Статија

Телма и Луиз (Thelma & Louise)

Режија: Ridley Scott
Улоги: Geena Davis, Susan Sarandon
Времетраење: 130’
Земја: САД
Жанр: крими/авантура

 

 

Кротката и послушна домаќинка Телма ѝ се придружува на нејзината најдобра пријателка Луиз, независна и своеглава келнерка, на кратко патување кое се претвора во трка со законот откако двете жени ќе бидат замешани во убиство.

Сценаристката Кали Кури (Callie Khourie) мајсторски комбинира извесни традиционално машки американски жанрови како вестернот, филмот за патување и филмот за ортаци (road movie and buddy film). Филмот наново ги освојува овие жанрови со тоа што излегува од нивната матрица и воведува јасно феминистички теми како што се слобода вон стегите на домаќинството и важноста на женската блискост и меѓусебна афирмација. Овој култен филм е пресвртница за тоа како треба да се прикажуваат женските акциони хероини во Холивуд.

 

 

Како (не) се известува за родовобазирано насилство

Медиумите играат клучна улога во начинот на кој се портетира родово базираното насилство. Јазикот, терминологијата и контекстот преку кој се пренесуваат детали во однос на родово базираното насилство ги детерминииррат јавните наративи околу насилството, но уште поважно влијаат врз жртвите: охрабрувачки или обесхрабрувачки. Неказнивоста кога станува збор за родово базирано насилство проследена со обесхрабрувачки тон од јавноста директно влијае врз сигурноста која жртвите би ја чувствувале за да го пријават злосторството. Одговoрноста која медиумите ја сносат се потпира на пристапот и нивното (не)активно ангажирање на покривање на вакви теми кои во минатото биле послабо покриени и табуизирани во Македонија. Родово базирано насилство е пандемија во сенка која се поттикнува од културата на тишина, негирање на сериозноста на системските нееднаквости и патријахални вредности кои доведуваат до насилство.

Во однос на тоа како се известува, односно се зборува во јавноста за родовобазирано насилство, можеме да кажеме дека генерално постои одреден напредок. Но, тоа е затоа што порано оваа тема била комплетно на маргините и слабо покриена, односно не била дел од мејнстим медиумите. Ова е значајно да се напомене, бидејќи присутноста на одредена тема во јавниот простор придонесува до подигнување на свеста околу едно социјално прашање. Најочигледно и неодамна преку случајот Јавна соба може да ја увидме разликата за тоа колку се известува во врска со родовобазирано насилство, специфично дигиталното сексуално вознемирување и злоупотреба на податоци. Случајот Јавна соба првпат беше нотиран од јавноста во јануари 2020, но повторно се акутелизираше во 2021. За жал трендот на злоупотреба на лични податоци и сексуално уценување, доби Балкански контекст, Јавна Соба не беше единствен случај ни во Македонија, ни во регионот. Тоа предизвика случајот Јавна соба да има меѓународно влијание додека дигиталното сексуално насилство се прелеа во регионот.

Граѓанското организирање и активно следење на случајот придонесе до креирање на јавен притисок кој институциите мораа да го адресираат. Платформата за родова еднаквост побара од ОЈО да соработува со Обвинителствата од регионот за да целосно расчистување на случајот. При анализата на онлајн достапните медиумски записи, она што е позитивно да се нотира дека повеќето од репортажите имаа истражувачки пристап, не само насочени известувачки за фактичката состојба, имајќи повеќе од два извори и изјави од релевантни ентитети. Но, тоа може повеќе да се нотира во 2021 кога повторно се актуелизраше случајот поради организираниот пристисок од граѓанскиот сектор, првентствено од Платформата за родова еднаквост. Според насловите во однос на покривањето на случајот Јавна соба, најпокриен медиумски настан е кога Основното јавно обвинителство Скопје поднесе Обвинителен акт против две лица на возраст од 32 и 21 година, товарејќи ги за кривично дело – Производство и дистрибуција на детска порнографија, предвидено во член 193-а став 3 во врска со став 1 од Кривичниот законик.

 

– Што се појавуа кога ќе се пребара Јавна Соба на Гугл –

Во 2021, во периодот кога има засилена медиумска поддршка, одредени медиуми низ нивниот истражувачки и аналитички пристап проднесуваат кон актуелизирање на општествениот импакт од случајот Јавна соба. На пример, истражувачки стории нотираат на тоа дека: ‘’Непостапувањето на МВР согласно според правила и закони, им дава до знаење на жртвите дека не можат да очекуваат заштита, а сторителите ги мотивира да продолжат бидејќи знаат дека нема да бидат санкционирани’’ – вклучувајќи во нивните анализи екперти од полето на човековите права. Додека пак, иако анализираме онлајн медиуми, значајно е да се напомене дека обработка од страна на традиционалните медиуми, кои се уште имаат голема гледаност дозволува овој тип на вести да стигнат до поширокото население, не само оние кои се директно засегнати или се занимаваат со оваа тематика и будно ги следат информациите. Без разлика на тоа како институционално се процесираше овој случај, кој без медиумскиот и јавниот притисок немаше да има реакакции од страна на инстиуциите, знајчано и позитивно во овој случај е тоа што придонесе кон охрабрување на други жртви да зборуваат отворено и нивниот глас да биде чуен. Високата медиумска покриеност на случајот Јавна соба, укажа дека има простор од обработка на теми поврзани со родовобазирано насилство, но исто така и дека има простор за унапредување на начинот на кој се известува. За споредба, при анализа на случајот на фемицид во 2018 година во Мала Речица, повеќе објави имаат чист известувачки пристап, без никаква општествена анализа или истражувачки пристап на темата. Фемицидот е најтешка форма на насилство врз жени и може да биде директна последица на домашно насилство или интимно-партнерско насилство. Во 2018, во октомври, во Мала Речица се извршува фемицид од страна на сопругот на жртвата. Според достапната онлајн архива, има 48 медиумски објави од кои 17 објави не се повеќе достапни за јавноста според тоа како медиумите индивудиално ги архивираат вестите од изминатите години. Во ниедна од објавите не се користи терминот фемицид, повеќето само директно известуваат во 1 параграф технички што се случило, нагласувајќи дека убиецот е во бегство и ја пренесуваат изјавата на Јавното обвинителство на Република Македонија, дека ќе покрене истрага/постапка.

Осомничениот А.К. делата ги извршил на 14 октомври 2018 година во периодот од 22 до 23 часот во Мала Речица, со пиштол што го поседувал без дозвола, а со кој ја убил неговата сопруга Х.К.( 52 ) и се обидел да го убие Р.Џ.( 50 ) од Мала Речица.

Неколку, односно, 5 медимуски објави се занимаваат со повеќе детали, поврзани со самиот случај, начинот на кој се извршило убиството и детално по која одредба ќе биде претставено кривичното дело како „убиство“, „убиство во обид“ и „недозволено изработување, држење и тргување со оружје или распрскувачки материи“. Тука од страна на новинар(к)ите е испуштена можноста да се доистражи случајот и да се додаде специфичен контекст. Тоа би можеле да го направат преку кратка aнализа на тоа кој по ред случај на убиство на жена е тоа во 2018, да додадат на крајот од текстот СОС број за жени жртви од насилство и нивна поддршка. Само месец дена пред тоа, во септември 2018 е објавен извештајот Анализа на случаи на фемициди – убиства на жени во Република Македонија, кој укажува на состојбата на фемицидите. Дополнителен значаен и не искористен контекст, е следната ифнорамција цитирана од анализата:

Во повеќе од 80 проценти од случаите убиството се случило во заедничкиот дом или доколку била отпочната постапка за развод, во домот на родителите на жртвата. Овој факт нè носи кон заклучок дека жените во Македонија се најнебезбедни во својот дом.

И уште поспецифично, бидејќи според случајот во Мала Речица, сторителот не поседувал дозвола за огнено оружја, анализата дополнува: Најчесто користено оружје за извршување на убиството е огнено оружје – пиштол. Само во мал процент сторителите поседувале дозвола за оружје.

