Статија

Зошто жените „не се смешни“

Да, постои нешто што се вика родов јаз во хуморот (humor gap). Не знам од кога постои, ама во последниов период прочитав за него на неколку места, а и се случи некој да ми го каже мене лично. Искрено, бев збунета и никаде не можев да ја најдам логиката и поврзаноста на родот со смислата за хумор. И упорно тврдев: „Јас сум смешна.“ Малку очајно, побарав и други да потврдат дека сум смешна. Се разбира, со ова не си ја докажав поентата. Фактот дека не можев да докажам ме налути, ама и ме поттикна да истражам малку повеќе.

Открив дека смислата за хумор често се поврзува со еволутивната психологија, односно дека мажите морале да ја развијат вештината за хумор со цел полесно да ги привлечат жените. Според едно истражување на списанието Intelligence во 2011 г., се заклучило дека тие се обидуваат многу повеќе пати да кажат нешто смешно, па затоа и повеќе шеги ќе им бидат успешни – така се добива впечатокот дека се посмешни. Во други бројни истражувања, меѓу кои и на Psychology Today, се покажало дека мажите навистина се посмешни од жените. Сосема трето истражување, на психолозите Ерик Беслер и Сигал Балшајн во 2006 г., покажало дека и на мажите и на жените им е важна смислата за хумор кај партнерите, но од сосема спротивни аспекти: мажите сакале партнерки кои ќе се смеат на нивните шеги, а жените повеќе сакале партнери кои ќе ги смеат. Во ред, но дали може, кај едни вакви комплексни суштества како што сме ние луѓето, сè да се сведе на биологија?

Земајќи го предвид фактот дека хуморот има и тоа каква поврзаност со општествениот контекст, психолошки, емоционални, културни и когнитивни влијанија, во најмала рака бесмислено е да препишеме сè на еволуцијата и инстинктот за размножување. Нашата смисла за хумор ги отсликува нашите искуства и нашите погледи за светот, она што сме го научиле и доживеале, нашите стравови и слабости. Значи, хуморот не е (само) вроден. Оттука произлегува прашањето: зошто тогаш од истражувањата упорно излегуваат слични резултати?

Некои од претпоставките, како и мојата теорија, е дека жените се социјализирани на тој начин што секогаш треба да се некаде во позадина. Биди примерна и послушна. Немој да си толку гласна. Немој да си центар на внимание. Девојките и жените во минатото, не смееле да кажат ништо, а не пак да се шегуваат. Тоа и денес на некој начин се провлекува. И моето искуство на факултет ми го кажува ова. На предавањата, во доминантно женски групи, на отворените прашањата на професорите скоро секогаш прв брзаше да даде образложение некој од два-тројцата колеги. Не верувам дека баш сите девојки се само срамежливи. Некој така ги научил, некој не ги охрабрил да го кажат своето мислење за што било, а камоли јавно да кажуваат шеги.

Дел од објаснувањето се наоѓа и во тенденцијата на жените да бидат допадливи – нешто што исто така е научено, а не вродено. Жените многу повеќе се смеат на шегите на мажите и се трудат да бидат фини, отколку што кажуваат нивни шеги. Знаат дека треба само да се смешкаат, да трепкаат и потврдно да климаат со главата. Според едно истражување од 1998 г., голем број од мажите, не би избрале смешни жени како партнерки. Можеби затоа што тоа им оддава впечаток дека не се сериозни? Не би биле добри сопруги и мајки? А жената никако не смее да испрати таква порака! Затоа тие самите знаат дека на нивниот хумор „не му е таму местото“. Очигледно, смислата за хумор не е посакувана женска особина – па жените не ни се обидуваат да бидат смешни. Стенд ап комичарката Сара Бенинкаса во интервју за The Atlantic самата изјавила дека кога била помлада, „омекнувала“ за да им угоди на момците кои сакала да ги привлече. Не се шегувала, но затоа многу повеќе се смеела на нивните шеги.

Во сличен контекст е и теоријата која тргнува од фактот дека хуморот е знак на интелигенција. Ако жените се смешни, односно интелигентни, тие стануваат некаква закана за мажите. Закана за нивната доминација, можеби. И за тоа постојат докази од истражување на списанието Personality and Social Psychology Bulletin од 2015 г., во кое мажите ги оцениле како недоволно привлечни жените за кои знаеле дека се поинтелигентни од нив. И самите жените веруваат дека мажите се плашат од жени кои се „премногу паметни“, па не сакајќи да ги оттргнат од себе, повторно не се обидуваат да се шегуваат. Бидејќи, да повториме, најважно за жената е да најде партнер, без разлика на сè.

Најапсурдно е дека жените можеби не се смешни токму поради овој стереотип. Односно, ако тргнеме со самата предрасуда да слушаме женски шеги, предвреме очекувајќи дека нема да бидат смешни – вистина нема да бидат смешни. Во еден експеримент на психологот Лора Микес, во кој учесниците требало да го погодат родот на авторот на шегата, и мажите и жените ги припишале посмешните шеги на машки автори – дури и кога биле напишани од жена. А можеби ако знаеле дека се напишани од жени, немало да им бидат смешни?

А што се однесува до сите аргументи дека нема добри стенд ап комичарки: прво, има. Второ, дури и да се согласиме дека се во помал број од мажите, од сите горенаведени причини, дали можете да најдете барем едно нешто што ќе ги охрабри жените воопшто да се занимаваат со таква професија? Се разбира, ако повеќе мажи воопшто почнуваат таква кариера, повеќе од нив и ќе станат успешни.

Да заклучам, упорно не прифаќам и не сакам да прифатам дека жените не се смешни. Зошто да прифатам штом не е ни вистина. Кога би ја смениле перцепцијата за женскиот хумор; кога би ги ослободиле девојките и жените да го кажуваат своето мислење во сите облици – хумористично или сериозно; кога би ги оставиле да си бидат смешни и да уживаат во тоа; кога смислата за хумор би била посакувана особина (и не само за привлекување партнери), сите би биле посреќни. Хуморот не во сопственост на мажите, тој ни припаѓа на сите нам.

Секоја трансродова личност носи приказни кои треба да се слушнат

Јас во секој момент сум себеси, не можам да бидам некој друг. Но мојата држава ме форсира да бидам некој друг, некое сеќавање на човек што веќе не е тука. Сè дур оваа земјa не ми дозволи легално да бидам тој што сум, нема да бидам “како себеси”. Јас се осеќам најсакано, најубаво, свој и “како себеси”, само кога се замислувам или кога работам со заедницата да креирам земја што ќе ми дозволи потполно, без срам и без страв, да ги осетам овие чувства. (транс маж)

Веќе неколку години по ред, на 31 март го одбележуваме денот на видливоста на трансродовите луѓе. Глобално, трансродовото постоењето и борба се прославува на овој ден од 2009 година. Иницијативата за одбележување на денот на видливоста доаѓа од трансродовата активистка Рејчел Крендел, како своевиден пандан на денот на сеќавањето, кога се комеморираат сите трансродови личости кои биле убиени како резултат на трансфобијата.
Сепак, кај нас (како и во многу делови од светот), тешко е да се зборува за видливост, кога трансродовите личности се најчесто невидливи, отфрлени и дискриминирани од најблиската околина, во образовниот процес, здравствените, правните и останатите институции. Тешко е да се зборува за видливост, кога кај нас (како и во многу делови од светот), да се биде трансродова личност често значи да се преживува, а не да се живее.

