работи за егзистенцијален факт од кој извира твојата поезија?

Да цртав малку попрецизно или да имав повеќе трпение за математика, сега ќе бев архитектка. Навистина мислам дека просторот нè дефинира на некој суштински начин, од инфраструктурата што го насочува нашето движење во урбаните средини до терасите на хотелите каде што го поминавме детството. На психолошко ниво, просторот е своевиден модел за нашите сеќавања. Просторот, значи, претставува и факт и симбол и претпоставка и наратив. Како што пишува театарската режисерка и сценографка Мета Хочевар во својата книга Простори на играта – „ништо не може да се случи без да се случи некаде“.

Твојот докторски труд ги систематизира местата на сеќавање од реалниот па сè до дигиталниот простор. Тоа ме води до моето следно прашање. Дали и каде ја гледаш иднината на поезијата во дигиталниот простор? Дали поезијата треба да претрпи промени за да се прилагоди на интернет архитектурата?

Верувам дека иманентниот ритам во хипертекстот е истото она што го одредува значењето/природата на поезијата, па за мене тие се согласуваат и се разбираат преку овој идентичен потенцијал на движење. Поезијата создадена на мрежите бара посебна дискусија и одговори на голем број проблематични прашања, но ме фасцинира брзината со која се прилагодува формата (за ова веќе постојат добри есеи – и за разносот, и за естетските и содржинските барања на поезијата на социјалните мрежи). Верувам дека е важно да се направи разлика помеѓу поезија 1) која е создадена за мрежите, на нив; 2) која едноставно се споделува онлајн; и 3) која го црпи својот поетски материјал од онтологијата на интернет или програмскиот јазик и не нужно мора да се состои од текст. Конечно, да одговорам на прашањето: поезијата не мора да се менува, но би било пожелно да преплави некои неочекувани предели. Движењето, во секој случај, останува во нејзината срж.

 

Следствено на тоа, дали хипер текстот може да биде поетски текст?

Може, како што тоа може да биде и скалата што го опишува влијанието на ветерот врз однесувањето на морската површина. Мислам дека е важно да се гледа на идејата за поетското како нешто што ја надминува содржината и се прелева во намерата; затоа го барам поетското, а не само поезијата во некоја канонска смисла. Поетска може да биде и врската меѓу две слики, недостатокот на каузалност, инсистирањето на сликата – а не самата слика.

Во твојата втора поетска збирка, песните се поставени во референтен однос со други текстови: од листи за купување и записи од телефонски именик до теориски дискурс, извадоци од есеи, итн. Зошто се одлучи да ги вметнеш овие текстови? Која е нивната релација со твојата интимна архива?

Делумно го одговорив ова во претходното прашање, но се работи за некаква форма на предлагање и поништување на материјал кој може да биде поетски и ситуација во која со менување на контекстот – односно со сместување на текстот во рамка на нешто што се нарекува поезија – се менува ставот и/или погледот на читателот; упатството да го гледа текстот во книгата како поезија потоа го сфаќа како предизвик, како можност.

Една мала анегдота ме принуди за второто издание на мојата книга, кое веќе некое време виси во воздухот, да подготвам текст во чија основа лежи прашањето зошто толку нè мачи потеклото на текстот? Навистина, зошто е тоа така кога тој може да се деконструира, разложи, реконтекстуализира, вткае во нова текстура? А анегдотата е: за промовирање на мојата книга Повремена како викенд населба, мојот уредник случајно извлече дел од текстот што е преземен, чиј автор не сум јас, а кој всушност претставува прекршена Бофорова скала; јас само одбрав да го сместам овој пасус во полето на поезијата. Впрочем, и тој чин не е занемарлив, т.е. како што забележува Кенет Голдсмит, „и изборот е авторство“.

 

Во твојата песна „викенд населби“ двапати велиш „се изморив од доследноста“. Која е цената на доследноста и слободата на недоследноста?