Мора да се потенцира дека родовобазираното насилство се јавува во различни форми – како општество ние сè уште учиме кои се тие и на кои начини се манифестираат. Јавна соба е форма на дигитално сексуално вознемиурвање и уценување, а пак случајот во Мала Речица е фемицид. За соодветно медиумско покривање на теми поврзани со родовобазирано насилство потребно е новинарско анагажирање пред сè за да се научат правилните термини, дефиниции и потоа да се искористи потенцијалот на застапување преку медиумите. Денешната форма на медиумите, не е само класична, туку сноси моќ и одговорност. Додека од една страна денешните медиуми се соочуваат со дополнителни предизвици, како високата компетитивност и лажните вести, социјалната одговорност како компонента не смее да биде oставена на страна. Во самата уредувачка политика, треба да постои отвореност и ангажираност кон поддршка на новинар(к)ите да ги унапредат своите знаења, особено кога станува збор за родовобазиранотo насилство и неговото известување. Граѓанските организации, професор(к)и и институти, креираат достапни алатки кои можат да помогнат при поддршка на новинар(к)ите, но без структурно унапредување на улогата на медиумите, тоа е само еден подвиг, а не целосната промена која е и повеќе од потребна.

Новинарите при известување за РБН треба секогаш да внимаваат да имаат доволно кредибилни информации за да ја пренесат сторијата, поткрепени со изјави од соговорници, официјални изјави од институции. Во известувањето за вакви случаи треба да се внимава да не се користат сензационалистички наслови, изјави и информации, како и да се избегнува секундарна виктимизација на жртвите. Надполнување на текстовите со истражувања и анализи, може да ја посочи јавноста на потребата од активно следење на родовобазираното насилство. Овие објави можат да содржат и охрабрувачки наратив, со корисни информации како СОС линија.

Низ оваа кратка анализа на два случаи може да се укаже на потенцијалот кој го сносат медиумските објави при јавно достапните информации во врска со родовобазираното насилство, како да се охрабрат жртвите да пријават и како потенцијалните жртви да препознаат предупредувачки знаци. Известувањето не е само пренесување на информација, туку ангажирано менување на општествениот однос, кој за жал, го нормализира насилството.

 

 

 

 

 

Јавно достапни ресурси за новинар(к)и:

„Водичот во терминологијата за родово базирано насилство за новинари и медиумски работници“ – Авторки: Елена Димушевска, Зурија Саит и Наташа Доковска

Модули за зголемување на медиумската писменост за родово базирано насилство и насилство врз жените и девојките” – Авторка Марина Тунева

„Прирачник за родово сензитивно известување во медиумите“  –  Aвторки д-р Марина Тунева и Ана Аврамоска Нушкова.

 

 

 

Користена литература:

Representation of Gender minority Groups in Media: Serbia, Montenegro and Macedonia, 2015 . Ilić, T. R., Koteska, J. & Ljumović,
Медиумите, граѓаните и интеркултурните комуникации“ – Марина Тунева

 

 

 

„Оваа сторија е објавена во рамките на регионалната програма “Имплементирање на норми, менување на ставови,” финансирана од Европската Унија и имплементирана од UN Women“.

Квир угледот наспроти родовата слобода: Историски преглед на трансмизогинијата

Во 1918, Џени Џун (Jennie June) ја објавува „Автобиографија на една андрогина личност“ (Autobiography of an Androgyne). Џени се идентификувала како „самовила„ (fairie), „андрогина“ и „инверт“ – зборови кои се користеле за луѓе со родов нонконформизам (gender non-conforming people) пред да почне да се употребува зборот „трансродов“.

Тие се залагале за разбирање и прифаќање на „самовилите“ и го користеле терминот “девојче-момче“ (girl-boy) за да го опишат својот колектив за кој „се велело дека се мажи, но себеси се гледале како – и меѓусебно се сметале за – жени“ (4). Д-р Хини (Dr. Heaney) нè потсетува дека во 19-тиот век, во краевите на работничката класа во градови како Лондон, Њујорк и Париз, „самовилите“ биле општествено сфатени како жени (7). Овие колективи живееле „без потреба од медицинска дијагноза или официјално признание“ (27).

Зошто ја имаме заборавено оваа историја на трансродовите луѓе? Одговорот треба да го бараме во трансмизогинијата.

Во 19-тиот век, се верувало дека „сите тела можат да бидат пенетрирани и поради тоа се подложни на општествена феминизиција“ (6). Полот на одредена личност се поврзувал со нивната претпоставена „рецесивна“ положба во сексуалниот чин. Ова станало уште поочигледно со усвојувањето на Законот за преносливи болести во 1864-та, кој ја овластил полицијата да врши вагинални и/или анални испитувања врз секоја жена која била обвинета за проституција – вклучувајќи ги и „самовилите“. Овој закон единствено ја префрлил вината врз жените со цел да ги оцрни сексуалните работнички и не се однесувал на сексуално преносливите болести кои биле пренесувани од страна на мажите.

Во тоа време не постоела „една единствена дефиција за женственост или мажественост“ туку постоеле „извесни машки и женски повторливости кои варирале во зависност од класата и етничката група“ (30). На трансродовите лица од работничката класа се гледало како на уште една варијација на женскоста, а не како нејзино прекршување/нарушување.

Дури во раните години на 20-тиот век „полот станал цис“ (14) односно почнал да се дефинира и назначува единствено врз основа на гениталиите. Во овој период се појавува и медикализацијата на трансродовоста од страна на Западната евгеника/сексологија која „бара од трансродовите жени да ги гледаат своето тело и пол како неускладени“ (7).

Иако постоеле трансродови жени кои биле заинтересирани за медицинска транзиција, овој модел ги игнорирал оние кои не биле. Ја отфрлил и негирал стварноста на голем број девојчиња-момчиња, самовили и андрогини индивидуи од работничката класа кои веќе воделе живот како жени и инсистирале дека „трансродовите жени ја сметаат својата женскост само за стремеж“ (7). Овие колективи биле исмевани, се велело дека живеат во заблуда, дека нешто им фали и дека имаат потреба од медицинска интервенција за да ги „поправат“.

Веќе во средината на 20-тиот век, трансродовоста и женскавоста почнале да се сметаат за аномалии, за сигнали на дегенерирање, „одречена застарена абнормалност“ која се поистоветувала со не-Западните примитивни култури (247).

Во 1896-та, Карл Марија Кертбени (Karl Maria Kerbeny) го сковала терминот „хомосексуалец“ за да „направи разлика помеѓу мажествените мажи кои сакаат мажи и трансродовите феминизирани инверти“. Во 1910 и 20-тите, мажите почнале да го користат терминот „квир“ токму за да „се дистанцираат себеси од самовилите кои биле првенствено претставувани низ женскиот род“ (105). Во обид да си го вратат угледот, овие квир поединци од средната класа „ја гледале причината за постоењето на анти-геј омраза во неуспехот на самовилите да го почитуваат декорумот на стрејт конвенциите во начинот на облекување и животниот стил“ (105).

Раните квир и активисти за женски права ги ставале на клада женскавите самовили, наместо да се фокусираат на вистинскиот виновник: патријархалните родови норми. Трансродовоста претставувала „најизразено кршење“ на современиот родов код, смешни и непристојни примитивни траги (14). Во 1920-тите, родово-нонконформистичкиот писател Квентин Крисп (Quentin Crips) забележал дека сите мажи „ги требат своите женствени траги како да требат вошки“ (21).

Во ЛГБТ заедницата се повеќе доминирале мажествените геј мажи кои ги преземале квир просторите кои ги создале и одржувале „самовилите“ на сметка на целата заедница. Веќе во средината на 20-тиот век, женскавоста на самовилите „претставувала симбол за губитокот на машкоста од кој се плашеле геј мажите од средната класа“ (115).

Феминистките од тој период, познати како „жените на новото време“ (new women), расправале дека сексуалната работа и родово-девијантната настраност ја попречуваат борбата за ослободување на жените и дека единствениот пат за тоа е преку хетеросексуалноста и така наречената „рационална машкост“ (247). Во втората половина на 20-тиот век, половите разлики играле важна улога во еманципацијата на жените, па се чини дека феминистичкото движење не било спремно за родовите нонконформисти кои ја ставале под прашање легитимноста на родовата подвоеност (бинарност).

За жал, ваквиот третман на родово-неконформистите продолжува и ден денес. Трансмизогинијата не е исклучок, туку норма. Женскавоста/женственоста и родовото неповинување не се проблематични. Проблемот е во сексизмот. Луѓето не треба да се ускладуваат и да го „ублажуваат/потсмират“ својот изглед за да бидат прифатени.