Според некои истражувања, околу 30% од трансродовите луѓе се обиделе да извршат самоубиство, бидејќи преживување не е еднакво на живот. Трансродовите луѓе се поподложни на семејно насилство, сексуално насилство, полициско насилство, бездомност, социјална исклученост и сироматишија, а во комбинација со други интерсекции ризикот од нислство или директна дискриминација може да е уште повисок. Тешко е да се зборува за видливост, кога историјата на транс луѓето за поголемиот број луѓе е непозната (иако често е историјата на безусловен отпор и бунт), а автентичните трансродовите идентити и наративи не се дел од наративите кои ги градат нашите идентитети, претставени преку литературa, филмови, серии, магазини, вести, апликации, социјални медиуми, итн…

Оваа исклученост е пресликана и во нашиот правен систем, кој пред вклучувањето на родовиот идентитет во новиот Закон за зашита од дискриминација, практично не го препознаваше родовиот идентитет како можен маркер на различен општествен третман. Ова законско решение овозможува превенција и еднаков пристап до механизмите за заштита од дискриминација за сите граѓани, но со оглед на тоа што Комисијата за заштита од дискриминација дури сега полека почнува со работа, останува да ја видиме имплеменациајта на законот на дело. Од друга страна, иако оваа победа е од особена важност, законоското решение кое веќе со години го чека и за кое застапува транс заедницата е она за правно признавање на родот. Иако ова е клучен чекор за признавање на трансродовиот идентитет во правниот систем, Македонија е една од малкуте земји во Европа која го нема направено.

Во својата колумна на темата објавена во 2018 година д-р Ирена Цветковиќ потсетува што овој закон значи за живеаното искуство на транс луѓето.

„Правното признавање на родот на прв поглед делува како банална битка за административни процедури кои не го засегаат секојдневниот живот на луѓето. Сепак, искуствата на трансродовите луѓе говорат за поинаква ситуација. Правното признавање на родот е есенцијално за трансродовите луѓе да можат да живеат достоинствен живот. Во Македонија, личната документација значи пристап до најосновни добра и услуги. Во случаи на отсуство на документи кои го рефлектираат нашиот род или родовиот идентитет како личната карта, пасошот и матичниот број, учеството во општествениот живот станува проблематично.“

Непостоење на можноста да се сменат ознаките на пол во личните документи значат отежнато секојдневие и изложеност на дополнителен стрес, страв, траума, недоразбирање, исмејување, барање за појаснување, неуспех и насилство. Соочени со опцијата за ваков тип на акутен, секојдневен стрес, голем дел од трансродовите луѓе остануваат отсечени од системот на општествени добра и услуги, па „голем дел од нив не посетуваат лекар (заради податоците во здравствената книшка), избегнуваат да патуваат надвор од државата (заради податоците во пасошот) и не користат трансакциски сметки во банки (заради податоците во сметката и личната карта). Со други зборови, нивното здравје, мобилноста и благосостојбата се нарушени, а нивните животи се лишени од квалитет и достоинство.“

Немање законско решение за правно признавање на родот преставува замижување пред транродовоста, кое освен што води до директно системско исклучување, води и до игнорантност и слепо верување во родовиот идентитет како биолошка даденост.

Трансродовоста ја прославуваме, бидејќи го збогатува нашето постоење и ги предизвикува доктрините и правилата според кои се оркестирани нашите тела. Ги прославуваме успесите на трансродовите луѓе, бидејќи секоја победа на трансродова личност е и победа на слободата и изборот. Го прославуваме секој минат ден во родовиот идентитет кој ти дозволува да бидеш најдобрата верзија на себеси, бидејќи за таква промена е потребна храбост, која ретко која цис-родова личност може да ја разбере.

Секоја трансродова личност во себе носи приказни кои вреди да се слушнат и има лице кое треба да се види. Вистински да се види. Сепак, трансродовите луѓе се традиционално истиснати и избришани од јавниот простор. Тешко е да се зборува за видливост кога не е безбедно да излезеш пред камера и да раскажеш за својата реалност, во свое име. За да го прославивме овој ден, сакавме да доближиме неколку приказни на трансродовите личности околу нас, но повеќето од нив не се во можност да се претстават јавно. Овие анонимни приказни, треба да ни служат како поттик да бидеме дел од борбата за права и видливост на трансродовите личности, бидејќи никој не треба да го крие својот идентитет, своето автентично јас, да се чувствува безбедно и прифатено.

Има многу начини да се биде сојузник во оваа борба. Еве само неколку од нив:

1. Следи ја работата на трансродовите активисти и групи. Кај нас, во моментов активна е иницијативната ТрансФорма, која се бори заштита и унапредување на правата на трансродовите лица во Македонија.
2. Поддржи ги настаните кои ги прославуваат трансродовите идентитети. Оваа година, денот на видливоста се одбележува со онлајн кампања, наместо марш во јавниот простор. Нарадните години, на 31 март, излези на Марш за видливост, бидејќи физичката поддршка е важна.
3. Научи повеќе за транс историјата. Од примери за родови варијабилитети и родов неконформизам во антички култири, преку модерното користење на терминот трансродовост и немирите на Стоунвол започнати од транс жени, трансродовата историја е богата со примери на издржливост, борба и автентично живеење.
4. Научи да бидеш добар сојузник и пријател на трансродовата заедница или личностите во транзиција. Постојат многу ресури напишани/развиени од трансродови личности кои можат да ти помогнат во тоа. Секогаш обраќај им се на луѓето како што тие ќе ти кажат.
5. Научи ја разликата помеѓу пол, родов идентитет, родова експресија и сексуалност. Не е толку тешко.
6. Осигурај се дека женските простори се отворени и безбедни и за транс жени. Феминизмот кој активно ги исклучува транс жените не е феминизам.
7. Реагирај на трансфобичен јазик. Исмевањето, навредите и насилството кое го искусуваат трансродовите личности уште од најрана возраст мора да запре. Не дозволувај нормализација на јазик кој го овозможува овој третман.

 

Вечерва, направи пауза од серијата што обично ја гледаш и пушти си некој филм/серија која ќе те запознае со борбата на трансродовите луѓе. Мои топли препораки се прекрасната серија Pose и филмот Laurence Anyways.

Керол Ен Дафи е годинешна добитничка на „Златниот венец“ на Струшки вечери на поезијата

Добитничка на „Златен венец“ за 2021 година, главната награда на „Струшките вечери на поезијата“, е британската поетеса,есеист, драматург, професор и креативен директор на „Школата за пишување“ на Универзитетот „Манчестер Метрополитен“ – Керол Ен Дафи.