Овие стихови се однесуваат на уморот од доследноста што се перципира однадвор, не на внатрешниот порив да бидеме верни на себе, туку на доследноста што другите мислат дека ја препознаваат во нас. Потребата да бидеме смирени, сведени, линеарни – што доаѓа од премолчениот договор со луѓето кои сакаат да мислат дека нè познаваат, засилено од предвидливоста на нашите постапки. Уморува да се движите во дадена рамка, никогаш да не заплачете во супермаркет (ако баш таму ни се плаче), да се стремиме да станеме личност која никогаш не јаде после осум часот (и нема да го прекрши тоа ниту по цена да гладува) или е беспрекорно внимателна кон туѓите родендени. А сепак, секој пропуст во тој систем го доживуваме како мала социјална пропаст и затоа постојано се трудиме нашите чувства да ги подредиме на праволиниско однесување.

За крај, кој е следниот простор што сакаш да го истражиш?

Моментално ме окупираат две теми: ништо како простор, дупката како неисполнива форма на материја која сепак не е лишена од значење (во текстот или во светот). И пожари – грандиозни и застрашувачки, диви пожари што никнуваат над одморалиштата, метрополите, во природните паркови. Селма Асотиќ во својата одлична поетска книга Reci vatra напиша – „Пожарот нема иднина. Какво олеснување за пожарот“, додека пак еден чешки министер, по најголемиот пожар во историјата на земјата, пред два месеци изјави – „Пожарот е… изгаснат“. И навистина, може ли нешто друго да се случи со пожарот? Областа на согорување, значи, е она што имам намера да го истражам.

 

Фотографиите се дел од приватната архива на Маша Сеничиќ.

Избор песни од Маша во превод можете да прочитате тука и тука.

Во фокус: Бејли Еjвери

Немањето пристап до безбеден и легален абортус диспропорционално ги погодува малцинските групи и маргинализираните заедници. Истовремено, ретко читаме за жените кои се пионерки во борбата за репродуктивни права, токму кај тие заедници. По повод Светскиот ден на пристап до безбеден и легален абортус, денес во фокус ја ставаме работата на Бејли Ејвери, од Флорида, САД.

Бејли Ејвери е активистка и застапничка за репродуктивна правда. Во 1970-тите, таа заедно со други активисти и истомисленици отвориле клиника во Гејнсвил, Флорида, каде се обезбедувале  информации поврзани со абортус, контрацепција и репродуктивно здравје на жените од малцински групи и жените со пониски примања. Наследството на Бејли исто така го вклучува и основањето на Националниот проект за здравјето на црните жени (NBWHP) – првата национална организација во САД која работела исклучиво на менталното и физичкото здравје и благосостојба на афро-американките. Нејзината работа се фокусира на жените кои, како и таа, имале високо ниво на стрес во нивните животи и се соочувалела со сиромаштија, криминал, насилство и расизам. Групите за самопомош и различните плаформи за застапување се темелите на нејзиниот активизам. Во 2008 година, Бејли Ејвери ја доби наградата Ruth Bader Ginsburg, како една од пионерките за женски права во САД.

ЗБОРУВАМЕ НА ТЕМА: ПРОМЕНА

Без правила, без насоки, без уредување – разгледуваме зборови, теми и концепти за ментална гимнастика. Оваа недела, размислувавме на што нè асоцира зборот промена, а нашите авторки Анастасија Марковска, Елена Петрова и Благица Димитрова ги споделуваат своите идеи на темата.