 

 

 

 

 

Преземено и адаптирано од ALOK со извадоци од The New Woman, Emma Heaney (2017)

Нивната борба е сечија борба – 50те жени на Сент Луис

Почнувајќи од 1ви август, 2020 година, па се до 5ти јуни 2022 година, Историскиот музеј на Мизури во Сент Луис за посетителите, меѓу другите, ја нуди и поставката “Beyond the Ballot: St. Louis and Suffrage”. Поставката преку збир на артефакти, фотографии, медиумски известувања и интерактивни делови ја опишува долгата историја на борбата на жените за промени и правото на глас во Сент Луис и тоа сè до донесувањето на 19тиот Амандман на Уставот на САД во 1920 година. Но, таа борба продолжува и понатаму, а трае и денес.

На влезот на поставката поставени се 250 фотографии на неидентификувани жени. Се работи за црно-бели портрети кои временски датираат од четириесеттите години на XIX век, потоа фотографии изработени за време на Светскиот саем во Сент Луис во 1904 година, како и други фотографии од дваесеттите години на XX век. Имињата на овие жени не се познати и многу од нивните приказни се заборавени, но тоа не значи дека нивното присуство е помалку важно. Нивните фотографии се метафора и потсетник за многуте заборавени жени кои со години и години работеле за да обезбедат подобра иднина за генерациите жени кои доаѓале и доаѓаат по нив.

Чекорејќи низ фотографиите и цртежите на педесетте исклучителни жени чиј живот и дела се посебно опишани, добиваме впечаток за тежината на животот како жена кон крајот на XIX и почетокот на XX век во САД. Нивните индивидуални приказни не зборуваат само за едно време кога да се биде жена било дополнително тешко, затоа што тоа со себе носело низа ограничувања и рестрикции, и тоа и во јавниот и во приватниот живот, туку и укажуваат дека за жал, и покрај промените денес, жените сè уште се наоѓаат во слични животни борби, спротивставувајќи се на дискриминацијата и родовата нееднаквост.

Приказните на жените на Сент Луис не се само приказни од локалната историја или приказни кои се поврзани со националната историја на САД. Тоа се лични приказни кои во одреден сегмент, форма и време ги среќаваме кај многу други жени во минатото, но и денес.

Нарекувајќи ја силна жена со силно мислење, Мадам Шото (Marie Therese Bourgeois Choteau) го носи епитетот „Мајка на Сент Луис“, но и жена која користејќи ја својата моќ и влијание помогнала СТЛ да израсне од мало место каде се одвивала трговијата со крзно, во град кој брзо се развивал. По покана на Пјер Лаклед, мадам Шото напуштајќи го својот насилен сопруг, се доселила во СТЛ, што ја направило првата Европејка која живеела таму. Родена во Њу Орлеанс, била омажена на 15 годишна возраст и набрзо го родила своето прво дете, по што била напуштена од сопругот Шото. Иако во текот на целиот свој живот била во законски брак со Шото, била и во интимна врска со Лаклед со кого имала уште четири деца. Но, ниту едно од нив не го носело неговото презиме, ниту го признало како биолошки татко, туку го носеле презимето на законскиот сопруг на мадам Шото. Се претпоставува дека на ваков начин, таа сакала да се заштити од долговите на Лаклед, што и овозможило да изгради империја од нивниот семеен бизнис, давајќи и го правото да носи важни финансиски и политички одлуки за градот.

Во 1868 година, само една црна жена во САД можела да напише книга за нејзините триесет години од животот како робинка, но и за нејзините четири години како лична шивачка на фустаните на првата дама Мери Линколн (Mary Todd Lincoln). Елизабет Кикли (Elizabeth Keckly (Lizzy)) била родена во ропство, во 1818 година, а во текот на животот како робинка била продадена на семејство кое живеело во Сент Луис. Имајќи потреба од повеќе пари, семејството кое ја поседувало, ја вработило како шивачка за елитните семејства во градот. По скоро две години работа, Лизи успеала да ја откупи својата слобода за околу 35 000 (денешни) американски долари, кои ги позајмила од своите богати клиенти. Како слободна жена, работела уште дополнителни пет години за ги отплати долговите, за во 1860 година да се пресели во Вашингтон каде нејзината репутација стигнала до Белата куќа.

Големите промени секогаш доаѓаат преку мали, клучни чекори. Вирџинија Мајнор (Virginia Minor) ги презела тие мали чекори борејќи се за своите права како граѓанин на САД, обраќајќи се до Врховниот суд на САД. Во 1876 година ја формирала првата организација која се борела за правото на глас на жените, а со помош на нејзиниот сопруг, кој бил адвокат, Вирџинија, револуционерно го толкувала 14тиот Амандман на Уставот на САД, укажувајќи дека државата не смее да им ги скрати привилегиите на своите државјани, па и правото на глас на жените. Нејзиниот сопруг во нејзино име (бидејќи жените немале право да започнуваат процеси пред суд) започнал процес пред Окружниот суд во Сент Луис, кој по неколку жалби завршил пред Врховниот суд на САД. Случајот Minor v. Happersett завршил без успех, силно наштетувајќи му на движењето за правото на глас за жените, но бил еден од многуте мали чекори кои довеле до големи промени.

Сент Луис, честопати бил станица на патувањето кон истокот на САД, но за Ана Бракет (Anna Bracket) која минувала низ него на пат кон Масачусетс, станал и место на живеење во кое таа била првата жена – директорка на училиште за учители, кое денес е Harris-Stowe State University. Во деветте години како директорка, Ана била и во интимна врска со внуката на претседателот на Вашингтон Универзитетот во СТЛ. По оставката од директорската позиција во 1872 година, двете се преселиле во Њујорк каде отвориле приватно училиште за девојки, а во својата граѓанска заедница посвоиле и одгледале две ќерки. Ана во националната историја е позната и по својата работа надвор од училницата, посебно во областа на филозофијата и образованието.

Родена во ропство, на плантажа во Алабама, Присила Хенри (Priscilla Henry) била една од најуспешните жени во Сент Луис. По Граѓанската војна во САД, Присила се преселила во СТЛ, каде прво работела како собарка во хотел, а потоа во пералната на бордел. Кога во 1870 година, сексуалната работа била легализирана во СТЛ, Присила отворила сопствен бордел. Нејзините два бордели (поради сегрегацијата морале да бидат одделни борделите за бели и црни сексуални работници/чки) продолжиле да функционираат и по 1874 година, кога сексуалната работа повторно била забранета. Борделите на Присила функционирале дури две децении, иако сексуалната работа не била легална. Присила не знаела ниту да чита ниту да пишува, но тоа не ја спречило да заработи скоро 2 милиони (денешни) американски долари, давајќи и го епитетот на една од најуспешните и почитувани жени во СТЛ во последните триесет години на XIX век.

Активизмот понекогаш се јавува и во форма на пишани зборови, кои раскажуваат приказна за промените многу години претходно. Таков е случајот со “The Awakening” на Кејт Шопен (Kate Chopin), која била родена во Сент Луис, во семејство кое поседувало робови и ја поддржувало Конфедерацијата. Со издавањето на „Будење“ во 1904 година, првично го „уништила“ сопствениот авторитет како авторка, затоа што романот општествено бил осуден поради интеррасниот брак, неверството и отвореното портретирање на женската сексуалност. Денес, делото е пример за раниот феминизам во XIX век, кој зборува за борбата за сексуална и лична еманципација на жените во време на опресивни општествени услови.

Поставката вклучува и приказни за многу други жени кои преку својата работа или активизмот се спротивставувале на општествениот систем и норми, барајќи подобри услови за жените, но и мажите, во американското општество. Преку медицината, науката, спортот, литературата, храбро ги искажувале своите ставови за насоката кон која треба да се развива општеството кое би требало да им даде место на сите луѓе, без разлика на нивниот родов идентитет, расна припадност, политичко мислење, религија, сексуална ориентација, етничко потекло, итн. Само преку отворено прифаќање на различноста би можеле успешно да изградиме здрави почетоци или како што порачува Маја Ангелоу (Maya Angelou) (една од педесетте жени на СТЛ) во „Пулсот на утрото“, тоа можеме да го направиме само преку заедништво, надеж, храброст и промени.