Според возобновената традиција, оваа одлука беше соопштена во седиштето на УНЕСКО во Париз, по повод Светскиот ден на поезијата. Оваа година, свечениот настан се одржа во чест на 100-годишнината од раѓањето на Блаже Конески, чиј јубилеј беше вклучен во Календарот на значајни јубилеи поддржани од УНЕСКО.

Наградата на лауреатот ќе му биде врачена на поетското читање „Мостови“, една од централните манифестации на годинешното издание на фестивалот, предвиден да се одржи од 25 до 30 август.

Во образложението на одлуката, проф. д-р Елизабета Шелева, претседател на Управниот одбор на „Струшките вечери на поезијата“, потенцира:

„Поезијата на Дафи е проткаена со сензибилни доживувања и метафизички опсервации за љубовта, загубата, селидбата, носталгијата, тагата, сеќавањето, минливоста на времето (крајот на младоста, смртта на родителите, синдромот на празно гнездо и заминувањето на децата од домот). Во оваа симфонија на поетски слики, природата не се исцрпува само во улогата на лирска сценографија туку станува рамноправен соучесник во непреболната драма на светот, чиишто пејсажи се маркери на душевните неспокојства и тревожни прашалници на лирскиот субјект, одблесоци на еден талкачки дух кој општи со светот отаде видливото, во низа од збунувачки асоцијации, есхатолошки назнаки и немушти, исконски закани кои лебдат наоколу. Поезијата на Дафи е луцидна, остроумна, автентична (и настрана од помодните текови), проткаена со родово сензибилна црта, духовита деконструкција на родовите обрасци и разобличување на родовата асиметрија на моќта. Таа ги предизвикува родовите стереотипи, како манипулативни, позајмувајќи им го при тоа својот моќен глас, духовитоста, проникливоста и игривоста на дотогаш премолчаните, изоставени, иако даровити жени, заробени во улогата на тивки статисти зад сцената на историјата.“

Керол Ен Дафи (родена во Глазгов, 1955 год, во семејство со ирски корени) се вбројува меѓу најпознатите поетски имиња во Велика Британија. Покрај тоа што е високо вреднувана и ценета во академските кругови, таа е омилена и кај пошироката публика. Важен детал, во прилог на тоа е констатацијата дека нејзината поезија е веќе вклучена како задолжителна лектира во националните курикулуми на универзитетите, но и на училиштата.

Уште со првата, провокативно насловена книга “Standing Female Nude” (Стоејќи, жена, гола) (објавена во средината на 80-тите години), Керол Ен Дафи успеа да стекне широк круг читатели, но и неспорна поддршка од книжевната критика, што во неа инстантно препозна „расен, нов глас во поезијата“. Почнувајќи од таа дебитантска книга натаму, речиси секоја од следните поетски објави на Дафи беше наградена со најзначајните национални и меѓународни признанија (вклучително, престижната награда „Т.С. Елиот“, што таа ја добива за збирката Вознесение (2005) , како прва жена во историјата на доделување на оваа награда, потем, наградите „Дилан Томас“, „Сомерсет Мом“, „Харолд Пинтер“ и други), што убедливо сведочи за недвосмислената репутација на нејзината поезија во редовите на пребирливата критичка јавност.

За првпат во 400 години долгата традиција на ова признание, во 2009 год, Дафи беше избрана и како жена „Poet Laureat“ на Обединетото кралство.

Автор е на близу 50 книги, од кои најнови се: Искреност (2019), Панаѓур на студот (2019)

Освен што е добитничка на значајни меѓународни книжевни награди, Керол Ен Дафи е носител на високи одликувања од кои највисокото е почесната титула „Дама-заповедник на Редот на Британската Империја“, што го добива во 2015 г.

Во поздравното обраќање до македонската јавност, Керол Ен Дафи вели:

„Во овие сурови, мрачни времиња за светот, бев воодушевена кога пред мојата врата ме сретна сјајот на „Златниот венец“. Да се додаде моето име на листата поети кои толку многу ми значеле во животот како читателка и како писателка, е скапоцен подарок за кој вечно ќе бидам благодарна. Поезијата е животен повик, музика на човечноста, која само сака да му одговори на светот и притоа да вплоти во него нови песни. Годинава изразот „ме изневерија зборовите“ се здоби со тажно значење за мене како поетеса, па така оваа прекрасна награда од Северна Македонија духовно ме поткрена и усреќи со тоа што сум добредојдена во оваа голема европска традиција на вреднување поезија“.

 

 

 

 

Извор: Окно

Подмолното прваче

Постои истрајна и раскошна традиција на мажјаснувачи во светот. Некои теории на заговор тврдат дека во поглед на содржина и авторство, дури и историјата е област која индоктринира со мажјаснување. Дел од постоењето и историјата на мажјаснувачите во нивните природни живеалишта е уредно документирано и овековечено во овие уметнички дела од 17 век. Овој широко распространет вид на мажи не е воопшто тешко да се забележи во нашата околина; не ви e потребен теренски водич, ниту двоглед, и нема потреба да одите на мажјаснувачко сафари, затоа што доколку некогаш сте се обиделе да понудите сопствен увид во извесна област од која имате познавање, вашиот обид скоро секојпат ќе ја привлече љубопитноста на овие суштества. Во ваквите случаи, останатите експерти за мажјаснување како стандардна пракса препорачуваат да се воздржите од аргументирани излагања и внимателно да слушате, или евентуално да фаќате белешки.

Со текот на времето ова суштество еволутивно се развило, и по пат на природна селекција стекнало нови карактеристики коишто соодветсвуваат со новонастанатите услови, или во случајов, за него, социјални неприлики. Мажјаснувачот научил да се адаптира и да избразди нови патеки по кои може да се посвети на тоа што најдобро го знае – да зазема простор и време комплетно неповикан. Но, доколку внимателно го следиме текот на еволуција на мажјаснувачот, ќе видиме дека се појавува уште еден негов подвид, многу поподмолен и со поопасни мутации, кој за жал зазема уште поголем замав во јавноста. Писателката Мелани Хамлет во нејзината колумна го нарекува овој подвид ,,the faux student’’.

Еве еден типичен пример за ова: поголемо друштво, седите и разговарате за докажаната системска нефункционалност кога станува збор за превенирање на фемицидите. За ова сте свесни затоа што не живеете на Марс. Одеднаш, се појавува тој, мажјаснувачот – вооружан со прашања, морализирачки испрашувања, филувани со тенденциозни изјави. Оправдано ќе се претпоставите дека сигурно овој маж досега живеел во пештера, зашто инаку како не би знаел за причините за фемицид или статистиките кои говорат за родово засновано насилство во конзервативни и патријахални средини: сите оние податоци кои се лесно достапни на интернет. Но, сепак знаете дека тој е високообразуван и добро ситуиран и со пристап до интернет. Зошто тогаш бара од вас да посветите време, неплатен труд и многу трпение за нешто, за кое може тој сам да се информира?

,,Добро де, сакам да научам, обично прашање ти поставив’’ – ќе рече дефанзивно.

Доколку ова ви се има некогаш случено, вие најверојатно сте имале блиска средба со ,,the faux student’’ или оттука па натаму ќе го нарекуваме подмолното прваче.