 

 

 

Анастасија Марковска

 

 

„…Дај ми спокој да ги прифатам нештата кои не можам да ги сменам…“ Сè уште траат масовните протести низ иранските градови како одговор на убиството на Жина (Махса) Амини. Интернетот ја рашири веста, никнаа безброј инфографици за што се случува во Иран, безбројните инфографици беа споделени од безброј корисници на социјалните мрежи, а безбројните споделување добија безброј срциња во знак на поддршка. Па што друго ние, оддалечени три илјади и нешто километри од местото на злосторот, можеме да направиме? Сè уште немам споделено инфографик – мислам дека веста е доволно покриена. Ми преостанува уште да не се оптеретувам дека нема како да им помогнам на угнетените жени во Курдистан и Иран (невозможно е секој од нас да е добриот месија) и да се надевам дека тамошните толпи ќе ги сменат нештата кои јас не можам да ги сменам.

„…храброст да ги сменам нештата кои можам…“ Од дневникот на храбрички нешта направени во последните неколку недели би ги издвоила одбивањето да му го кажам името на напорниот таксист (иако не е тешко да ми ја запомни адресата на живеење); укажувањето дека седмата „жената ќе ги измие садовите“ шега кажана во претежно машко друштво е исто толку несмешна колку и првата (иако е можно да не ме поканат на следната скара); и опоменувањето на средовечниот ЈСП контролор дека не е пријатно да дели комплименти на патничка во автобусот (иако веднаш ми кажа дека ми е криво затоа што е поубава од мене). Не знам колку тежи храброста на овие постапки, но верувам дека со нив е постигната барем мала промена – дури и таа промена да е премин на изразот на лицето на мажето од ултрасамоуверено во запрепастено.

„… и мудрост за да ја увидам разликата.“ Кој би рекол дека американски теолог, Alcoholics Anonymous и Курт Вонегат сложно би покажувале кон правилната насока?

 

 

 

Елена Петрова

 

 

Целата куќа смрдеше на јагнешко кога станав наредното утро. Беше околу десет кога конечно се упатив кон долниот спрат и ми беше сомнително тоа што мачките сè уште се немаа појавено барајќи за јадење. Досадни и напорни се кога се гладни: мјаучат на висока фрекфенција, скокаат, се плеткаат низ нозе и потсопнуваат во од. Ама за тоа единствено се жалам во присуство на мачкомразачи – да не се случајно им падне незгодно од едноминутната џева.

Како се наближував до кујната, така миризбата заоструваше. Одеднаш, станав свесна зa покриените огледала наоколу кои што наликуваа на украсни шампи. Беа насекаде, запоседнувајќи го местото каде што беше телевизорот, комодата со огледало и стаклениот креденец. Замислив како на напупчените набори на најмалата шампа наросувам чоколаден прав и внимателно ги вгнездувам карамелизираните цреши на врвот. На поголемата би посеала розови мрвици, а на најголемата би ставила само една јагода на врвот.

Мислата ми ја прекина шушкањето на алуминиумска фолија кое што доаѓаше од кујната. На масата, помеѓу тањирите со остатоците од вчерашната храна, мачките спокојно си го докусуруваа јагнешкото. Се приближив до металниот плех и видов дека скоро и да нема ништо од месото, само тука-таму по некоја коска. Набрзина ги фрлив остатоците надвор за мајка ми да не го затекне ваквото нецеремонијално сквернавење на гробната храна од страна на „трите напасти“, а мачките ме следеа.

Надвор ме сечеше свеж и студен ветрец додека стоев на тремот загледана во изглоданите коски на земјата. Сончево беше и ладно, си реков таман за 21 март.

 

 

 

Благица Димитрова

 

 

Секогаш кога мислам на промена, размислувам дали промената е избор или нужност. Инсистирајќи на применлива дефиниција за љубов во Сѐ за љубовта, bell hooks, цитирајќи го Скот Пек, ја дефинира љубовта како чин на волја – намера и дејство. Волјата подразбира избор. Не е нужно да сакаме, туку избираме да сакаме. Би го применила ова и во контекст на промените или сакањето промени. Подобар свет е и можен и нужен, ама избираме да е таков.