Јас одлично готвам и Сашо Тасевски повторно не е во право

Пред некој ден актерот Сашо Тасевски повторно одлучи да ги сподели своите конзервативни мислења околу улогата на жените, министерката за образование Мила Царовска и не толку субтилно ја обвини ЛГБТИ заедницата за тоа што жените денес наводно не знаеле како да прават грав и летна манџа. Се работи за следниов Фејсбук статус:

 

 

 

 

Во овој статус има повеќе слоеви на мизогинија, хомофобија и трансфобија што ќе помогне да се деконстуира статусот дел по дел. Но најпрво, би сакала да коментирам на изборот на сликата која ја користи Тасевски. Ова не е фотографија од овогодинешниот Прајд (односно Парадата на Гордоста), туку од првиот Прајд што се одржа во Скопје во 2019, така што ова не е актуелна фотографија од Царовска. Тасевски ја постира оваа слика заедно со статус во кој зборува за неговите стравови дека жените во блиска иднина нема веќе да готват и нема да раѓаат – односно за него најверојатно нема веќе да бидат „жени“ – за да имплицира дека овие наводни нови трендови кај жените се последица на поголемата прифатеност на ЛГБТ заедницата и нејзиното „парадирање“ и за тоа е крива Царовска.

Во мојот претходен напис за Медуза пишував за модернизираната хомофобија на Сашо Тасевски по неговата дебата со Ирена Цветковиќ, извршната директорка на Коалиција Маргини. Во овој напис објаснив дека Тасевски во дебатата не користеше хомофобични или трансфобични погрдни зборови, туку дека неговата хомо/би/трансфобија беше имплицитна со тоа што тој ја користеше сликата на традиционалниот дом како доменот на патријархалната приватна сфера која е под закана од родово сензитивниот образовниот систем.

„Она што не го сакам, во што гледам тоталитарни тенденции е кога некој со свои агенди, со свои планови, сака да ми влезе дома преку образовниот систем, преку она што децата треба да го учат,“ рече Тасевски во дебатата. Во овој популарен Фејсбук статус, Тасевски користи речиси исти техники како што користеше во дебатата со Цветковиќ и повторно го нападна образовниот систем и министерката Царовска како тие кои ја менуваат традиционалната улога на жената и со тоа го загрозуваат патријархалното семејство. Да почнеме со првата реченица од овој статус:

Мила ќе ги учела девојчињата уште во основно школо да бидат лидери.

Сексизмот на оваа реченица е повеќе од очигледен: Тасевски истовремено се зафркава со фактот дека Царовска има позиција на моќ (односно дека е лидерка) и се исмева на можноста девојчињата да научат на училиште да бидат лидери. Колку смешно: замисли мало девојче да ја има лудата идеја дека може да стане нешто што повеќе од сопруга и мајка! Изгледа на Тасевски повторно му смета идејата прогресивното образование да му „влегува во домот“.

Грав и летна манџа што нема да знаат да направат не е важно. Никој не јаде денес. Тоа е демоде.

Овој дел од статусот е смешен, бидејќи Тасевски тука изразува голема лутина за проблем кој буквално не постои. Според Студија за Жените во Република Северна Македонија 2020/2021 направена од Friedrich Ebert Stifutung, 72,1% од жените во Македонија кои се во брак или живеат со партнери се во најголема мера одговорни за готвењето во домаќинството. Проблемот кој реално постои во македонското општество е нееднаквата распределба на трудот во домаќинствата, а не тоа што „модерните“ жени не знаат да готват.

Но, Тасевски не само што се разлутува дека жените наводно не знаеле да готват, туку со спомнувањето на гравот и летната манџа, тој користи специфични традионално македонски слики за да ја распали лутината на социјалните мрежи. Критиката на Тасевски не е само дека жените не знаат да готват, туку тој и имплицира дека бидејќи жените повеќе не знаат да ги готват овие традиционални јадења, се губи дел од македонската традиција. Така што, преку критика поврзана со родови улоги, Тасевски всушност смета дека ако се изгуби традиционалната (опресивна) улога на жената, има опасност да се изгуби и националниот идентитет кој според него е очигледно длабоко поврзан со патријархални вредности. Односно ако не се јаде летна манџа, тоа е исто како да не се јаде воопшто.

А машина за перење кој ќе ги научи да пуштат?
Или тоа не важно.

Повторно би се вратила на студијата направена од Friedrich Ebert Stifutung според која 90% од жените кои кои се во брак или живеат со партнери се во најголема мера одговорни за перењето во домаќинството. Така што, не мора да се грижиме за тоа дали девојчињата ќе научат да пуштаат машина за перење, бидејќи статистички мнозинството од нив знаат како да ја извршат оваа основна домашна обврска. Но, според овие статистики, можеби треба да бидеме загрижени за мажите кои или не сакаат или пак реално не знаат како да пуштат машина или пак да зготват нешто. Можеби овој системски родов проблем би можел да се реши преку образованието или и тоа би било влегување на одредени агенди во домот?

Зашто како идни лидери нема да имаат обврска да родат деца.
Оти кога си лидер, немаш обврски. Освен да лидеруваш на пешкир паради.
Има кој да раѓа. Момчињата да речеме.

Од прилика, овде овој статус престанува да ми биде смешен бидејќи не е веќе само хистеричен испад на конзервативец, туку експлицитно застапува опасна конзервативна идеологија. Овде Тасевски кажува што мисли дека треба да биде улогата на жената во нашето општеството, додекадиректно ја омаловажува ЛГБТИ заедницата. Тасевски вели дека ако на жените им е дадено шанса да бидат еднакви социо-политички актери во општеството, тоа автоматски ќе значи дека тие нема да имаат деца. Прво, ова не е точно (на пример, министерката Царовска има дете). Но многу пострашно од оваа импликација е што Тасевски очигледно смета дека жените имаат обврска да раѓаат деца. Не само што Тасевски креира дихотомија каде една жена или може да биде лидерка без деца која турка некакви малициозни агенди или примерна мајка-домаќинка, туку тој ги сведува жените на машини за раѓање деца, а не целосни личности кои може да носат свесни одлуки за нивните животи и тела. Исто така, Тасевски целосно ги исклучува цис-родовите жени (жени чии родови идентитети одговараат на нивниот пол доделен при раѓање) кои од медицински причини не би можеле да родат деца или пак жени/родители кои одлучуваат да посвојат деца наместо да ги родат.

Секако, Тасевски не ги зема предвид трансродовите жени — жени на кои им бил доделен различен пол при раѓање, но живеат, се идентификуваат и се идентификувани како жени — кои (за сега) не можат да раѓаат деца, а сепак се жени. Во овој дел од статусот Тасевски вистински кажува кој ја „корумпира“ улогата на жената со тоа што прво ја омаловажува министерката што воопшто отишла на Прајд парадата — како ЛГБТИ заедницата да не го заслужува вниманието на македонските политичари. Односно, Тасевски имплицира дека „ЛГБТИ пропагандата“ (термин кој тој го користи во дебатата со Цветковиќ) го одзема вниманието на девојчињата и жените кои се стремат да станат лидерки и кои би оделе на паради како политички актери неместо да седат дома и да раѓаат деца. И повторно Тасевски се враќа на неговата иницијална сексистичка логика: ако жените станат „лидерки“ автоматски не можат да бидат и мајки.

И секако мора да се спомне очигледната трансфобија во речениците: „Има кој да раѓа. Момчињата да речеме.“ Тука Тасевски зборува за дел од трансродовите мажи кои би можеле да родат деца бидејќи имаат репродуктивни органи соодветни за таа фунција. Едноставно e факт дека некои транс мажи ја носат оваа одлука и имаат свои биолошки деца. Трансфобијата на Тасевски се состои во тоа што тој ја исмева можноста да транс мажи имаат свои деца и со ова повторно сака да каже дека „нормалното“ мислење е дека само жени може да раѓаат и ако (цис) жените уште малку повеќе се еманципираат, наеднаш само мажи ќе раѓаат деца и тоа е некако страшно.

Мила, душо, го знаеш патот за Бардовци?
Ако не го знаеш пушти џи по ес. Нема утка.
Ќе те пречекаат фино. Кажано им е. Имаш посебен апартман со посебен третман. Во делот кај лидерките. Први сосетки ти се Јованка Броз, Џеки Кенеди и Ејми Вајнхаус.