За да избегнете потенцијална средба со подмолното прваче, корисно е да научите да препознавате дел од неговите карактеристики и навики. Важно е да се знае дека таксономскиот идентитет на овој подвид е официјализиран пред неколку години, веднаш откако одекна #MeToo движењето, па мизогинијата беше принудена да си пронајде нови канали на дејствување, зашто oдеднаш се испостави дека степенот на образование, финансиската стабилност и непречениот пристап до информации, ги обременува мажјаснувачите со една тешка задача – да ја напуштат улогата на блажено несвесни учесници во патријахатот. Па така, скоро преку ноќ мажјаснувачите, наводно сакаа да научат, да се просветлат и да запливаат во феминистичкиот дискурс, само, нормално им требаа мускули и гума кои феминистките требаше да ги поделат бесплатно.

Подмолното прваче наводно сака да научи за феминизмот, родовата нееднаквост и патријахатот, но сите информации сака да му бидат уредно сервирани и со питок јазик. Како вистинско прваче кое за првпат седнало во училишните клупи, тоа е изненадено од стапката на родово засновано насилство кај нас, но после бесплатните, соџвакани информации што ќе ги добие од феминистката/от што му посветила време, повторно ќе праша зошто жртвите на домашно насилство, кое е родово-засновано, едноставно не ја напушат насилната средина.

Иако понекогаш подмолното прваче има професионална позадина во ИТ светот, за него незамисливо е да седне пред компјутер или телефон и само да ги пребара информациите, под изговор дека сака информациите што ќе ги добие да бидат проверени. Ова привилегија ќе ѝ/му припадне на некој(а) феминист/ка, што ќе ја има благодарната задача да приложи научно издржани докази, и со маркер да му ги обележи информациите кои би го интересирале. Феминистката мора да постигне баланс меѓу научно издржани податоци и интересни содржини за да му го задржи вниманието на подмолното прваче. Во спротивно, тоа ќе залута со мислите и наместо продуктивно потрошено време на рецитирање факти, кои феминистките го имаат во изобилие, вие ќе го изгубите интересот на подмолното прваче. За разлика од типичниот мажјаснувач, подмолното првачето остава впечаток дека сака да развие дискусија за феминизмот и ќе ви остави простор да се искажете, затоа што нели, тоа пристапува кон конструктивна дискусија со детска наклонетост и желба да научи. Но, сепак ја резервира можноста во текот на бесплатната лекција да ве прекине, да ви укаже ако нешто не ви е допроверено или да ве фати неподготвени. Размислува критички и затоа чувствува дека е негова надлежност да пробува да ви ги оспори информациите, коишто ги слуша првпат, а со тоа и вас да ве натера да согледате нешто што е најчесто некаква шовинистичка пристрасност.

Како и 6-годишно прваче, на секоја тема ѝ пристапува љубопитно, но сепак се обидува да ја држи на нишан целата приказна. Затоа, скока од тема на тема и ја шири дискусијата со цел да ја мапира детално ситуацијата. Но доколку внимателно го следите текот на мисла на подмолното прваче, ќе видите дека неслучајно 30 секунди после вашето ,,јавна соба е кривично дело’’ ќе ве праша дали ги имате прочитано условите и критериумите за користење на Инстаграм. Исто, заради неговата стратешка дистанца од конкретен проблем со кои се соочува извесна маргинализирана група, првачето располага со недопрена проникливост за тоа како феминистката/от на смена (би) требало да постапи со тој проблем. Кога ќе почне да блика идејниот млаз, повторно се пропорачува да постапите според гореспомнатата стандардна пракса.

Исто како и вистинско прваче, подмолното прваче верува во родова еднаквост, исто како што верува и во Дедо Мраз – дека нè посетува и го славиме еднаш годишно. Особено е претпазливо да не случајно направи некаков јавен лапсус и да не си ги открие вистинските намери, затоа што исто како што Дедо Мраз може да го стави на листата на непослушни, би било вистинска штета да биде јавно прозван и линчуван од феминистките за нешто ,,за кое не бил разбран’’. Но, доколку се случи нешто такво, секако подмолното прваче итро ќе се обиде да ја неутрализира ситуацијата со скормна молба кон феминистите ,,да му објаснат’’.

Подмолните првачиња знаат да бидат и најразлични лица кои бараат неплатен (ментален) труд од некаква маргинализирана група, најчесто за работи за кои веќе се има истражувано и пишувано. Ова барање неретко им е и последен фронт на одбрана, па така одеднаш незнаењето од лична одговорност станува наивност со (не)свесно убедување. Оттука, тие не се ограничуваат само со незнаење за родова нееднаквост. Неретко не знаат и за класната нееднаквост, расизмот и етничката нетрпеливост во нивниот локален контекст.

Затоа, нареден пат кога ќе се сретнете со првачето не се заплашувајте од неговото зрачно незнаење – тоа е тука да научи. А вие да си наплатите.

Нашето општество е затворено кон различното: Интервју со Ана Алексовска

Ана Алексовска е режисерка која сигурно веќе ја знаете преку документарниот краток филм Господата од Современа. Преку нејзиниот светоглед, се труди да изнајде креативни решенија и нови механизми во борбата за иднината. Фактот што е режисерка со амбиции од поширок тип, ù дава можност да делува на различни начини и нивоа. На 12 и 13 март ќе може да го погледнете документарниот филм во 19 часот во Кинотека на Македонија. Некогаш е тешко да се прави интевју со некој кој ти е пријател, бидејќи поставуваш прашања кои лично те интересираат, но се надевам дека читателите на овој текст ќе успеат да уживаат во разговорот со Ана, како што и јас секогаш уживам.

 

 

Како се роди твојата желба кон оваа проесија? Кој беше клучниот момент кога одлучи да студираш режија?

 

 

Не сум сигурна дека постои еден клучен момент, настан, зародиш на мисла – кои ме наведоа на тие студии. Еве дури и мислам дека тогаш не бев ни свесна сосема што сè подразбира режијата.
Но живо можам да се сетам на првото будно воодушевување и радост од воспримањето и раскажувањето приказни. Рано почнав да читам бидејќи сакав во сè да ја следам сестра ми која е 3 години постара. И нормално, сакав да постигнам да исчитам сè што се нудеше дома. Го памтам со голема јасност чувството при препрочитувањето на грчките митови за деца “Богови и херои” и колекцијата руски бајки. Сакав да го почувствувам одново и одново она што го предизвикаа во мене при првото читање. И секој пат, успешно. Моќта на приказните ме имаше зашеметено, и тоа ќе трае доживотно. А, прва публика за измислените приказни ми беше токму сестра ми, во ноќите кога без приказна немаше шанси да се заспие.

Режијата беше возбудлив начин да се раскажуваат приказни и сакав да го истражам. Дојде лесно, како логична постапка.

 

 

Во режијата, женските имиња сè уште се пробиваат низ така наречениот стаклен плафон. Неодамна зборуваше на форумот The F word, којго актуелизираше токму родовото прашање и условите за работа во филмската индустрија. Какво беше твоето искуство? Кои се предизвиците со кои ти се имаш соочувано?