Секогаш кога мислам на промена, размислувам дали е фер да очекувам таква волја и стремеж кон промена од оние од коишто очекувам – пријатели, партнери, сострадалници, сонародници, со-работници, немоќници.

Секогаш кога мислам на промена, размислувам дали сме агенси или пасивни приматели на промените. Работите се менуваат дури и кога не (се чувствуваме како да) учествуваме. Дали тогаш пасивноста нѐ прави активен чинител или катализатор или дури и самата причина за некоја промена?

Секогаш кога мислам на промена, размислувам дали треба да се почне од себе и од мали акти или треба да поттикнуваме голема колективна промена. Размислувам дали воопшто треба да размислувам на индивидуална промена или таа следува по колективната. И како функционира едното без другото?

Секогаш кога мислам на промена, размислувам како премногу размислувам, а премалку дејствувам.

Секогаш кога мислам на стагнација, ги гледам сите промени.

„Доаѓаме со поклон“ – самостојна изложба на Шејла Камериќ

На 27 септември (вторник) во Националната галерија „Чифте Амам“ во Скопје, со почеток во 19 часот се отвара изложбата „Доаѓаме со поклон“ на познатата уметница Шејла Камериќ, организирана во соработка помеѓу КРИК – фестивалот за критичка култура и Фестивалот за феминистичка култура и акција – ПРВО ПА ЖЕНСКО. Кураторка на изложбата е Наталија Пауниќ.

Со оваа изложба, организаторите имаат цел да отворат критичка дебата за влијанијата, дијалогот и полемичките перспективи на современата уметност и нејзината одговорност во преиспитувањето на важните општествени прашања кои ги засегаат плуралните идентитетски стереотипи преку кои културата има опресивна и маргинализирачка улога, особено кога станува збор за читањето на родовиот, женски наратив.

За концептот на изложбата „Доаѓаме со поклон“

Претставувањето на делото на Шејла Камериќ во Скопје го разгледува долгогодишното портретирање на жените како вештерки и/или предмети. Алудирајќи на добро познатите тематски интереси на радикалниот феминизам, социјалистичкиот феминизам и пост-структуралистичките гледишта, изложбата исто така има за цел да расветли обични, домашни и познати секојденвни елементи и да им даде нагласок на проблемите на кои обично не им обрнуваме многу внимание. Оваа намера е внимателно внесена во новата измена на централното дело на изложбата „Доаѓаме со поклон“, коешто прикажува необично долга, тенка црвена ткаенина што почнува како типичен украс-панделка од женската долна облека и завршува така што ја заплеткува публиката со својата сопствена материјалност. Овој гест – претераното издолжување на панделката – си поигрува со идејата за предмет што и не е веќе предмет, туку има свој сопствен живот, своја сопствена волја и моќ.

Метафоричката вредност што ја содржи ова дело постои и во многу други, на различни начини. Многу од делата нè потсетуваат на предмети од домаќинството и на типично „женски“ рутини: плетење, ткаење, работа низ градината; да се биде мајка; па дури и „да се биде“ подарок, подарен некому (затоа, доаѓаме со поклон). Шејла Камериќ ги употребува овие процеси и состојби за да ги истражи и доведува во прашање (де)конструкцијата на родот, идентитетот, интимноста и сексуалноста, како и општествената, политичката и економска потчинетост на жените и нивните претстави во рамки на патријархалните општества и неолибералниот капитализам. Во таа смисла, зборот поклон, со англискиот спелинг bow, би можел различно да се прочита и протолкува: тоа bow се однесува и на наведнување, свивање, покажување дека се предаваме, покоруваме, прифаќаме, што исто така вообичаено може да се види пред или по перформансот. Да се прочита зборот различно и да се согледа и со оваа конотација исто така е поврзано со тоа како живееле жените во општествата што ни се познати досега.