Не мора да ја поддржувате Мила Царовска, ниту пак нејзините политики, за да сфатите колку е сексистички крајот на овој пост. Тасевски не само што ги омаловажува луѓето со психички проблеми и ментални болести — кои често се веќе длабоко стигматизирани и маргинализирани во нашето општество — туку многу јасно кажува дека мисли дека Царовска е „луда“ бидејќи поддржува ЛГБТИ права и дека само „луди“ луѓе би поддржувале работи како транс мажи да раѓаат деца. Тасевски не само што ја навредува Царовска, туку и имплицира дека било која жена која би сакала да стане лидерка, а не само сопруга и мајка е „луда“.

Неколку саати после овој Фејсбук статус, Тасевски напиша уште неколку каде што објасни дека тој наводно не мислел дека мажите не требало да знаат да готват и дека дури и тој знаел да готви. Тој исто така напиша: „кога ме читате не сфаќајте сѐ буквално, освен ако покрај тоа што сте згрешени сте и глупи.“ Значи Тасевски се зафркавал, ама ние жените премногу сериозно сме го сфатиле и сме глупи? Во ред, разбрано.

Јас не верувам во неговите објаснувања но ако некој го разбрал, слободно нека ми објасни што е толку смешно кога се омаловажуваат жените и ЛГБТИ заедницата од страна на актер со 20 илјади+ следачи на Фејсбук.

Нормално дека е во ред ако жените сакаат да бидат мајкi и сопругi, никој не го оспорува овој избор и тој често е и претставен како единствениот легитимен избор кој може да го направи една жена. Но, ако една жена реши да стане мајка тоа треба да е вистински избор на жената, а не едниствената опција во животот што ја прави вредна во очите на општеството. До некаде се сложувам со Тасевски: да, жените треба да знаат да готват и да пуштаат машина за перење. Но, тоа треба да го знаат и мажите, бидејќи ова се основни животни вештини кои му се потребни секому, а не нешто што „биолошки“ им припаѓа на жените.

Јас, лично, обожавам да готвам и сметам дека одлично го правам тоа, ама не знам да правам грав и летна манџа. Дали ова е последица на „ЛГБТИ пропаганда“ и двете скопски паради на гордоста? Дали тоа што често готвам индиска и мексичка храна допринесува до уништувањето на македонското традиционално семејство? Чекам Сашо Тасевски да ми мажојасни како да си го променам однесувањето за да случајно не станам и јас некаква „луда“ лидерка.

Приказни за прва менструација

Менструацијата е биолошки, но и социјален процес, кој мора да дестигматизира и демистифицира. Со колку повеќе и поточни информации за нашите тела располагаме, толку послободно живееме и имаме простор да се прифатиме и сакаме. Дури и кога крвариме.

 

 

 

Продукција: Медуза
Камера: Жарко Чулиќ
Музика: Принцес Донатсу и Телемама
Видеото е дел од проектот Breaking the silence, во соработка со Heinrich-Böll-Stiftung e.V.

Mислев дека имам внатрешно крварење и умирам: Приказни за прва менструација

Првите неколку месеци срам ми беше од шушкањето на улошките кога се отвораат и толку полека правев сѐ во тоалет, што процесот на менување улошка траеше по 15 мин.

 

Ми беше потребно одредено време да дојдам на вистинското место за да пишувам на оваа тема. Од мојата прва менструација се поминати 15 години и ми беше тешко да ја оживеам атмосферата и периодот од животот кога капките крв на гаќите може да претставуваат најголема траума или среќа. Интроспекцијата и читањето на приказните за искуствата со прва менструација од Period. The movement Skopje, ме вратија на една емоција која ми се чини е инхерентно поврзана со првата менструација – омразата и сомнежот кон сопственото тело, особено кога менструацијата доаѓа „прерано“, „предоцна“ или пак воопшто не доаѓа.

Јас бев од тие малку деца кои беа подготвени за својата менструација од дома. Мајка ми прв пат во четврто одделение на екскурзија во Претор освен со куфер ме испрати и со пакетче влошки: за секој случај. Цимерките во соба ми се чудеа. Самото присуство на влошки во собата на таа возраст го влечеше на површина наметнатиот срам од сопствените тела, срамот на тие неколку деца што први добија менструација, стравот од промените за кои повеќето не бевме подготвени, стравот дека нашите тела се надвор од наша контрола… После 5 години поминати во влечење на влошки наоколу и неколку „длабоки муабети“ со девојчињата во класот што останавме без менструација и бевме именувани како „даски“, конечно добив во осмо одделние и бев пресреќна. Се сеќавам дека ми падна огромен товар од плеќите. Во тоа време уживав во фактот што менструацијата е мала „женска тајна“. Ги обожавав нашите кодови за менструација (кои секако беа општо познати) и скришното подавање на влошки под клупа, не размислувајќи зошто треба да го криеме тој дел од себеси.

Сепак, едно туѓо искуство година дена по мојата прва менструација направи да размислам која е цената на таа тајна. Бев дел од национален поетски камп во Охрид и собата ја делев со 4 девојчиња, од кои најмалата (која во овој текст ќе ја наречам Еми) имаше 10 години. Неколку дена по почетокот на кампот ја најдов Еми како лежи на креветот и липа закопана во перницата. После неколку обиди да ја разберам што зборува, успеав да сфатам што се случува. Еми тотално неподготвена доби менструација на свои 10 години, во одморалиште со еден тоалет на целиот спрат, без влошки и веројтно без доволно пари за влошки за целиот престој. Иако само неколку години постара, и за тоа девојче речиси непозната, ми беше доделена улогата која традиционално ја земаат мајките во семејствата. Морав да ја утешам, да ѝ објаснам што значи менструацијата, колку често доаѓа/трае, да ја осигурам дека болката во грбот и долниот дел од стомакот е, за жал, доста честа појава и дека иако е невообичаено, не и ненормално да добиеш на 10 години. Потоа морав да ѝ покажам како се користи влошка, да ѝ правам друштво и да ѝ чувам стража во тоалетот, додека таа не престана да плаче и повторува срамота, срамота, срамота…Јас пак, упорно се прашував како никој никогаш не ѝ кажал ништо за нејзиното тело? И уште поважно, зошто? Улогата која ми беше доделена во тој момент ја сфатив доста сериозно, речиси свечено, но тоа не го промени едноставниот факт дека не бев јас таа што требаше да ѝ ги соопшти овие вести.

Еми таа вечер се спакува, а следниот ден си замина дома и го пропушти целиот камп за кој аплицирала и била меѓу мал број избрани деца од целата земја. Тажна е помислата дека првата (и генерално менструацијата) може да, и многу често, претставува најлошо изненадување кое ти краде од убавите нешта во животот. Воопшто не ми е чудно што првата менструација често е пропратена со чувства на срам и омраза кон себе. Помеѓу прерано и предоцна, помеѓу прљава крв и извор на живот, помеѓу дарба и клетва, помеѓу молк и болка, помеѓу женска тајна и јавен срам, ужасно е тешко да се прифати менструацијата за тоа што е: нормален телесен процес за кој сите треба да бидеме подготвени и информирани.

Менструалната стигма е една од лицата на срамот кој го чувствуваме кон нашите тела, иако на сите ни е јасно дека постои единствен лек против оваа болест: отворена комуникација. Сепак, нема потреба да се нагласи дека менструацијата, во пакет со други телесни процеси, се веројатно последни на агендата за разговор на семеен ручек, особено во поконзервативни заедници и средини. Според УНИЦЕФ, многу млади немаат комплетно, ниту пак прецизно знаење за менструацијата како нормален биолошки процес. Едукацијата на девојките, но и на момчињата, пред да добијат менструација за прв пат, ја јакне нивната самодоверба, допринесува кон социјална солидарност и охрабрува здрави навики. Ваков тип на информации мора да бидат достапни и во домовите и на училипте. Дополнително, сеопфатната едукација би го нормализирала и фактот дека менструацијата не е поврзана со нашиот родов идентитет.