 

 

Секоја борба е лична и секое писмо – е лично. Не сум поборник на синтагмата “женско писмо”, напротив, тоа секогаш ме збунувало. Професорките по уметност ми велеа дека творам како машко и сè уште не ја разбирам таа поделба. Постојат теми кои двајца различни автори, маж и жена, ќе ги обработат на сосема различен начин, и тоа е она кое ги разликува еден од друг, а не нивниот род.

Растена сум во семејство каде се верувало дека жените можат исто како и мажите. Ја имав привилегијата да учам од мојата баба која се изборила да ги заврши своите студии и да биде меѓу многуте мажи – лекари првовработени на државната клиника. Потоа, привилегијата да имам мајка со повторно, за тоа време, револуционерна нарав – со пркос да ја следи својата интуиција и самата да ја одбере својата (до тогаш сè уште непозната и нова) професија. Тогаш не било јасно што е програмирањето, но без страв таа зачекорила во тој свет со сета неизвесност на одлуката. Не е лесно да се достигнат нивните стандарди, но секогаш од нив ја имам поддршката за храбрите одлуки. Понекогаш дури и ме поттикнувале да ги преземам.

Минатата година засилено се отворија квоти во фестивалските листи за жени режисерки или за филмови направени за женски лик. Мислам дека е неправедно да се прашува авторката дали е селектирана на некој фестивал само поради својот род, а не поради квалитетот на филмот. Но, тие квоти го наметнуваат тоа чувство. Можеби влезот на “Господата од Современа” на А-фестивалот во Торонто, HotDocs IDFF, се должи токму на таква квота. Но, тоа помогна да добие филмот видливост и популарност и сепак е огромен поттик за понатамошната работа. Се надевам дека наскоро нема да има потреба од такви квоти за еднаква фестивалска застапеност на женските и машки автори и дека во нареднава деценија природно застапеноста ќе се изедначи.

 

 

Кои авторки, режисерки би ги издвоила како позначајни и впечатливи според твоите критериуми?

 

 

Helena Тřeštíková (Хелена Трештикова), чехиња, поради истрајноста и трпеливоста, потребни да се направи документарен филм. Од нејзините филмови научив многу за развој на карактерот во документарен филм. Си има изградено свој стил преку формата и е сериозна инспирација.

Iryna Tsylik (Ирина Цилик), жена чии следни филмови со нетрпение ќе ги очекувам. Пред се, работата со актери во документарен филм е фасцинантна кај неа, а со изборот на теми е секогаш иновативна и актуелна истовремено. Темпото со кое ги монтира и развива сцените е хипнотично.

Phoebe Waller – Bridge ( Фиби Валер Бриџ) поради остроумноста. Како актерка и сценаристка истовремено, се чини дека размислува неколку пати побрзо од просечен човек и во нејзините сцени секогаш се случуваат барем три конфликта паралелно. Интензивно и атрактивно раскажување на приказни од кое може многу да се научи.

 

 

Вашиот документарец успева да ги хуманизира оние кои се наоѓаат на маргините, па се надевам ќе успее да разбуди емпатија кај повеќе луѓе, со оглед на тоа што филмот веќе е интернационално препознаен, освојувајќи престижни интернационални награди. Може ли да ни споделиш повеќе за комплексноста на снимањето на овој филм?
Како успеавте да ја доловите спонтаноста и слободата која ликовите ја манифестуираат во документарецот?

 

 

Блискоста меѓу две индивидуи не се гради преку ноќ, но е заснована на едно нешто – желбата и способноста да го разбереме и прифатиме она што нè прави различни. Нашите протагонисти се носат со своите негативни емоции преку бурата која ја предизвикуваат, одејќи на сите ноќни и дневни културни или социјални настани во Скопје. Бевме љубопитни, ние од тимот кој го создадовме филмот, да го разбереме лечење на длабоките рани на овој начин. И навистина, имаше што да пронајдеме. Верувам дека нашата протагонистка и нејзините ноќни пријатели го увидоа тоа во нашиот долгогодишен однос и токму затоа прифатија да се соголат барем малку пред нашите камери. Сакавме да ги разбереме и да им помогнеме да бидат разбрани.
Пред да снимаме речиси една година само другарувавме. Безброј телефонски разговори и изложби посетени заедно во кои откривавме како ги допира уметноста или дебатата која ќе ја проследат и како им помага да разберат дел од своите емоции поттикнати од приватниот живот.

Сметавме дека оваа нивна приказна ќе му помогне и на гледачот да разбере нешто повеќе за себе и за начинот на кој ги восприема различните животни стилови, механизми за справување со болка…и ќе го замени својот револт со сочувство.

 

Преку една сцена во филмот сфаќаме дека протагоностите понекогаш се соочуваат и со вербално насилство. Според вашето искуство, колку е ваквиот третман чест и како филмската екипа реаиграше на тактвите ситуации?

 

 

Чест е тој третман и токму затоа таква сцена е дел од филмот. Всушност, во самата сцена, фрапантни се и не вербалните ниту физички типови насилство – туку оние психолошките видени преку презирот кој се чита на ликовите на другите посетители, преку нивниот говор на тело. Покажува колку сме затворени кон различното како општество.

Нашиот филм е обсервациски, така што во градењето на сцените учествувавме малку – со разговор пред да се вклучат камерите. Но штом тие ќе се вклучеа, ние остававме дејството да го води протагонистката. А твоето прашање е дел од документаристичката дебата за етика и одговорот е секогаш комплексен, бидејќи зависи од многу фактори. Ние бевме свесни дека при снимањето на таа сцена ничиј живот не е доведен во опасност, дека е тоа многу честа сцена која можеби се одвива и во моментов во некоја од скопските галерии, а и пресудниот миг на увереност во тоа дека со претставување на конфликтот на тој начин ќе ја доближиме борбата на протагонистката до публиката и ќе се повикаме на недостатокот емпатија, со надеж дека ќе предизвикаме желба за промена.

Нашата протагонистка, и самата во филмот вели Абе само на женско можеш да му се чаталиш, како коментар на насилната сцена во галеријата. Таа всушност се доживува како најлесната мета на членот на обезбедување, бидејќи е единствената жена таа вечер во друштвото. Сака да каже дека и нејзините придружници се однесуваат исто како и таа, но само таа ги прима навредите. Научена е да ги амортизира овие напади и во себе да акумулира гнев. Така живее и дома, а понекогаш и надвор. Тоа беше всушност и клучниот порив да се приклучи кон овој филм – ова стана медиумот со кој ќе ја покажеше гласно неправдата и насобраниот гнев, со надеж дека нешто ќе се промени. Сега контактираме сè уште и се радувам кога ќе ми пренесе позитивно искуство на настан организиран од друштва кои порано биле нетрпеливи кон неа. Некаква промена сепак е видлива!

 

Главните ликови зборуваат со голема ведрина и социјална осободеност за која секој може да сонува. Каков личен ефект имаше врз тебе самиот процес на снимање? А потоа и завршниот продукт?