Изложбата ќе вклучува и дела пренесени од нејзината последна соло изложба во Белград, „Мајката е кучка“, други фотографски дела „Емабаразада“ и „Непознато“) како и дела од сериите „Мажена “, „Исчезната“ и „Дигитални актови“. Исто така ќе содржи и едно ново дело, „Градина со рози“, коешто продолжува со истражувањето на формалната линија што ни е веќе позната од „Мажена“, истовремено носејќи ја заробеноста на женското тело во различна насока. Плетените цвеќиња, или поточно рози (цветови исполнети со симболичното значење на љубовта, моќта, убавината, сексуалноста, мистицизмот и жртвувањето) веднаш нè потсетуваат на Hortus conclusus, мотив од христијанската иконографија, популарен во доцниот среден век и раната ренесанса. Како што тврди Лиз Херберт Мекевој од Универзитетот Свонзи: „Идејата „да се заштитат жените од грев“ е неискрена, иако сеприсутна. Во повеќето култури, на женската сексуалност се гледа како на опасна од страна на мажите. Со нејзиното затворање, тие ја „спречуваат“ таа закана, а истовремено се преправаат дека ги заштитуваат жените од мажите.“

Воедно, во рамки на изложбата, публиката ќе има ретка можност да го проследи разговорот и претставувањето на Шејла Камериќ и да ги чуе мноштвото родови, политички, уметнички, естетски и социо-културни перспективи на уметницата. Низ разговорот ќе нѐ води кураторот, историчар и теоретичар на уметност и култура од Белград, Бранислав Димитријевиќ, но секако Камериќ ќе биде отворена и за прашања и коментари од посетителите на изложбата.

За Шејла Камериќ

Шејла Камериќ (Сараево, 1976) живее и работи во Берлин, Истра и Сараево. Студирала на Уметничката Академја во Сараево. Се занимава со теми што произлегуваат од нелинеарни историски наративи и лични приказни. Камериќ се фокусира на политиката на сеќавањето, облиците на отпор во човековиот живот и на особеностите со кои резултира борбата на жените. Некои од нејзините скорешни соло изложби се следниве: 2022: Kunsthaus Дрезден Robotron Kantine, Дрезден; 2021:КРАК Центар за современа култура, Бихаќ; Здружение Realstage, Сараево; 2018: Fondazione Adolfo Pini, Милано; Кибла, Mарибор и GAK Gesellschaft für Aktuelle Kunst, Бремен; 2015: ARTER Простор за уметност, Истанбул; Национална галерија на Косово, Приштина; 2014: Воен Театар, Сараево; 2012: Центар за современа уметност, Вилнус; Музеј за современа уметност, Белград; MSUM Mузеј за современа уметност, Љубљана; Sharjah Art Foundation, Sharjah Art Museum – мартовска средба, Шарџа; 2010: MACBA, Барселона; Röda Sten, Гетеборг; Prospectif Cinema, Центар Помпиду, Париз.

 

Извор: Tiiiit.inc!

Одмазди се (Do revenge)

Режија: Џенифер Кајтин Робинсон

Улоги: Камила Мендез, Маја Хок, Остин Абрамс, Алиша Бо

Времетрање: 118’

Земја: САД

Жанр: црна комедија, драма, coming-of-age

„Oдмазди се“ е coming-of-age црна комедија од 2022 година, во режија на Џенифер Кајтин Робинсон. Дреа (Камила Мендез) ја ужива својата средношколска моќ како алфа-девојка на престижниот кампус во Мајами, која се изборила за својот статус во супер-елитното училиште, иако поттекнува од сиромашна позадина. Но, нејзиниот живот е набрзо уништен, откако секс видето кое го снима за својот дечко, Макс (Остин Абрамс), магично е испратено до сите во училиштето.

Елеонор (Маја Хок) е нова ученичка, која исто така смета дека животот ѝ трајно уништен поради гласнина која ја почнала една девојка од училиштето. По една случајна средба во тенискиот клуб, Дреа и Елеонор создаваат тајно пријателство со цел одмазада на тие кои им згрешиле.