Ментруалната стигма е штетна и историски ја уназадува нашата телесна слобода, преку перпетуирање на митови и верувања, наместо факти и практични информации. Истата таа стигма стои зад праксата на исфрлување на жените кои менструираат надвор од домот во Непал, зад верувањето дека менструацијата е болест, избегнување на спорт, изостанување од училиште/работа, непрактикување на сексуални односи и ред други верувања кои значително го намалуваат нашиот квалитет на живот.

Поголем дел од нашата младост ја поминуваме криејќи дека, горе-доле, еднаш месечно крвариме, а според некои проценки тоа се околу 7 години од животот. Молкот за менструацијата е пропратен со протнување на менструални продукти во потемни ќеси, обавезно ставање во џеб на истите доколку се оди во тоалет во некој локал, криење на искористени продукти по чанти доколку нема корпа за отпадоци во тоалетот и секако, бегање од јавното око доколку се појави дамка на облеката.

Во срцето на овој срам е самото избегнување/одбивање да се комуницира на оваа тема во семејствата, а кога тоа се случува е или задоцнето, или врамено како прашање за кое се комуницира по женска линија. Ова е нешто што интуитивно и искуствено го знаев, но се изненадив од недостатокот на исклучоци од ова правило, барем во нашата земја.

Со цел да добиеме и споделиме повеќе информации поврзани токму со првата менструација, здруживме сили со Period. The Menstrual Movement Skopje кои изминатата година собираа приказни поврзани со првата менструација кои се достапни за читање на нивните мрежи, а дел од нив ги прикажуваме и преку видео форма. Она што може да се извлече како шема, односно, колективна реалност од овие приказни, е фактот дека повеќето млади добиле информации поврзани со менструација откако веќе добиле за прв пат.

Бев меѓу првата во одделението што добија. Не знаев ни што е тоа. Отидов во тоалет еднаш и имаше крв.

Не добив никакви дополнителни информации, а во тоа време немав ниту интернет, ниту некој со кој се чувствував удобно да прашам што ова, всушност, значи.

Прво помислив дека имам добиено некој вирус, но ете излезе дека е прва менструација. Земав такси и се вратив дома, мајка ми ме научи како се користат производите за хигиена. Секогаш се прашувам зашто претходно не ме подготви на нешто такво, туку се молчеше сè до последен момент додека да се случи.

Страшниот недостаток од комуникација во оваа област е дополнително загрижувачкa ако се погледне од родова призма. Речиси по правило мајките (или други женски лица од фамилијата) се тие кои треба да ги „едуцираат“ ќерките за менструацијата, додека другите/машките членови од семејствата се целосно изоставени од овој наратив.

Помислив дека имам внатрешно крварење и дека умирам. Изгубена во просторот и времето само знаев дека некако требаше да стигне таа информација до мајка ми aka медицинската сестра која сигурно знае што да се прави. Ги наполнив гаќите со тоалет хартија (можеби и цела ја потрошив) и со надеж за помош се упатив кон нејзе.

Се преплашив и отидов кај мајка ми, таа ми објасни, иако не бевме сигурни дали е тоа, зошто имав само 11 години. Покасно не сакав да се помирам со тоа.

Се јавив кај мајка ми и морам да и се заблагодарам на нејзината директорка која ја пушти да дојди. Таа дојде ми донесе санитарни влошки и ми покажа како убаво да ја наместам. Можда дента додека бев на школо 5 пати и ѕвонав да ја препрашам за да бидам сигурна. Мислев дека бев спремна , но изгледа беше повеќе теоретски него во практика.

Првите неколку месеци срам ми беше од шушкањето на улошките кога се отвораат и толку полека правев сѐ во тоалет – процесот на менување улошка траеше по 15 мин.

 

Овој конзервативен став кон телесноста, сексуалноста и репродуктивниот систем има пошироки и далекусежни последици по живoтот и здравјето на младите, отколку единствено недостаток на информации. Да, дури и да не се баш подготвени за процесот, девојките сами ќе успеат да научат како се користат меснтруални продукти. Меѓутоа, доколку ниту во домот, ниту во училиштето темата не е застапена, од каде ќе добијат информации што значи оваа голема промена и на кои начини може да се манифестира? Кој ќе им ги разбие митовите за што сè не смее да се прави за време на менструација? Кој ќе им објасни дека првата менструација не значи сексуална зрелост? Кој всушност ќе им го објасни тоа и на момчињата? Како ќе побараат пари за менструални продукти ако е срамота да се изговори зборот во домот? Финално, како ќе градиме политики и општества кои не го обележуваат телото со срам, доколку менструациајта е притисната во приватното и сè уште гледана како „женско прашање“?

И додека можеби звучи како пренесувањето на ваков тип на информации од мајките на ќерките е „најприродната“ опција, ова е и најлесниот начин за одржување на статус квото по ова прашање. A во овој случај, статус квото подразбира грешни информации, митови, криење, трауми, исмевање, отфрлање на прашањето од јавниот дискурс, како и маргинализирање на лицата кои не се цис-родови.

Преку овој традиционален модел на младите им се испраќа порака дека за своето тело не треба да комуницираат со членови од семејството од „спротивниот пол“, што е проблематично и може многу деца да ги остави сами во овој период на тектонски промени. Дополнително, на овој начин се врши непотребна и прерана сексуализација на телата на младите девојки, а транс момчињата и небинарните млади, се целосно изоставени од овие наративи.

Молкот околу менструацијата, меѓудругото, води и до менструална сиромаштија, која традиционално се разбира како недостапност на средства за менструална хигиена, тоалети со несоодветни услови за одржување на менструална хигиена на работно место или во образовна институција, и како таква се поврзува со земји во развој. Сепак, со популаризирањето на оваа тема и концепт во последните години и самото значење на овој термин е проширено кон недостаток на информации и едукација за менструалниот циклус, како и недостаток на политики за неоданочување на средствата за хигиена и политики за боледување за време на менструација, како процеси за кои допрва треба да се застапува кај нас.

Или, како што пишува Ангелина Цветковска во својот текст за менструалната сиромаштија, „табуата и стигмата околу менструацијата не дозволуваат за овие проблеми да се зборува отворено и искрено, со што се потценува сериозноста на проблемот и се игнорира улогата на институциите. Кога менстурацијата се третира како нешто непријатно или тајно, се смета дека и решенијата на проблемите кои ги креира менструалната сиромаштија треба да бидат лични и скришни. Стигматизацијата води до тоа менструалната сиромаштија да не стане тема на разговор во нашите институции. А јасни решенија постојат, како и бројни позитивни примери од други држави.“

Менструацијата е телесен, приватен и интимен процес, но стигмата, срамот и сиромаштијата се прашања кои мора да се адресираат јавно. Прибирањето и споделување на различните приказни и искуствата поврзани со првата менструацијата како што тоа го прават Period., како и сите останати активности кои ги спороведуваат во борба со менструалниот молк имаат неколку силни страни. Од една страна, колку темата е подостапна во јавноста, толку повеќе се нормалзира и излегува од доменот на срамот. Од друга страна, со овие процеси се уважуваат многубројните трауми на девојките кои во главно се должат на очајниот недостаток на информации и податоци од ова поле.

Сепак, колку и да се важни овие помествања во јавниот дискурс, потребно е систематизирано и демократско споделување на знаење за нашата телесност. Менструацијата е биолошки, но и социјален процес, кој мора да дестигматизира и демистифицира. Воведувањето на сеопфатно сексуално образование е еден важен чекор во тој процес, а и кон бришење на родовиот вакуум во кој се случуваат овие разговори. Со колку повеќе и поточни информации за нашите тела располагаме, толку послободно живееме и имаме простор да се прифатиме и сакаме. Дури и кога крвариме.

Дво децениски разговор помеѓу мајка и ќерка: Интервју со Кристина Атанасова од Main days

Нашата авторка Кристина Атанасова неодамна започна бренд за ташни, заедно со својата мајка Лидија Атанасова. По тој повод, со Крис поразговаравме за приказната зад Main days. 

 

First thing first, зошто Main days?

 

 

Main days е проект што кога и да е мораше да се случи затоа што е резултат на речиси две децении разговор помеѓу мајка и ќерка преку процесот на заедничко создавање облека и шиење. Се водевме од идејата дека секој ден треба да го сфатиме како главен: за нашата кариера, ментално здравје или грижата за себе. Кога мислиме на ташна, мислиме на секојдневната активност. Затоа еден од симболите на Main Days е змијата како вибрација, бранување, постојано движење.