 

Пресвртница во мојот живот, на секој план, се случи за време на снимањето на филмот. Интензитетот на емоциите, потребата од постојано преиспитување на сопствената етика заедно со професионалниот притисок беа катализатор да се променам и појдам во некоја нова фаза од својот раст. Има луѓе кои заминаа од моето секојдневие и луѓе кои ќе направам сè да не си заминат. Сфатив дека со искреноста, кон себе и другите, единствено се доаѓа до тој стадиум на смиреност потребен за носење важни одлуки. Во филмот секој рез е важна одлука, а да не зборуваме за обработката и работата со главните ликови… Тоа што, поради ова искуство, тоа што секогаш ќе го носам во себе како патоказ при недоумница е: пауза за искреност кон себе. Потоа сè ќе стане лесно.

А главните ликови се соочуват со своите лоши страни и преку хумор и преку пркосна искреност. Од секој човек кој поминал мачен период може многу да се научи, само со набљудување.

Успехот на филмот на сите од тимот ни дојде неочекувано. Толку ни беше макотрпен процесот на работа што не ни мислевме што потоа. Тоа “потоа” само си дојде и нè зграпчи за рамења, протресувајќи нè. Прекрасно е чувството кога тоа со кое си живеел во агонија со години, сега допира до публика низ цел свет. Егото е задоволно, ама нам и ни беше многу потребен таков ветар во едрата. Одиме понатаму, поумни и поискрени 🙂

 

Кои ти се следните планови? Веќе најави дека твоите следни проекти ќе бидат фокусирани на социјалните промени во Македонија.

 

 

Уште во 2013та година почнав да снимам, нешто сама, нешто со помош на колегите – тогашни студенти, филм за менталитетот на нашето поднебје. Покорлив и молчалив. Ме интересираше зошто толку сакаме да се претставуваме како жртви на одредена ситуација, зошто при појавата на проблем ние го избегнуваме и бараме бегство на место каде, навидум, го нема тој проблем. Одеднаш, се најдов сама, со повеќето блиски луѓе отселени некаде. И темата ја работев на дотогаш за мене неистражен начин – докуфикција. Но, по некое време се почувствував како хипокрит бидејќи и самата посакав да си заминам.
Заминав, се вратив, го имам зад себе Господата од Современа и сега сметам дека можам да продолжам да работам на тој филм. Ќе биде за идентитетот на младата личност, нејзините идеали и нивниот губиток при созревањето – сето во корелација со созревањето на едно општество. И повеќе нема да е докуфикција туку чиста документаристика.

Но ова е проект кој ќе се работи подолго, особено поради пандемијата. Во меѓувреме, со Владимир Димоски работиме на уште неколку, краткометражни, проекти.

 

Ана, во моментов работиш на исклучително значајна иницијатива, наречена ДОМА. Таа претставува онлајн платформа на Институтот за комуникациски студии преку се истражуваат и анализираат теми поврзани со животната средина, биодиверзитетот, одржливите практики и еколошката свест. Дали може да ни кажеш малку повеќе за твојот ангажман?

 

 

Целата енергија при создавање на тие куси документарни филмови за ДОМА е водена од желбата за промена на околината, будење на свеста кај сограѓаните и едноставно – надевање, дека може да е подобро. Сметам дека нема поубав мотор од тоа. Тимот е прекрасен, секој ден поминат со нив е авантура и среќна сум кога согледуваме дека растеме заедно. Се сретнавме со Кирил Пржо, уредникот на платформата ДОМА и работи на еко-едукација и започнавме со соработка.

Проектот ДОМА е амбициозен и често физички напорен поради темпото на работа, но ништо не е позадоволително од тоа кога ќе сме исконтактирани од надлежна институција дека пораката е примена и одлучни се да делуваат. Исто така, согледувам и дека народот има потреба од ваква дебата. Треба заедно да одлучиме како економскиот прогрес и еколошката свест да се во рамнотежа, без едното да го задуши другото. Задачата е тешка, но треба да ја гледаме како предизвик на нашето време, на нашата генерација.

 

 

 

 

 

 

 

 

Повеќе информации:
#3BCKFS | The F* Word – Creating a chain of emerging female filmmakers

The Grand Prix of FEKK 2020 goes to Consuming Contemporary by Ana Aleksovska.”
Најдобар документарен филм Moscow shorts – септември

Документарниот краток филм „Господата од современа“, во режија на Ана Алексовска, во продукција на „Лист продукција“, стана дел од селекцијата на годинашното издание на програмата „Д чејнџинг фејс оф Јуроп“, иницијатива на Европска филмска промоција, во соработка со канадскиот фестивал „Хот докс“. Снимен според сценарио на Анжелика Апсис.

Македонскиот филм „Господата од современа“ (Consuming Contemporary) на талентираната Ана Алексовска освои важно признание на „Кустендорф“ – Бронзено јајце

Жени кои ја зеле правдата во свои раце

Родово заснованото насилство не е ни нешто ново, ни нешто карактеристично само за нашата култура. Исто така, не е ново ни непостапувањето, одбивањето да се сноси одговорност, како и одбивањето да се пружи заштита на жртвите. Во еден таков репресивен систем кој не само што историски го игнорира, туку и го одржува и продолжува родово заснованото насилство, а може и да го искористи како изговор за наметнување на тешка полициска контрола – кошмар за сите маргинализирани заедници – многу жени уште во минатиот век се обиделе да се оттргнат од идејата за полициска заштита и наместо тоа, на насилството одговориле на свој начин. Тие со самоорганизација создале алтернативни начини за заштита на жените или казнување на сторителите во заедницата. Примерите за вакви алтернативни модели насекаде во светот низ историјата се различни и во почетоците среќаваме форми на самоодбрана кои товарот за заштита сепак го ставаат на жртвата. Потоа, имаме примери од патролирање за превенција до насилно казнување на престапниците на своја рака. Такви примери постојат и денес. Но, без разлика што некои од нив биле краткотрајни, неуспешни или грешно насочени, меѓу другото, важно е и што нè поттикнуваат да го реобмислиме зачувувањето на безбедноста: самоорганизација и систем на заштита предводен од заедницата, наместо од државата, која не само што не штити туку, всушност, е извор на системско угнетување. Во продолжение, историски и современи примери од организирани жени кои се штителе сами или правдата ја зеле во свои раце:

              Сестринствата во Шангај (jiemei hui). Уште во дваесеттите години на минатиот век кога сè повеќе жени почнувале да работат во фабриките за памук во Шангај, тие жени работнички формирале свои сестринства (jiemei hui). Освен што функционирале и како здруженија за меѓусебна помош – си помагале и финансиски и на работното место, сестринствата служеле и за меѓусебна заштита надвор од фабриките. Локалните шангајски банди честопати ги ограбувале жените кога ќе добиеле плата, а во обични денови им ги соблекувале алиштата за да ги продадат. Скоро сите работнички имале членови од семејството или пријателки кои биле силувани, тепани или киднапирани од бандите. За да се заштитат од напади и вознемирување секогаш оделе од домот до фабриките заедно во групи. Бројот на вакви сестринства се зголемил по јапонската окупација, кога жените се соочиле и со дополнителна закана од напади од страна на јапонските војници. 1

 

Cell 16 била прогресивна феминистичка организација од Масачусетс, САД, активна во текот на шеесеттите и седумдесеттите години. Членките на организацијата тренирале теквондо и одлучиле да патролираат по улиците на Кембриџпорт каде што жените навечер си оделе од работните места во фабриките за да ги заштитат жените од вознемирување. Следејќи го нивниот пример, студентките на Универзитетот во Ајова и Универзитетот во Кентаки формирале вакви патроли и на своите кампуси. Дополнително, Cell 16 вовеле часови по теквондо за жени што не ја нуделе класичната самоодбрана за жени која промовирала страв наместо зајакнување, туку ги поттикнувале да го преиспитаат своето научено чувство на беспомошност и нивната улога во општеството како жени.2 Повеќе за историјата на женската самоодбрана и нејзината улога во зајакнувањето на жените пишуваше Сара Миленковска тука.