„Одмазди се“ претставува омаж (и тематски и естетски) на добро познатите тин-комедии од 90тите и 2000ти, со Gen Z шмек, занимавајќи се со, добро истражениот, но засекогаш релевантен наратив, на созревање во средина која креира поделби, која е насилна и застрашувачка, но истовремено зашеметувачки забавна и привлечна. Кинематографијата, костимите и музиката функсионираат одлично, но ликовите на моменти делуваат како карикатури на тропите кои ги застапуваат, иако филмот навудум пробува да ги разниша стереотипните тропи.

Прашањето кое се поставува е, дали на повидок е тин-класик за денешните тинејџери од калибарот на „Clueless“ или „Mean girls? Ние мислиме не. Нo можеби се работи за генерациски јаз. Погледете го филмот и пресудете сами 🙂

 

 

Во фокус: Махса Амини

Махса Амини е 22-годишната Иранка која почина неколку дена откако беше уапсена од т.н. морална полиција во Техеран бидејќи наводно носела несоодветен хиџаб. Во Иран, хиџабот стана задолжителен во јавност за жените и девојките постари од 9 години по Исламската револуција од 1979 година.

Амини била уапсена на 13 септември. Неколку часа по нејзиното апсење, нејзиното семејство било известено дека Амини е хоспитализирана. На 16 септември, беше објавено дека Амини починала од срцев удар, но очевидци тврдат дека таа всушност била претепана во комбето од страна на полицијата додека ја носеле во притвор.

Мојган Амини, мајката на Махса, во интервју за РСЕ непосредно пред веста за смртта на нејзината ќерка изјави дека нејзиното семејство поднело жалба до полицијата во Техеран. „Мојата ќерка беше во совршено здравје пред апсењето“, изјави таа.

Смртта на Махса Амини резултираше со протести низ десетици градови во Иран, почнувајќи од нејзиниот роден град Курдистан, главниот град Техеран, па се до помалите и конзервативни ирански гратчиња. На видеата од протестите, се гледа како жените и девојките ги палат своите хиџаби во знак на бес и револт, а на социјалните мрежи кружат и видеа во кои жените ги сечат своите коси во знак на солидарност. Се известува дека повеќе од 500 луѓе се приведени на протестите, а седуммина се убиени.

Во фокус: Жан-Лук Годар

Жан-Лук Годар, француско-швајцарскиот филмски режисер и пионер на француското филмско движење Нов бран од 1960-тите, почина на 91-годишна возраст. Годар важи за еден од највлијателните и провокативни режисери во 20 век, кој не само што започна ново движење во светот на филмот, туку и го промени кинематографскиот јазикот дотогаш користен.

„Неговото влијание врз филмската форма и јазикот во изминатите 60 години е фундаментално, но најдобрите филмови на Годар не се музејски дела што треба да се проучуваат: тие се енергични, секси, полни со бои и чад и мрачни сенки што обвиваат. Тие се живи. И ќе продолжат да бидат живи, иако нивниот творец повеќе не е“, напиша IndieWire во краткиот омаж составен од 12, според нив, најдобри филмови на Годар, кои се добар почеток во истрaжувањето на неговото богато творештво.

Годар беше отворен околу својата антикапиталистичка и антивоена политичка идеологија, која зема активен дел во неговиот филмски опус, во чекор со политичките движења од 60-тите. Жените во неговите филмови може да се гледаат доста орнаментално, олицетрворени во blasé изразот на Ана Карина, негова (прва) сопруга, соработничка и муза, која е исто така синоним за францускиот Нов Бран;  но таа е многу повеќе од украсна: додека мажите на Годар можеби служат како гласноговорници на неговата политика, жените се тие кои ја живеат и отелотворуваат.