 

 

Во описот велите дека ова е вашиот „ироничен“ пристап кон класичната ташна. Што сакате да кажете со тоа, и всушност, зошто баш ташни?

 

 

Иако нашите ташни наликуваат, сепак не се класична ташна во вистинската смисла на зборот. Класичната ташна е направена од подебел материјал, таа е тешка, премногу присутна. Знаеме дека во мејнстрим и поп културата постои опсесија со скапата голема ташна која покажува моќ и статус (некогаш и инвестиција – Биркин ташните) што е прилично иронично затоа што можеме да претпоставиме дека внатре во ташната е хаос составен од мали предмети и средства што се борат меѓу себе, или пак едноставно, големата, убава и семоќна ташна што ја гледаме на слика може да е и празна. Инаку, тоа што Jacquemus го направи со минијатурната ташна е одлична пародија.

Се одлучивме да започнеме со ташни затоа што сметаме дека преку нашите модели најмногу можеме да се доближиме до публиката, но и да останаме свои со нашата интерпретација и нашето видување за ташната. Ташната не е само моден додаток кој тежи, виси или го носиме со себе, ташната е олицитворение на нашите животи и активности, како и обидот да ги балансираме. Полнејќи ја ташната, ние го планираме денот или ноќта, нејзината внатрешност станува наш простор со лични и курирани елементи.

 

 

Main days
Која ви беше инпирацијата за првите модели кои се веќе достапни за нарачки?

 

 

Секогаш кога сме креирале нешто сме почнувале од нас: од нашите потреби, искуства и видувања. Така и сега, и за среќа добро сме прифатени. Но нема секогаш да остане на нашиот дијалог, затоа што ташните веќе не се само наши.
Инаку, една од нашите инспирации е текстот од Нора Ефрон, „Ја мразам својата чанта“ (“I Hate My Purse”) посветен на жените помирени со фактот дека нивната ташна е метафора за нивниот безнадежно дезорганизиран живот. Оваа интимна, ранлива и внатрешна дезорганизираност на ташната нè инспирираше и во сцената во Сексот и градот кога Кери Бредшо паѓа во продавница на Диор во Париз и предметите од ташната се разлетуваат по подот.

 

 

Перидов гледаме сè повеќе креативки кои ги користат дигиталните мрежи, како за изразување, така и за пласирање на своите изработки. Дали сметате дека Инстаграм е можност за „популаризирање“ на локални брендови и градење на нови навики кај луѓето, во насока: купувај поретко и поддржи локално?

 

 

Инстаграм не само што е можност за популаризирање на локалните брендови, туку е и можност да се помести линијата со помош на добра и храбра визуелна приказна. Големите брендови мораат да играат безбедно, но помалите бизниси можат да се забавуваат со начинот на кој го претставуваат продуктот, да ризикуваат и да бидат интересни и иновативни.
За време на пандемијата започна да се обраќа поголемо внимание на она што се случува и на она што се произведува во заедницата во којашто живееме. Почна да се чувствува и заситеност од неколкуте fast fashion брендови во градот кои правејќи облека за сечие тело – не стојат на ничие. Така што, се надеваме дека луѓето ќе можат да бидат повеќе отворени кон усвојување нови навики и излегување надвор од униформата на сезонската брза мода.

 

 

Main days
Тоа што е веројатно најспецифично за Main days е личната, интимната нота која е составен дел од приказната. Сепак, тоа што мене прво ми падна на памет е дека веројатно потфатот и не е така лесен. Односот помеѓу мајките и ќерките е веројатно еден од покомплицираните (можеби проектирам☺), особено кога ќерката е веќе возрасен човек со свој живот, амбиции, ставови, соништа. Како гледате и работите на овој апсект?

 

 

Можеби нашата соработка оди добро затоа што двете имаме свои животи, имаме свои домови (своја зона) и имаме различни професии (мајката е текстилна работничка, ќерката е графичка дизајнерка). Веќе одамна не живееме под ист покрив и затоа не можеме да си влијаеме една на друга ☺ Процесот на создавање облека и додатоци е многу природен за нашиот однос. Го паметам детството преку материјалите, преку нашите заеднички моменти кога мајка ми ќе се вратеше од работа и ќе сошиевме нешто на старата машина од баба ми. Порано колку и да сме биле повредени или лути една на друга, сме знаеле дека кога се однесува за заедничка работа и креација ние можеме да си веруваме.

 

 

Дали можеби работата на заеднички креативен проект дополнително ве зближува како индивидуи или пак ви донесе други, нови перспективи во односот?

 

 

Овој проект е терапевтски за нас затоа што ако порано сме се задржувале на сличностите и разликите кои не излудуваат, сега откриваме дека можеме многу работи да научиме една од друга. Сфатив дека мојата работна етика е научена од мојата мајка, двете сме енергични и најголемите грешки секогаш ги правиме од брзање, и двете најдобро креираме во безбедна средина која не поддржува, и дека одлуките ги донесуваме интуитивно.

 

 

Всушност, мислам дека сте еден од ретките брендови кои акомодираат и други интересни (идентитетски) аспекти, како на пример генерациската разлика. Дали можеби тоа ќе ви донесе по разнолика публика?

 

 

Со оглед на тоа што досега нашите продукти ги пласираме единствено на Инстаграм, нашата публика е генерациски поблизу до ќерката. Но, нѐ интересира како ќе се развива интересот понатаму.

 

 

Дали можеме да очекуваме и други продукти од оваа соработка?

 

 

Приказната е сè уште на почеток и иако сега за сега нашата цел е да ја запознаеме публиката со нашите продукти, истовремено и размислуваме и за нови интересни модни додатоци кои ќе бидат изработени од текстилни материјали. Премногу сме благодарни за досегашната поддршка која не мотивира да размислуваме за нови креации, така што едвај чекаме и ние да видиме што следно ќе направиме.

 

 

Main days

5 ЖЕНИ ЗБОРУВААТ НА ТЕМА: НАДЕЖ

Олабавувањето на мерките кои ни го оркестрираа движењето до неодамна и падот на бројот на заболени од коронавирусот ни донесе нов елан и полетност. Сепак, сенките од изминатата година се веќе дел од нас, а условите во кои живее/в/ме ни наложуваат да трагаме во себе, по нови и креативни сили во борбата со познатото и непознатото. Како важна рефлексија на изминатата година и екипирање за она што нè чека во иднината, прашавме 5 жени каде црпат надеж во вакви времиња.

 

НЕДА ЧАЛОВСКА
правничка и активистика 
  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Почетната точка од која секогаш тргнувам е разбирањето на надежта како активно делување, наместо пасивно чекање нешто да се промени, дури и во време на ваква глобална пандемија. Секако е полесно да зборуваме за надеж, ние, жените, кои доаѓаме пред се од економски привелегирана позиција споредено со останатите кои директно се соочија со распаѓањето на системот кој не можеше да одговори на ниту една нивна потреба. Тука зборувам за секојдневните хероини кои го преживуваат денот во небезбеден дом, за самохраните мајки, жените со пореченост, жените Ромки, жените од руралните средини, текстилните работнички. Нивната борба ми дава и мене сила, но и обврска да се борам за поправеден свет.

Изминатиов период ме научи да ги славам малите победи, пред се против патријархалните норми, кои како феминистки ги правиме постојано, но не ги забележуваме, трчајќи по таканаречената голема слика. Промена на стереотипно мислење преку аргументирана дискусија, спротивставување на дискриминаторско однесување на работно место, недвосмислена поддршка на некој/а чии права се повредени, се само примери како секојдневно се спротивставуваме и го менуваме системот од доле нагоре. И да, феминистичкиот свет(л)оглед и размената на енергија преку феминстичките разговори секогаш ми даваат сила да продолжам понатаму.

 

РУЖИЦА MAKСИМОВСКA
новинарка, главна и одговорна уредничка на Портрет 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Често размислувам на оваа тема и се прашувам дали е нормално секогаш кога би ми било најтешко и кога сум била најповредена, да се чувствувам најхрабра и да имам најоптимистични мисли за иднината? Не сум сигурна  дали тоа било така зашто обично станувало збор за релации, ситуации или настани за кои сум знаела дека се токсични за мене, па на некој начин ми олеснило или едноставно, мојот одбранбен механизам на тој начин се справува со проблемите.