 

Fan-Shen биле група жени од Ној Изенбург, гратче во близина на Франкфурт, Германија, кои одлучиле наместо да формираат засолништа за жени жртви на насилство, да ги бркаат насилниците од домот. Кога некоја жртва ќе пријавела насилство, тие оделе на местото не само да му се спротивстават на насилникот туку и деноноќно го набљудувале и чувале домот сè додека насилникот целосно не се исели. Пред да ги пријават во 1977, со оваа стратегија успешно разрешиле пет случаи на семејно насилство. 3

 

Gulabi Gang или Pink Gang е група составена само од жени во розеви сарија кои со стапови напаѓаат силувачи, сексуални престапници, насилни мажи. Саријата и стаповите се составен дел од нивниот идентитет. Групата е основана во 2006 година од страна на Сампат Пал Деви како реакција на културата на семејно и сексуално насилство врз жени. Освен тоа, спречуваат малолетнички бракови, помагаат при склучување бракови со согласност и покрај отпорот на мештаните, се грижат да им ги обезбедат основните права на најсиромашните. Овие жени се активни во единаесет области во регионот Утар Прадеш, кој се смета за еден од најнебезбедните региони за жени во Индија. Групата денес брои околу 400,000 членки.4

 

 

 

Црвената бригада се девојки од гетото Мадијав, Индија. Групата е основана во 2011 година од страна на Уша Вишвакарма која како млада била жртва на повеќекратно сексуално насилство. Тие најпрво им пристапуваат на момчињата насилници да разговараат. Потоа ги бараат родителите, а краен чекор, ако вознемирувањето не престанува, е да се соберат сите и јавно да го понижат во физичка борба. Црвената бригада исто така држи обуки за самоодбрана и досега обучиле 35,000 жени, но целта им е да стигнат до милион во наредните години. Според нив, стапката на сексуално насилство во гетото се намалила за околу 50% од нивното основање. 5

 

 

Okupa. Откако во Мексико бројот на фемицидите се зголемил за 130% во последните пет години, а во 2019 бројот достигна рекордни 3,142, во септември 2020 мексиканските феминистки и анархистки Bloque Negro заедно со феминистичката организација Ni Una Menos ја окупираа зградата на Националната комисија за човекови права. По окупацијата, со помош на други феминистки, колективи и ЛГБТИ заедницата, зградата ја претворија во засолниште за жртви на родово засновано насилство и на активистките – Okupa, Канцелариите ги претворија во соби за спиење, организирано готват и го одржуваат местото. Се одржуваат и културно-социјални настани како поетски читања, музички концерти, дискусии, предавања. Поради внатрешни несогласувања дел од жените го напуштија објектот, но преостанатите жени и деца кои се вселија, овој месец навршуваат шест месеци откако почнаа да живеат таму, заедно како колектив. 6 (Instagram: okupacuba_monumentaviva)

 

              Женската самоорганизација како одговор на родово заснованото насилство во вака поставен систем не ја одзема неговата одговорност, туку честопати била начин да се изврши притисок врз него кон некоја промена во рамките на истиот тој систем. Но, и покрај тоа, овие примери ни отвораат можности да размислуваме и да целиме кон друг правец во иднина – модели на заедничко делување наместо централна моќ на заштита која или не функционира или ја злоупотребува таа моќ. Ваквите модели одат во насока на идејата за укинување на полицијата и создавање на поефикасна и подемократска мрежа на јавна заштита под водство на самата заедница, наместо систем кој угнетува и апарат кој самиот го одржува насилството во живот.

                 

1 Burning Incense, Pledging Sisterhood: Communities of Women Workers in the Shanghai Cotton Mills, 1919-1949

2 Law, V. (2011). Where abolition meets action: women organizing against gender violence. Contemporary Justice Review, 14(1), 85–94.

3 Law, V. (2011). Where abolition meets action: women organizing against gender violence. Contemporary Justice Review, 14(1), 85–94.

4 https://www.aljazeera.com/features/2014/3/4/gulabi-gang-indias-women-warriors

5 https://www.dw.com/en/indias-red-brigade/a-19100226

6 https://www.aljazeera.com/features/2020/10/29/block-feminists-okupa

Држава што не постапува е држава што силува

Вчера, по повод 8 Март, се собравме пред Министерството за внатрешни работи (МВР), означувајќи го почетокот на петтиот Марш за женски права, организиран од Платформата за родова еднаквост и активистките за женски права скандирајќи „Држава што не постапува е држава што силува“.

„Виновни се за соучество во злосторство, сите кои имаат моќ, одговорност и ресурси да обезбедат достоинство, правда, безбедност и заштита на личната сигурност и животот на жените и девојките, а не го прават тоа; Сите, кои се овластени да ги откриваат, спречат, гонат и затворат насилниците, а не го прават тоа; Сите кои се должни и платени да обезбедат услуги и поддршка на жртвите да ја преземат контролата врз сопствените животи, а не го прават тоа; Сите кои помогнале во опстојување на криминалот и предизвикале штета, свесно или несвесно, со сторување или несторување, а не смееле да го прават тоа“ изјави Марија Савовска од Акција Здруженска и Платформата за родова еднаквост, во говорот кој го означи почетокот на маршот.

Таа нагласи дека е неопходно да се обезбедат поврзани институции, јасни правила и професионалци на кои ќе им поверуваме дека ќе му стават крај на насилството врз жените и родово базираното насилство, како и навремени, квалитетни услуги и поддршка за жените и девојките жртви на насилство. Повторно побаравме неодложно постапување од МВР и Јавното обвинителство по сите конкретни барања:

  • Јавното обвинителство неодложно и темелно да го расчисти случајот „Јавна соба“, кој претставува кривично дело во кое огромен број жени се жртви на родово засновано насилство.
  • Кривичен прогон на администраторите на групите, како и сите членови кои праќале и сѐ уште праќаат фотографии и објавуваат лични податоци на девојки и жени.
  •  Сексуалното вознемирување преку интернет посебно да се регулира и во Кривичниот законик.
  • Професионално постапување, помош и поддршка на жртвите на родово засновано насилство од страна на сите надлежни институции.