Умешно избегнувајќи ги поставените стеги создадени од страна на веќе прокламираниот филмски наратив, детерминирачкиот став на Годар за создавање на хероина во центарот на своите филмски дела остави повеќе простор за истражување на женскиот субјективитет, земајќи ја предвид неговата повеќеслојност и комплексност. Иако во ерата на новиот бран никогаш докрај не беше постигнато целосно одвојување на женските улоги од веќе создадените патријархален наративи, за првпат почнаа да се отвораат прашањата за женската индивидуалност на филм.

Септемвриско издание на Skopje Pride Weekend

Септемвриската програма на Skopje Pride Weekend почнува на 15 септември, во 21:00ч во МКЦ, со перформансот/танц “Етика“, на францускиот кореограф Матjе Окемије, а во изведба на Патрис Дезмон и Пјер Емо.

Етика е дует на двајца мажи. Пјер, млад изведувач и сексуален работник, и Патрис, етичар и филозоф. Нивната средба е прашање на договор: размена на мудроста за младоста, па во текот на „договорот“ ќе се викаат Сократ и Алкибијад, замаглувајќи ги границите меѓу господарот и неговиот млад љубовник, испреплетувајќи ги лицата и ликовите. 

Поаѓајќи оттаму, Матје Окемије испреплетува патека за двајца во форма на сложен дијалог што ги заплеткува животните приказни и филозофските размислувања, до чувствителна и длабоко трогателна кореографска партитура. Двајцата мажи ги испитуваат своите слабости, издвојувајќи го немирот, играјќи си со двосмисленоста. “Етиката“ поттикнува да се прочита што ни откриваат овие тела на искреност и деликатна сензуалност, ставени на тест со нивното претставување. Што не е ништо друго туку самиот темел на етиката.

На 16-ти септември, петок, во Музејот на современа уметност, во 20:00 ч., публиката ќе може да го проследи перформансот “Не за Оскар“, на австриската перформанс уметница Јулишка Стенгел. 

Во ова дело уметницата прави напор да го покрие секој сентиметар од сопственото тело со отпечатоци од бакнежи. Се наоѓа опколена од публиката, која е сведок на неуспехот, невозможностите, победите и напредокот. Во еден момент публиката е поканета да се приклучи и да помогне во борбата на уметницата во грижливо договорената средба.

Перформансот ги сврзува прашањата за посредство, пожелност и привлечност на телата отуѓени со себегрижата и колективната грижа во фашистичките, неолиберални капиталистички и патријархални општества. Јулишка Стенгеле е наградувана уметница, перформерка, авторка, кураторка и предавачка, која живее во Виена. Во својата разновидна, мултидисциплинарна работа, таа ги проучува ефектите од односите на општествена моќ, стигмите и идеолошките норми за телото-умот,како и можностите за нивна еманципација и ослободување со посредство на уметноста.

Фестивалот ќе заврши на 17-ти септември во ноќниот клуб Станица 26 со воугинг и дрег забава, и два ДиЏеј сета на Ивана Драгшиќ (Скопје) и Маркиза де Сада од Белград. Во рамки на шоуто, во соработка со Терапија, настапуваат танчерите Хоеди Саад и Селин (Hoedy Saad & Celine) од Бејрут и, дрег кралиците Токио де Вил, и Дивон Џејн од Скопје. 

Влезот за сите настани е слободен, со исклучок на дрег забавата за која билетите ќе бидат достапни на врата по цена од 150 денари. Настаните се 18+.

Фестивалот е во организација на Коалицијата МАРГИНИ и ЛГБТИ Центарот за поддршка, а се реализира во партнерство Локомотива, МСУ, ТИИИИТ! Инк. и КСП Центар-ЈАДРО, со несебичната поддршка на Министерството за култура на РСМ, Фондацијата Heinrich Böll Stiftung, Амбасадата на САД, Фондацијата Фридрих Еберт, Амбасадата на Франција, Фондацијата отворено општество Македонија и Sigrid Rausing Trust.

Scroll to Top