Морам да кажам дека за жал оваа година и целата ситуација со пандемијата на Ковид 19, ми падна многу тешко на професионален план. Ние работиме креативна работа, постојано сме во движење и едноставно дојдовме во ситуација сè што правиме да е импровизација и да мораме да се приспособиме на новите услови на живеење. Имаше период кога бев во некоја меланхолична, апатична фаза и кога претпоставував дека и нашите читатели се чувствуваат така. Тогаш имав блокада и не знаев што е најсоодветно да пишуваме. На сите веќе ни беше преку глава од рецепти, сите ги имавме изгледано сите серии, за пандемијата се зборуваше буквално секаде, а многу важни теми и проекти не можевме да ги сработиме, зашто ни беше ограничена слободата на движење. Но јас имам среќа да работам работа во која запознавам премногу талентирани, упорни и успешни луѓе. Пишуваме за жени кои се навистина инспиративни, од кои многу научив и кои повторно и оваа година ме избавија од летаргичната фаза и ми ја вратија надежта. Имам преголема почит за нашите културни, филмски и музички работници и артисти, а нивните успеси секогаш ги доживувам емотивно и тоа исто ми дава чувство на огромна надеж. Сметам дека треба да престане омаловажувањето на локалната култура и уметност, дека треба да се трудиме да ги негуваме нашите вредности и да се надеваме дека и идните генерации ќе продолжат да размислуваат во таа насока. Во нашата земја има многу талентирани луѓе, кои можеби не добиле доволно медиумски простор, кои ми ја враќаат надежта и вербата во професионализам.

Надеж ми раѓаат и малиот круг прекрасни луѓе кои се околу мене секој ден. Со прекрасни карактерни особини, со многу љубов за сите, за своите професии, за своите семејства. Надеж дека ќе биде подобро ми даваат моите деца, нивните интереси и нивните другари. Цел еден нов свет од кој и јас секојдневно учам многу работи.

 

ЕНА УТЕВСКА
активистка за климатска правда 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Најпрво, надеж црпам од природата и нашата мајка Земја, во чие присуство чувствувам припадност и љубов. Надеж ми е знаењето за меѓуповрзаноста на сите луѓе и живи битија. Верувам дека она што ни се случува го поминале или поминуваат и други во нивниот живот и нивната издржливост и истрајност ми даваат голема храброст за чекорење по животот и кога има препреки.

Манифестација на поврзаноста се многу примери на сплотеност, солидарност и мали или големи акти на добрина на луѓето. Но, од неодамна надеж ми дава и разбирањето дека самата природа на постоењето на нештата е нивната непостојаност. Па вака, прифаќањето на промената на Земјата, нашиот животен стил, навики и сѐ што ни доаѓа и ќе дојде, го разбирам како еден дел од природниот циклус.

Сметам дека животот секогаш ќе биде исполнет со потешки и полесни моменти; потешките нѐ прават посилни, а полесните треба да знаеме целосно и присутно да ги уживаме. За крај, надеж ми даваат луѓето кои сѐ повеќе будно реагираат и дејствуваат кон тоа животот да биде подобар за сите, и тоа што движењата за климатска и социјална правда, ЛГБТИ+ права и слично, стануваат сѐ помасивни, а со тоа и погласни.

 

ЏАНЕ КРЕШОВА
Извршна директорка на Женски Форум – Тетово

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Живееме во тешко време, време на корона вирусот кој е присутен во цел свет и донесе многу жртви. Ни се промени секојдневието, се затворивме во нашите домови, изолирани од светот, без средби со пријатели и колеги. Носењето заштитни маски стана секојдневие и оружје со кое се бориме против вирусот, долго време бевме во исчекување на вакцината која по долг период дојде и кај нас.

Осаменоста, стресот и депресијата го зголеми бројот на семејното насилство. Центарот за пружење на бесплатна правна помош беше активен за цело време на пандемијата и им нудеше помош на потешките случаи, но поради ваквата ситуација недостасуваа директните врски со женските здруженија за поголема соработка и координација. Воедно ни недостасуваат средбите за подигнување на свеста за сериозноста на семејното насилство, а повеќето од контактите со жените кои се жртви на семејно насилство ги реализираме преку телефонски разговори. Во посебни случаи, иако постои ризик поради пандемијата, организираме средби со жртвите кои имаат посебна потреба од помош. Верувам дека дека со заеднички сили меѓу граѓаните и институциите ќе се најде решение да се надмине ова тешка состојба која ни остави длабоки последици и дека нема да се повтори.

 

ВИКИ МЛАДЕНОВА
PhD студентка на Orientale Napoli

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Влезот во одговорот на ова прашање, во чие средиште стои збор што ужаснува и вдахнува истовремено – надеж, би сакала да го направам преку многу кратко димензионирање на надежта во политичката смисла на зборот, имено во однос на политичкото. Во еден пријатен разговор од 2000 година, Ернесто Лакло и Шантал Муф се согласуваат дека надежта е инхерентна на секоја политичка или општествена мобилизација. Нажалост, десницата има историја на мрачни политички успеси, успевајќи да јава на концептот на надеж како на див тигар, мобилизирајќи нови политички шеми на идентификација; кога главниот влог е тотализирачко пресоздавање на формалната политичка заедница и државата (примерите со Третиот Рајх, Путинова Русија и Трампова Америка се евидентни). Но добрата вест од мислењето на надежта заедно со политичкото, е што преку неа се воведуваат страстите, емоциите, афектите, желбите, имагинациите. Имено на рационалниот апарат од секојдневното живеење и формалната политика како негова испостава, му се спротивставуваат невообичаени политички капацитети, кои наместо да расудуваат, итаат кон хоризонтот на очекувања преку телесното, умственото, искусеното, проживеаното, чувственото сѐ наеднаш заедно. Имено, во лева еманципаторска смисла, надежта го поддржува т.н. социјален имагинариум кој несомнено е важен за градењето на колективните и сингуларните идентитети.

Се повлекувам кон интимен, конечно, пососредоточен одговор на твоето прашање, драга Калиа, па нужно одново се стресувам од Бекетовата реплика „Не можам понатаму, одам понатаму“. Надежта, во оваа реплика, барем е интерпункциски воочлива, имено таа е запирката помеѓу зборчињата „понатаму“ и „одам“. Парадоксално, и како што е видливо од оваа репрезентативна реплика, надежта е нужно поврзана со местото на страдање. Изгледа како да вирее, всушност, на прагот помеѓу тоа место и некое друго место, каде допрва треба да се вдомат материјалните облици на тоа што претходно нѐ обнадежува. Во контекст на тековнава коронакриза или „ова време“ на кое реферира прашањето, ова од погоре се здобива со поголема јаснотија или, барем, со силни пронижени искуства за кои е рано да ги памтиме, а кои исто така и ни збоктиса да ги живееме. Една фасцинантна жена, на почетокот на мојот личен пад сосе силниот егзистенцијален тресок, по кој едвај жива глава извлеков, во текот на пандемијава, ми кажа: Вики, кризата е и потенцијал. Оваа реченица, во периодот кој следеше, ми послужи да поитам кон хоризонт на очекувања, кој пред да се наѕре, ги испресекуваше движечките места на моето јас: моето тело, моите чувства, мојот поглед вперен во погледот на пријателите, во чии зеници ги барам своите повратно, значи, формирајќи супер-зеница: загледана во хоризонт на смалена болка од загуба, воопшто помалку загуба, едновремено и на силно пријателство. Пријателството, како ниту една друга форма на заедничарење, ги хармонизира грижата за себе и грижата за другиот. Пријателството е резервоарот од кој црпев надеж ова време, накусо. Ваква е мојата мисла, а таа Џорџо Агамбен ја дефинира како „снага од безнадежност“. Намерно завршувам со Агамбен (сосе препорака за едно негово интервју од 2004: Rethinking Marxism, Volume 16, N. 2), затоа што никогаш до мај, 2019, во Неапол, немав видено како некој филозоф понервозно и истовремено инспиративно одговара на прашање поврзано со надежта, и иритантно поставено кон него со Дали, Вие Агамбен, сте песимист или оптимист (?).

Scroll to Top