„Тука сме, ве следиме, и нема да ве оставиме на раат!“ – заврши Савовска.

Маршот го завршивме до Паркот Жена Борец, каде со завршни обраќања и краток перформанс беше означен крајот на овогодинешниот марш за женски права.
Маршот е кулминација на неколку неделните реакции на Платформата за родова еднаквост во насока на бавната реакција на институциите во поглед на случаите на родово базирано насилство.

 

Во прилог фото-галерија од Ванчо Џамбаски.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Што прави МВР

Историски, полицијата не ги заштитувала жените од насилство и веројатно нема ни да почне да го прави тоа наскоро. Фактот што до пред 50тина години семејното насилство воопшто не се сметало за кривично дело (а родово базираното насилство надвор од партнерските односи сè уште не е дел од Кривичниот законик кај нас), само ја разбиструва сликата зошто еден полицаец при пријава на насилство од страна на жена, може да каже:
„треба да си припазиш како се облекуваш, каде излегуваш и со кого, и повеќе да си седиш дома и да ги гледаш децата. Не треба провокативно да се однесуваш да се шминкаш за да не предизвикуваш љубомора кај мажот…“

 

 

Видеото е во соработка со Платформата за родова еднаквост и Kvinna Till Kvinna
Камера: Жарко Чулиќ

На 8 Март марширам!

Со почит кон досегашните борби за женски права и слободи и свесни за борбите кои остануваат на нас и на следните генерации, на 8 Март маршираме.

Маршираме за правата кои сме ги добиле преку борба и за оние кои ги имаме само декларативно, маршираме за нашите работнички права и неплатениот труд кој сè уште е женски товар, за социјална правда, за маргинализираните, отфрлените, замолчените. Маршираме за вработените и невработените, младите и старите, за гласните и тивките. Маршираме против културата на насилство, бидејќи заканата од истото, на сите жени ни дише во врат. Оваа година, маршираме гласно, зашто институциите не ги слушаат нашите повици за помош. Маршираме бидејќи држава што не постапува е држава што силува. Заслужуваме и бараме многу повеќе.

 

♥ Нека ни е честит денот на женската борба ♥

 

 

 

Жените во Македонија не сe еднакви сѐ додека не се расчисти „Јавна Соба“

Разочарувачки е што овие недели воопшто треба да се дебатира дали смее или не смее една жена да се слика гола и што многу луѓе попрво би ги обвиниле жените што имаат испратено експлицитни фотографии наместо да го научат концептот на согласност. Достоинството на жените чии слики завршиле во „Јавна Соба“ се загрозува, нивниот статус на жртви на родово базирано насилство е наводно поларизирачка тема и слични прашања се дебатираат во медиумите и на социјалните мрежи, додека насилниците формираат нови групи, шират уште слики, а жртвите остануваат без никаква заштита. Затоа, меѓудругото, на 8ми март ќе излеземе на протест.

Во описот од настанот стои една важна реченица: „Маршираме бидејќи држава што не постапува е држава што силува.“ На протестот пред неколку недели, стотици од нас ја изговараа оваа фраза и крајно време е надлежните инстутуции сериозно да го сфатат значењето на овие зборови. Со оваа фраза феминистките посочуваат кон соучеството на државните органи во родовото базираното и сексуалното насилство против жените. Кога полицијата, Основното Јавно Обвинителство (ОЈО) и Министерството за Внатрешни Работи (МВР) не преземаат ништо во врска со насилството кое им се случува на девојките и жените, овие институции испраќаат порака кон насилниците дека тоа што тие го прават или не е баш вистинско насилство или едноставно дека болката на жртвите не е доволно важна.

Се разбира „Јавна Соба“ не е единствениот случај на неразрешено родово базирано или сексуално насилство. За жал, бројот на жени жртви на овие видови насилство е огромен иако многу малку од нас ги пријавуваат своите искуства. Јас само еднаш во животот имам пријавено сексуално насилство/вознемирување и тоа беше во основно училиште. Повеќе момчиња од нашето одделение почнаа сексуално да ги вознемируваат голем дел од девојчињата, вклучително и мене. Момчињата нè допираа за градите или за задникот без наша дозвола. Не би можела да најбројам колку пати јас бев сексуално вознемирувана во тој период, бидејќи беше навистина често. Не се сеќавам кога точно ѝ кажав на мојата класна наставничка за тоа што се случуваше или кој инцидент ја прели чашата, но се сеќавам како класната колективно им се дереше на момчињата пред целото одделение во училницата по македонски јазик.

„Како не ви е срам така да се однесувате!“ викаше нашата класна. Се сеќавам дека беше вистински лута, но освен нејзиното дерење и јавно срамење, овие момчиња не искусија никакви други последици. Наставничката не започна било каква процедура со која тие би добиле дисциплиски мерки. Во конкретниот случај, имаше барем 5-6 жртви ако не и повеќе, но на администрацијата на нашето училиште очигледно тоа не ѝ беше важно. Во најмала рака требаше момчињата да ги пратат кај психологот или педагогот (и двете беа жени во моето училиште ама изгледа ни тоа не помогна), иако според мене и построги дисциплински мерки би биле соодветни во волку сериозна ситуација. Мислам дека тогаш научив дека нема поента да се пријавува сексуално насилство или вознемирување, бидејќи дури и кога ми веруваа надлежните (односно мојата класна), сепак ништо не се превзема. Секако, сексуалното вознемирување продолжи.

Училиште што не постапува е училиште што силува. Исто и со полицијата, ОЈО и МВР.

Ужасно е и кога институциите не постапуваат по индивидуални случаи на родово базирано и сексуално насилство, но апсолутно е апсурдно и скандалозно што државата практично нема постапено по случајот „Јавна Соба“. Приведувањето на само четири лица во врска со случај од вакви размери ќе беше смешно да не беше тотално понижувачко и обесхрабрувачко за жртвите. Голем број жени и девојки се жртви на насилниците од „Јавна Соба“ додека институциите спијат или пак креираат ситуации на двојна виктимизација.

Ако на државата не ѝ е гајле за толку голем број на жртви, тогаш како ние би можеле да очекуваме институциите да ни помогнат во индивидуални случаии на родово базирано насилство? Како што пишува Калиа Димитрова, дури при пријавување и барање заштита, полицајци може ви даваат совети за тоа како треба да се облекувате за да не ве силуваат, може едноставно да одбијат да се мешаат во „љубовни кавги“ или пак полицајците што треба да ви помогнат да решат комплетно да се мешаат во вашата „љубовна кавга“ па да пробаат да ве смират со вашиот насилен партнер.

Решавањето на „Јавна Соба“ нема да го реши системското игнорирање, непостапување и двојна виктимизација од страна на полициските органи и другите инстутиции во Македонија, но би бил добродојден (и многу задоцнет) почеток. Но, доколку овој скандалозен случај не се реши наскоро, тогаш државата праќа една страшна порака кон жените: вие сте граѓанки од втор ред и не очекувајте тоа да се промени во скоро време.

Е токму затоа ќе протестираме на 8 март. Се надевам дека ќе ни се придружите во 15 часот пред МВР.

Scroll to Top